Język galela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Galela
Obszar wyspy Halmahera, Morotai (Moluki Północne, Indonezja)
Liczba mówiących 79 tys. (1990)[1]
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 5 rozwojowy
Kody języka
Kod ISO 639-3 gbi
IETF gbi
Glottolog gale1259
Ethnologue gbi
BPS 0685 0
WALS gll
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język galela – język z rodziny północnohalmaherskiej, używany w indonezyjskiej prowincji Moluki Północne, m.in. na wyspach Halmahera i Morotai[1]. Według danych z 1990 r. posługuje się nim 79 tys. osób[1]. Dzieli się na cztery dialekty: kadai, kadina, morotai, sopi[2]. Jest częściowo wzajemnie zrozumiały z pobliskim językiem loloda[2]. Jego użytkownicy władają również językiem indonezyjskim, który ma w kraju status języka urzędowego[1].

Język galela był pierwszym językiem północnohalmaherskim, który został poddany szczegółowej dokumentacji lingwistycznej[3]. Holenderscy misjonarze sporządzili dwa opisy gramatyczne języka, słownik oraz wydali w nim literaturę religijną i zbiór baśni ludowych[3].

Lingwista Clemens L. Voorhoeve klasyfikuje język galela oraz pozostałych przedstawicieli grupy galela–tobelo jako dialekty jednego języka „północno-wschodniohalmaherskiego” (Northeast Halmaheran), na podstawie analizy zbieżności słownikowych[3].

System dźwiękowy[edytuj | edytuj kod]

Podano za Shelden 1988[4].

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Fonemy spółgłoskowe języka galela
wargowe dziąsłowe podniebienno-dziąsłowe/
podniebienne
miękko-
podniebienne
krtaniowe
laminalne apikalne
zwarte/
zwarto-szczelinowe
bezdźwięczne p t t͡ʃ k
dźwięczne b d͡ʒ g
szczelinowe ɸ s h
nosowe m n ɲ ŋ
uderzeniowe ɾ
boczne l
półotwarte w j

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Fonemy samogłoskowe języka galela
przednie centralne tylne
przymknięte i u
średnie e o
otwarte a

System zaimków[edytuj | edytuj kod]

Język galela, podobnie jak inne języki z grupy północnohalmaherskiej, dysponuje dwoma zestawami zaimków wolnych oraz szeregiem prefiksów zaimkowych[4][5][6]. Ostatnie z nich zostały częściowo zatracone przez niektórych przedstawicieli tejże rodziny (np. język ternate).

niezależne dzierżawcze actor undergoer
1.os. ngohi ai to- i-
2.os. ngona ani no- ni-
3.os.m. una awi wo- wi-
3.os.ż muna ami mo- mi-
1.mn. (inclusivus) ngone nanga po- na-
1.mn. (exclusivus) ngomi mia mi- mi-
2.mn. ngini nia ni- ni-
3.mn. (ludzie) ona manga yo- ya-
3. (rzeczy, zwierzęta) i ma i- ḋa-

Porównanie leksykalne[edytuj | edytuj kod]

Porównanie przykładowego słownictwa w językach północnohalmaherskich[7]:

polski indonezyjski ternate loloda galela tobelo
król raja kolano kolano kolano kolano
nos hidung ngun ngunungu ngunu ngunungu
włosy rambut hutu utu hutu utu
jeść makan oho ojomo odo odomo
umrzeć mati sone sonenge sone honenge
ucho telinga ngau ngauku ngau ngauku
pięć lima romtoha motoa motoha motoa
człowiek manusia mancia nyawa nyawa nyawa
duży besar lamo lamo lamo iyamoko
pies anjing kaso kaso kaso kaho
dziewięć sembilan sio sio sio hio

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d M. Paul Lewis, Gary F. Simons, Charles D. Fennig, Galela, [w:] Ethnologue [online], wyd. 18, Dallas, Texas: SIL International, 2015 [zarchiwizowane z adresu 2016-10-07] (ang.).???
  2. a b William Frawley, International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set, Oxford University Press, USA, 2003, s. 363, ISBN 978-0-19-513977-8 (ang.).
  3. a b c Clemens L. Voorhoeve, The languages of the northern Halmaheran stock. „Papers in New Guinea Linguistics”, 26, (Pacific Linguistics A-76). Canberra: Australian National University, 1988, s. 181–209 (ang.).
  4. a b Howard Shelden, Transitivity and Galela pronominal reference, „SIL Electronic Working Papers”, 1998-005, 1998 (ang.).
  5. M.J. van Baarda, Het Lòda'sch, in vergelijking met het Galela'sch dialect op Halmaheira, „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië”, 56 (3/4), 1904, s. 317–496 (niderl.).
  6. Gary Holton, The rise and fall of semantic alignment in North Halmahera, Indonesia, [w:] Mark Donohue, Søren Wichmann (red.), The Typology of Semantic Alignment, Oxford: Oxford University Press, 2008, s. 252–276 (ang.).
  7. Abd. Rahman, Unveiling Loloda Historiography on the West Coast of Halmahera Through an Approach to the Non-Austronesian Local Languages of the Twentieth Century, [w:] Mohd Rohaizat i inni red., Selected topics on archaeology, history and culture in the Malay world, Singapur: Springer, 2018, s. 123, ISBN 978-981-10-5669-7, OCLC 1028552382 (ang.).