Igor Newerly

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Igor Newerly
Igor Abramow-Newerly
Ilustracja
Igor Newerly (1987)
Imię i nazwisko Igor Abramow-Newerly
Data i miejsce urodzenia 24 marca 1903
Zwierzyniec
Data i miejsce śmierci 19 października 1987
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła

Pamiątka z Celulozy

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Grób Newerlego i jego żony Barbary na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (2008)

Igor Newerly, właściwie Igor Abramow-Newerly (ur. 24 marca 1903 w Zwierzyńcu, zm. 19 października 1987 w Warszawie), także Igor Abramow, Jerzy Abramow – polski pisarz i pedagog.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie rosyjsko-polskiej, syn Mikołaja Abramowa (który był kapitanem 8. Pułku Estońskiego) i Wiery Teresy[1]. Jego dziadek Józef Newerly, Czech, był wielkim łowczym cara Mikołaja II [2]. Studiował prawo na Uniwersytecie Kijowskim (skąd został relegowany za poglądy) i pedagogikę na Wydziale Nauk Społecznych w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.

W latach 1918–1921 działał we Wszechzwiązkowym Leninowskim Komunistycznym Związku Młodzieży (Komsomole), z którego wystąpił razem z grupą kolegów. Po założeniu kółka socjaldemokratycznego w Kijowie aresztowany i zesłany do Odessy. Po wydrukowaniu z kolegą ulotki i rozrzuceniu jej przed giełdą pracy w Odessie skazany administracyjnie na zsyłkę, zbiegł w Kijowie w trakcie etapu z Odessy na Sołowki i przekroczył granicę na Horyniu koło Ostroga, opuszczając nielegalnie ZSRR. Od 1925 rozpoczął w Warszawie działalność w postępowym ruchu wychowawczym, nawiązując m.in. kontakt z Januszem Korczakiem. W 1926 został jego sekretarzem. W 1932 przejął od Korczaka redakcję Małego Przeglądu, który redagował do 1939 r. Debiutował w 1932 na łamach prasy jako publicysta, jako Jerzy Abramow.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej Newerly przekwalifikował się na szklarza - zatrudniony w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym, biegał pomimo protezy po piętrach warszawskich kamienic, zastępując wypadłe wskutek bombardowań szyby nowymi. W latach 1940-42 był kierownikiem młodzieżowych zakładów stolarskich Rady Głównej Opiekuńczej na Żoliborzu. W roku 1942 założył Spółdzielnię Pracy Stolarsko-Zabawkarską. Równocześnie prowadził działalność konspiracyjną, uczestniczył w wytwarzaniu broni dla potrzeb podziemia. Aresztowany przez gestapo w nocy z 8 na 9 stycznia 1943 roku, został osadzony na Pawiaku. Po kilku dniach wywieziono go na Majdanek, gdzie był więziony do likwidacji obozu (1944). Stamtąd trafił do Oświęcimia, a w grudniu 1944, po "marszu śmierci", do obozu Sachsenhausen-Oranienburg. Stąd został przetransportowany do Bergen-Belsen, gdzie doczekał wyzwolenia obozu przez Anglików (1945). Przez kilka miesięcy mieszkał w "polskim miasteczku" w Bardowick k. Lüneburga, gdzie prowadził warsztat stolarski i brał udział w redagowaniu polskojęzycznej prasy lokalnej. Potem przez wyspę Sylt dotarł do Szczecina, gdzie 28 listopada 1945 zarejestrował się w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym.

W 1945 ponownie podjął działalność społeczno-wychowawczą. Pracował w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci, był redaktorem pisma dla młodzieży Świat Przygód. Otrzymał zadanie zorganizowania przy Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci tzw. Instytutu Produkcji - zakładu, w którym wedle specjalnie pod kątem dziecka opracowanych wzorów wytwarzano zabawki, pomoce szkolne, meble i ubrania. W poszukiwaniu niezbędnych maszyn Newerly jeździł na Ziemie Zachodnie (zdarzało mu się stawać w obronie molestowanych niemieckich kobiet i dzieci). Wedle opublikowanego w "Biuletynie RTPD" (1948) artykułu Newerlego założony na terenach na północ od linii kolejowej (adres: Felińskiego 1) Instytut Produkcji miał się przekształcić w Instytut Kultury Materialnej Dziecka - placówkę badawczą, dysponującą radą naukową, biblioteką, muzeum i wydającą własne czasopismo. Wkrótce jednak po inauguracji Instytutu Produkcji Newerlego odsunięto od tej pracy, a on, zachęcony sukcesem cyklu słuchowisk radiowych, jakie pisał nocami po pracy w Instytucie Produkcji, zdecydował się na karierę pisarską.

