Gwiazdozbiór Ryb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryby
Ryby
Nazwa łacińska Pisces
Dopełniacz łaciński Piscium
Skrót nazwy łacińskiej Psc
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 0 h
Deklinacja +15°
Charakterystyka
Powierzchnia 889 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda η Piscium (3,62m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów Piscydy
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 55[1]° S a 84[1]° N.

Ryby (łac. Pisces, dop. Piscium, symbol Pisces.svg, skrót Psc) – duży, czternasty co do wielkości gwiazdozbiór zodiakalny nieba północnego, znajdujący się w pobliżu równika niebieskiego. Pierwotnie wyróżniano Rybę północną i południową, jednak dla uniknięcia nieporozumień związanych z sąsiednim, odrębnym gwiazdozbiorem Ryby Południowej, dziś określeń tych nie stosuje się. W Polsce widoczny jesienią. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 75[2].

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Grecy zapożyczyli tę konstelację z Babilonu. Według greckiego mitu dwie ryby tej konstelacji przedstawiają Afrodytę i jej syna Erosa. Mit z nią związany odnosi się do początków istnienia bogów greckich i ich walki z tytanami i gigantami. Po tym jak bogowie olimpijscy pokonali tytanów i wyrzucili ich z nieba, Gaja – matka Ziemia – wykorzystała ostatnią szansę i wezwała Tyfona, najstraszniejszego potwora, jakiego świat widział. Jego uda były olbrzymimi wężami, a kiedy unosił się w powietrzu jego skrzydła przesłaniały słońce. Miał sto smoczych głów, a ogień tryskał mu z każdego oka. Potwór czasem mówił delikatnym głosem, który mogli zrozumieć bogowie, ale czasem ryczał jak byk czy lew albo syczał jak wąż. Przerażeni olimpijczycy uciekli, a Eros i Afrodyta zamienili się w ryby i zniknęli w morzu. Żeby się nie zgubić w ciemnych wodach Eufratu (wg innych wersji – w Nilu, połączyli się sznurem[1]. Na niebie gwiazdozbiór ten przedstawiony jest jako dwie ryby płynące w prostopadłych kierunkach, ale połączone ze sobą ogonami[3]. Niekiedy też kojarzony z dziećmi ryby, która ocaliła przed utonięciem egipską boginię Izydę[2].

Punkt równonocy wiosennej[edytuj | edytuj kod]

Około 8° na południe od gwiazdy ω Piscium znajduje się punkt równonocy wiosennej, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. Słońce przechodzi przez ten punkt w dniu 21 marca, rozpoczynając tym samym astronomiczną wiosnę. Punkt ten nazywany jest również Punktem Barana, ponieważ w czasach starożytnych znajdował się on właśnie w gwiazdozbiorze Barana. Przesuwa się na skutek zjawiska precesji. Za około 500 lat znajdzie się w gwiazdozbiorze Wodnika. Przez gwiazdozbiór przebiega obecnie 36,9° ekliptyki – ponad 1/4 znaku Ryby i prawie cały znak Barana. Słońce wędruje na tle gwiazdozbioru Ryby pomiędzy 12 marca a 18 kwietnia[2].

Gwiazdy Ryb[edytuj | edytuj kod]

Ryby są jednym z najbledszych gwiazdozbiorów Zodiaku. Jedynie dwie gwiazdy czwartej wielkości zdobią tę konstelację, tworzącą bardzo wydłużone V na południowy wschód od Wielkiego kwadratu Pegaza. asteryzm znany jako „Diadem” – pięciokąt gwiazd czwartej i piątej wielkości, stworzony z gammy, tety, joty, kappy i lambdy to najbardziej rozpoznawalny fragment gwiazdozbioru, znajduje się dokładnie na południe od Wielkiego Kwadratu Pegaza.

  • 19 Piscium (TX Psc) – węglowy olbrzym późnego typu spektralnego (C5), która wykazuje nieregularne pulsacje. Obserwowana zmienność jasności waha się między 4,79 a 5,20m.
  • 47 Piscium (TV Psc) – olbrzym późnego typu (M3-M4). W obserwowanej krzywej jasności widać półregularne pulsacje od 4,65 do 5,42m.
  • alfa Psc, zwana też Al Rischa – gwiazda podwójna złożona z nieco różniących się gwiazd leżących blisko siebie. Bez trudu dają się rozróżnić w 10-centymetrowym teleskopie[1]. Położona w odległości około 139 lat świetlnych[2].
  • dzeta Piscium (ζ Psc) – układ wielokrotny złożony z olbrzyma o typie widmowym A7 i jasności 5,24m oraz układu spektroskopowego oddalonego o 23″, w którego skład wchodzą gwiazdy – karły o typie widmowym G7 i F7.
  • Najjaśniejsza gwiazda konstelacji eta (η) Ryb, przewyższająca alfę (α) o niemal pół wielkości.Jest olbrzymem cztery razy cięższy i 316 razy jaśniejszy od Słońca. Położona jest w odległości 300 lat świetlnych[1].

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Konstelacja jest nieco oddzielona od Drogi Mlecznej i oprócz kilku interesujących gwiazd podwójnych mają do zaoferowania liczne galaktyki. Olbrzymia supergromada w Perseuszu-Rybach leży daleko w tle gwiazd Ryb i zawiera tysiące galaktyk[1].
M74 (NGC 628) – galaktyka uważana za jeden z najlepszych przykładów galaktyki spiralnej. Została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc. Jest oddalona od Ziemi o około 30-40 milionów lat świetlnych i zajmuje na niebie obszar 10,2 na 9,5 sekundy łuku[3].

Rój meteorów[edytuj | edytuj kod]

Łowcy meteorów mogą zliczać zjawiska związane z rojem Piscydów, pochodzących od komety Morehouse'a, a który osiąga maksimum aktywności około 11 września.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 432-433. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Przewodnik po gwiazdach. W: Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach.. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 157. ISBN 83-7266-156-1.
  3. 3,0 3,1 Tomasz Szymański: Wędrówki po nocnym niebie. Konstelacja Ryb. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2011, s. 22-23, seria: Kosmos. Tajemnice Wszechświata. ISBN 978-83-252-1362-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ian Ridpath, Wil Tirion: Collins Stars and Planets Guide (Collins Guide). London: Collins, 2007. ISBN 978-0-00-725120-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]