Jędrzej Giertych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jędrzej Giertych
Data i miejsce urodzenia 7 stycznia 1903
Sosnowiec
Data i miejsce śmierci 9 października 1992
Londyn
Narodowość polska
Partia Stronnictwo Narodowe

Jędrzej Giertych (ur. 7 stycznia 1903 w Sosnowcu, zm. 9 października 1992 w Londynie) – polski polityk, dyplomata i publicysta. Jeden z przywódców Stronnictwa Narodowego.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn Franciszka (inżyniera, właściciela fabryki w Sosnowcu) i Janiny z Albrechtów, córki Andrzeja. Jako piętnastolatek wraz z całym Liceum uczestniczył[potrzebne źródło] w rozbrajaniu Austriaków w Kielcach. Służył ochotniczo w czasie wojny z Rosją, podczas bitwy warszawskiej został ranny. W latach 1921–1926 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim.

17 lutego 1931 ożenił się z Marią Łuczkiewicz.

Mieli dziewięcioro dzieci, z których dwie córki zostały zakonnicami. Starsza jest felicjanką, dyrektorką wielkiej szkoły średniej dla dziewcząt w Mississauga pod Toronto w Kanadzie; młodsza, klawerianka, w zgromadzeniu założonym przez błogosławioną Marię Teresę Ledóchowską w Maastricht w Holandii, córki Małgorzata, Aleksandra i Barbara są polskimi publicystkami i działaczkami. Wojciech jest dominikaninem i Teologiem Domu Papieskiego. Starszy syn, Maciej, ukończył uniwersytet w Oksfordzie w Anglii, doktoryzował się po czterech latach studiów podyplomowych na uniwersytecie w Toronto w Kanadzie, habilitował się na docenta w Poznaniu, jest obecnie w Polsce profesorem nadzwyczajnym. Maciej kontynuował działalność polityczną ojca. Wnukiem Jędrzeja i synem Macieja jest Roman Giertych.

Jędrzej Giertych zmarł 9 października 1992 w Londynie, pochowany został w Kórniku koło Poznania.

Harcerstwo[edytuj | edytuj kod]

W okresie studiów prowadził intensywną działalność w ramach Wydziału Polskich Drużyn Harcerskich poza granicami Polski – Głównej Kwatery Związku Harcerstwa Polskiego, najpierw w charakterze współpracownika, a następnie kierownika tego wydziału. Polegała ona na utrzymywaniu kontaktów korespondencyjnych, organizowaniu obozów w Kraju dla polskiej młodzieży polonijnej, a także na wizytowaniu istniejących i zakładaniu nowych drużyn harcerskich w środowiskach polonijnych, jak również na współpracy z innymi organizacjami młodzieży.

Uczestniczył między innymi w założeniu Harcerstwa Polskiego w Czechosłowacji i Związku Młodzieży Polskiej w Prusach Wschodnich, założył wiele nowych drużyn we Francji, w szczególności w Lotaryngii. Szczególną uwagę poświęcał harcerstwu polskiemu na ziemiach pozostających w ramach państwa niemieckiego – Śląsku Górnym i Opolskim, Wrocławiu, Pomorzu Środkowym, Warmii i Mazurach. Uczestniczył w międzynarodowych zlotach i spotkaniach organizacji skautowych. Nawiązał bliskie kontakty z łużyckimi działaczami narodowymi i stał się rzecznikiem polskiej pomocy kulturalnej dla Łużyc. Tematowi Łużyc, a także Śląska, Warmii i Mazur poświęcał swoje artykuły zamieszczone od 1922 na łamach "Kuriera Warszawskiego". Został członkiem Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Łużyc, członkiem Towarzystwa Przyjaciół Słowian, oraz sekretarzem Komitetu Budowy Pomnika F. Chopina.

W 1926 podczas zamachu majowego wraz z 80 zmobilizowanymi przez siebie harcerzami, zgłasza się do wojska w obronie legalnego rządu.

W 1929 wydał własnym nakładem, pierwszą książkę – zbiór gawęd harcerskich, opatrzony tytułem: "My, nowe pokolenie!". Jej drugie wydanie z 1937 opatrzone zostało listem prymasa Polski kardynała Augusta Hlonda.