W roku 1946 Newerly był, wraz z żoną i innymi osobami, założycielem Komitetu Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka (później zwanego Komitetem Korczakowskim) - do roku 1966 pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego.

W 1947 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, a po zjednoczeniu tej partii z PPR został członkiem PZPR. Od 1948 do 1966 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Był członkiem egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w 1952[3].

Rozwinął działalność literacką, odgrywał dużą rolę w życiu i działalności środowiska literackiego, w latach 1952-54 był z ramienia ZG ZLP Opiekunem Kół Młodych Literatów. Do jego podopiecznych należeli Piotr Guzy, Jan Himilsbach, Marek Hłasko(który napisał o Newerlym wiersz), Włodzimierz Odojewski, Józef Ratajczak.

od 1964 roku przez dwie kadencje pełnił funkcję prezesa Warszawskiego Oddziału ZLP. W 1964 roku podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[4].

W połowie lat sześćdziesiątych Newerly zaangażował się w sprawę poprawy warunków bytowych pisarzy i ograniczenie samowoli cenzury, czego owocem był tzw. "Memoriał Newerlego" zignorowany przez władze.

W roku 1966 pisarz oddał legitymację członka PZPR.

Wielokrotnie występował w obronie pisarzy i działaczy prześladowanych przez władze komunistyczne z powodów politycznych (rotmistrza Witolda Pileckiego, Melchiora Wańkowicza, Stefana Niesiołowskiego i innych działaczy organizacji "Ruch", Marka Nowakowskiego).

W geście pomocy dysydentom prześladowanym przez władze PRL fikcyjnie zatrudniał Jacka Kuronia jako swego osobistego sekretarza.

Ostatnia jego książka "Zostało z uczty bogów" opisująca dzieciństwo i młodość, a następnie ewolucję światopoglądową na tle szerokiej panoramy wydarzeń, związanych z rewolucją i wojną domową w Rosji ukazała się już poza oficjalnym obiegiem w paryskim Instytucie Literackim

Na podstawie powieści Pamiątka z Celulozy Jerzy Kawalerowicz zrealizował film fabularny w dwóch częściach, pt. Celuloza (1953) i Pod Gwiazdą Frygijską (1954). Na podstawie opowiadania powstał film telewizyjny Kasztelanka (1983). Powieści Newerlego zostały tłumaczone na wiele języków.

Od roku 1930 był żonaty z Barbarą Szejnbaum (1908-73), wychowanicą Domu Sierot na ul. Krochmalnej, która była nauczycielką śpiewu w szkole RTPD na Żoliborzu i współzałożycielką oraz główną aktorką żoliborskiego teatru dla dzieci "Baj"; po wojnie występowała m.in. w Teatrze Polskiego Radia, zorganizowała tez archiwum Janusza Korczaka (obecne Korczakianum). 17 maja 1933 roku urodził im się jedyny syn, późniejszy dramaturg i prozaik Jarosław Abramow-Newerly.

Nagrody i uhonorowania[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści i memuary[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje i scenariusze filmowe[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Igora Newerly'ego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 1.
  2. Jan Zieliński: Szkatułki Newerlego. Wrocław: Wydawnictwo W.A.B., 2012, s. 196. ISBN 978-83-7414-598-5.
  3. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949-1953 : w świetle akt własnych, w: Mazowieckie Studia Humanistyczne, Tom 5, Numer 1 (1999) s. 9
  4. Dziennik Polski, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964 roku, s. 2.
  5. 20 czerwca 1947 „za wybitne zasługi na polu opieki nad dzieckiem” M.P. z 1947 r. Nr 103, poz. 685
  6. M.P. z 1953 r. Nr 93, poz. 1254
  7. 15 lipca 1954 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1564
  8. 15 stycznia 1955 M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400, str. 1630
  9. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9.
  10. Igor Newerly - Jad Waszem (ang.)
  11. Arkadiusz Latusek: Słownik pisarzy polskich. Kraków: Zielona Sowa, 2003. ISBN 83-7220-574-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]