Język makian zachodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Moi
Obszar wyspy Makian, Kayoa, Halmahera (Moluki Północne, Indonezja)
Liczba mówiących 12 tys. (1977)
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 6a żywy
Kody języka
Kod ISO 639-3 mqs
IETF mqs
Glottolog west2600
Ethnologue mqs
WALS wma
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język makian zachodnijęzyk północnohalmaherski używany w prowincji Moluki Północne na wschodzie Indonezji. Jego obszar funkcjonowania koncentruje się na wyspach Makian i Kayoa oraz na południowo-zachodnim wybrzeżu Halmahery. Jest odrębny od pobliskiego języka makian wschodniego (taba), należącego do rodziny austronezyjskiej[1]. Według danych z 1977 r. posługuje się nim 12 tys. osób[2], z czego 7 tys. zamieszkuje wyspę Makian[3]. Skrótowy opis języka, opublikowany przez wydawnictwo Pacific Linguistics, sporządził lingwista Clemens L. Voorhoeve[4].

Język ten jest znany pod szeregiem różnych nazw: zachodniomakiański[5], makian barat[2], makian luar[2], moi[6], jitinee[7], titinee[5], destine[5]. Rodzimą nazwę moi dzieli z językiem moi z Papui Zachodniej[6][8], przypuszczalnie spokrewnionym w ramach większej rodziny zachodniopapuaskiej.

Przez dłuższy czas był zaliczany do rodziny języków austronezyjskich, podobnie jak język taba. Późniejsze badania lingwistyczne ujawniły jednak, że język ten nie dzieli związku genetycznego ze swoim wschodnim sąsiadem. W 1976 r. indonezyjski językoznawca F.S. Watuseke wykazał jego przynależność do rodziny języków północnej Halmahery, na podstawie analizy zbieżności słownikowych[4]. Klasyfikację te uwzględniają współczesne bazy danych i źródła językoznawcze, m.in. serwis Ethnologue[2][9]. W ramach tej rodziny jest klasyfikowany jako język izolowany[2].

Jest najbardziej odrębnym językiem północnohalmaherskim, o silnie zaznaczonych wpływach obcych[10]. Na płaszczyźnie gramatyki i słownictwa wykazuje wpływy języków austronezyjskich, m.in. wschodniomakiańskiego i malajskiego, a także ślady pochodzące ze spokrewnionego języka ternate. Zawiera także szereg elementów o podłożu holenderskim i portugalskim[4]. Na tle języków północnohalmaherskich wyróżnia się szykiem wyrazów SVO (podmiot orzeczenie dopełnienie). Formy czasowników w języku makian zachodnim nie wyrażają dopełnienia, ale nadal wyrażają podmiot. Zachował się również charakterystyczny szyk w konstrukcjach dzierżawczych (possessor-possessed)[4].

System dźwiękowy[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski

Język moi dysponuje czterema samogłoskami: a, ə, i, u[11].

Spółgłoski
Fonemy spółgłoskowe języka makian zachodniego
dwuwargowe zębowe podniebienne miękkopodniebienne krtaniowe
zwarte bezdźwięczne p c k
dźwięczne b ɟ g
szczelinowe ɸ h
nosowe m (ɲ) ŋ
aproksymanty
drżące

/ɲ/ występuje prawie wyłącznie w zapożyczeniach z języka indonezyjskiego. Jedyne rodzime słowo z głoską /ɲ/ to /miɲə/ „jeden”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Taba (Makian Dalam): description of an Austronesian language from Eastern Indonesia, minerva-access.unimelb.edu.au [dostęp 2020-02-09] (ang.).
  2. a b c d e Gary F. Simons, Charles D. Fennig, Makian, West, [w:] Ethnologue [online], wyd. 21, Dallas, Texas: SIL International, 2018 [zarchiwizowane z adresu 2018-06-23] (ang.).???
  3. Clemens L. Voorhoeve, The languages of the northern Halmaheran stock. „Papers in New Guinea Linguistics”, 26, (Pacific Linguistics A-76). Canberra: Australian National University, 1988 s. 181-209 (ang.).
  4. a b c d Clemens L. Voorhoeve, The Makian languages and their neighbours, t. 46, Pacific Linguistics [W3CDTF], 1982 (D) [dostęp 2019-01-30] (ang.).
  5. a b c Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 96, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 22520058.
  6. a b Bill Palmer, The Languages and Linguistics of the New Guinea Area: A Comprehensive Guide, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2017, s. 765, ISBN 978-3-11-056726-7 (ang.).
  7. M. Junus Melalatoa, Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia Jilid L-Z, Direktorat Jenderal Kebudayaan, 1995, s. 506 (indonez.).
  8. David Bradley, Maya Bradley, Language Endangerment and Language Maintenance: An Active Approach, Routledge, 2013, s. 118, ISBN 978-1-136-85271-8 (ang.).
  9. Holton i Klamer 2018 ↓, s. 573.
  10. Holton i Klamer 2018 ↓, s. 577.
  11. West Makian, PHOIBLE Online [zarchiwizowane z adresu 2020-03-05] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]