Od stycznia 1931 Jędrzej Giertych objął stanowisko attaché kulturalnego w polskim konsulacie w Olsztynie (odrzucając uprzednio propozycje pracy w konsulacie we Frankfurcie nad Menem lub poselstwie w Teheranie). Fakt ten zbiegł się w czasie z osłabieniem jego aktywności w pracy w kierownictwie harcerstwa. Pracę instruktorską i wychowawczą, prowadził jeszcze przez rok następny.

Następnie postanowił poświęcić się wyłącznie polityce, zostając zawodowym politykiem Obozu Narodowego, na czym zakończył pracę w apolitycznym harcerstwie.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

W latach 1927–1932 był pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych, od 1931 attaché kulturalnym przy konsulacie w Olsztynie (wówczas niem. Allenstein). W 1932 został usunięty z MSZ i rozpoczął działalność polityczną w Obozie Wielkiej Polski (gdzie poznał Ryszarda Miłosza - swojego przyjaciela i współpracownika po 1945 roku) i Stronnictwie Narodowym, w 1935 wszedł do władz tego ostatniego. W 1938 agitował na rzecz pomocy militarnej dla Czechosłowacji.

W kampanii wrześniowej brał udział w obronie Helu. Został wzięty do niewoli i w latach 1939–1945 przebywał w niemieckich obozach jenieckich. Podjął kilkanaście prób ucieczki (w tym z karnego Oflagu VIII "b" położonego w Twierdzy Srebrnogórskiej - uciekinierzy po kilku dniach dostali się ponownie w ręce niemieckie przy przejściu granicznym do Protektoratu Czech i Moraw), sześciokrotnie udało mu się wydostać poza teren obozów, najdłużej przebywał na wolności 12 dni.

Po II wojnie światowej wrócił do Polski, skąd wywiózł swoją żonę i sześcioro dzieci. Następnie do końca życia przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie najpierw pracował fizycznie a następnie jako nauczyciel języka francuskiego. Wydawał własne książki historyczne i publicystyczne, oraz czasopismo Opoka (wcześniej pismo Ruch Narodowy) a także m.in. książki Feliksa Konecznego. W 1956 zgłosił gotowość przyjazdu do kraju i odbycia serii wykładów w celu osłabienia nastrojów antyrosyjskich. W 1961 został usunięty z emigracyjnego Stronnictwa Narodowego w wyniku konfliktu z jego ówczesnym prezesem Tadeuszem Bieleckim (Jędrzej Giertych był oskarżany o skrajne poglądy i antysemityzm[potrzebne źródło]). Występował także przeciwko opozycji związanej z KOR-em. Popierał wprowadzenie stanu wojennego, w którym widział ratunek przed interwencją radziecką.

Wywód genealogiczny[edytuj | edytuj kod]

4. Jan Giertych      
    2. Franciszek Giertych
5.        
      1. Jędrzej Giertych
6. Andrzej Albrecht    
    3. Janina Albrecht    
7.      
 

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • My Młode Pokolenie (1929)[1]
  • Tragizm losów Polski (1936)
  • Hiszpania bohaterska (1937)
  • Na szlakach dziejowych Romana Dmowskiego (pod pseud. Adama Wiernego) (1939)
  • Polityka polska w dziejach Europy (1947)
  • Polityka polska w dziejach Europy. Polityka Olszowskiego (1953)
  • Wrześniowcy (1957)
  • Europa w niewoli (1959)
  • U źródeł katastrofy dziejowej Polski: Jan Amos Komensky (1964)
  • Kulisy powstania styczniowego (1965)
  • Rola dziejowa Dmowskiego (1968)
  • W obliczu zamachu na Kościół (1969)
  • Polski Obóz Narodowy (1977) (1978)
  • Józef Piłsudski 1914–19 (1979–1982)
  • Rozważania o Bitwie Warszawskiej 1920-go roku (1984)
  • O Piłsudskim (1987)
  • Uciekinier (2010)

Przypisy

  1. Wydanie IV ukazało się w roku 2000, Wydawn. "Ostoja", 119 s. ISBN 83-88020-41-2