Gwiazdozbiór Liska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lisek
Lisek
Nazwa łacińska Vulpecula
Dopełniacz łaciński Vulpeculae
Skrót nazwy łacińskiej Vul
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 20 h
Deklinacja 25°
Charakterystyka
Powierzchnia 268 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda Anser (4,44m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 57[1]° S a 90° N.

Lisek (łac. Vulpecula, dop. Vulpeculae, skrót Vul, inna używana nazwa Lis) – niezbyt jasny, 55. co do wielkości, gwiazdozbiór nieba północnego, wprowadzony w 1687 roku[2], przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza, opublikowany w 1690 roku, pod pierwotną nazwą Lis z Gęsią, w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum. Znajduje się on wewnątrz formacji "Trójkąta letniego". Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 45. Widoczny w Polsce od wiosny do jesieni[3].


Gwiazdy Liska[edytuj | edytuj kod]

Nie ma tu rozpoznawalnej figury. Lisek jest po prostu wykrojony z Drogi Mlecznej w Łabędziu pomiędzy Strzałą a betą Łabędzia[1]. Na granicy Liska i Strzały znajduje się interesująca grupa gwiazd, układająca się w kształt haka, widoczna przez małą lunetę, nazywana też gromada Wieszak. Najjaśniejszą gwiazdą tej konstelacji jest (α Vulpeculae) (Anser) o jasności 4,44m, czerwony olbrzym odległy od Układu Słonecznego o 295 lat świetlnych. Nazwa tej gwiazdy oznacza po łacinie gęś. Początkowo cały gwiazdozbiór nosił nazwę "Lis z Gęsią" (łac. Vulpecula cum Ansere) w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum. Owa gęś znajdowała się w pysku lisa. Po zmianie nazwy gwiazdozbioru na "Lisek", gęś pozostała jako nazwa jego najjaśniejszej gwiazdy.

  • Najjaśniejsza gwiazda to alfa (α) Vulpecuae, czerwony olbrzym czwartej wielkości gwiazdowej. Obok niej leży 8 Vul, pomarańczowy olbrzym szóstej wielkości, położony w odległości 484 lat świetlnych[2]. Obie znajdują się w różnych odległościach od Ziemi, więc nie są ze sobą związane.
  • T Vul to żółto-biały nadolbrzym z grupy cefeid, którego wielkość gwiazdowa zmienia się co 4,4 dnia. Położony w odległości 1700 lat świetlnych od Ziemi[2].

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Asteryzm Collinder 399 (Gromada Brocchiego) jest jednym z najpiękniejszych obiektów widocznych przez lornetkę. Składa się z 10 gwiazd o jasności od 5 do 7m. Jest wyraźnie widoczny przez lornetkę na granicy Liska i Strzały. Ze względu na kształt znany jako Wieszak. Sześć gwiazd tworzy niemal prostą linię, rozciągającą się na długości równej trzem średnicom tarczy Księżyca. Z środka drążka wychodzi zagięty łańcuch czterech gwiazd, tworząc haczyk Wieszaka. Najjaśniejszym składnikiem asteryzmu jest 4 Vul piątej wielkości , znajdujący się w haczyku. Gwiazdy znajdują się w odległości od około 200 do ponad 1000 lat świetlnych, w związku z tym nie tworzą prawdziwej gromady, a tylko zgrupowanie optyczne[2].
  • M27 (NGC 6853, mgławica Hantle) – jasna i rozległa mgławica planetarna o jasności 8m i średnicy kątowej 7,5' (1/4 średnicy Księżyca w pełni), odległa o 1250 lat świetlnych. Jej nazwa bierze się z kształtu, widocznego na fotografiach. M27 pobudza do świecenia centralna gwiazda 13m, która przed około 50 tysiącami lat gwałtownie odrzuciła zewnętrzne warstwy swej materii. Obiekt rozszerza się z ogromną prędkością, 27 km/s[3]. Przez lornetkę wygląda jak eliptyczna, nieco zamglona świetlista plamka[2].

W 1967 roku w obrębie tej konstelacji angielscy radioastronomowie odkryli pierwszego pulsara. Jest położony około półtora stopnia na północ od Gromady Brocchiego[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 480-481. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Ian Ridpath: Gwiazdy i planety. Przewodnik Collinsa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 262. ISBN 978-83-7073-928-7.
  3. 3,0 3,1 Przewodnik po gwiazdozbiorach. W: Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach.. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 112-113. ISBN 83-7266-156-1.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]