Jabłonka (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Jabłonka w innych znaczeniach tej nazwy.
Jabłonka
wieś
Ilustracja
Fragment Jabłonki z kościołem
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Liczba ludności (2003) 4767
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-480[1]
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429016
Położenie na mapie gminy Jabłonka
Mapa konturowa gminy Jabłonka, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Jabłonka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Jabłonka”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Jabłonka”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Jabłonka”
Ziemia49°28′48″N 19°41′36″E/49,480000 19,693333
Kościół parafialny Przemienienia Pańskiego w Jabłonce

Jabłonka (węg., słow. Jablonka) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Miejscowość jest siedzibą gminy Jabłonka.

Położona jest w regionie geograficznym Kotlina Orawska (zachodnia część Kotliny Orawsko-Nowotarskiej) i historyczno-etnograficznym Orawa, nad potokiem Czarna Orawa, na zachód od Nowego Targu[2].

W miejscowości znajduje się Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Westerplatte i internat, ośrodek turystyczno-wypoczynkowy oraz centrum kultury mniejszości słowackiej w Polsce. W pobliżu w Zubrzycy Górnej znajduje się Orawski Park Etnograficzny.

Przez wieś przebiega droga krajowa nr 7 oraz droga wojewódzka nr 957 i droga wojewódzka nr 962.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy drzewa owocowego jabłoni. Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele Topographia wydanym w roku 1650 podaje dwie zgermanizowane formy nazwy miejscowości: Jablonke oraz Jabluncka[3].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jabłonka[4][5]
przysiółki Nowakowa, Otrębowa
części wsi Albertowa, Borówkowa, Bugaj, Dziadowska Dolina, Działek, Dzicy, Dziubkówka, Gęste Domy, Giądłówka, Guzówka, Jabłonka-Centrum, Kapustowa, Koniczki, Kralówka, Kukowa, Kuria, Lichosytowa, Łyżniakowa, Machajowa, Matonogi, Oskwarkowa, Panowa, Puchałówka, Rola Joniakowa, Sarkowa, Stasiowa, Suwadowa, Szałas, Wdówkowa, Wertelowa, Wicaniówka

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1368 na terenie miejscowości znajdowała się komora celna ustanowiona przez króla Kazimierza Wielkiego, gdyż biegł tędy szlak solny z kopalni soli w Wieliczce na Węgry. Informacja ta jest jednak niepewna, gdyż w okolicach nie było żadnej innej miejscowości, a założenie celnicy w lesie bez wsparcia wojska i osiedlonej wokół ludności, która by pracowała na funkcjonowanie i żywienie celnicy, wydaje się nierealne. W XVI w. miejscowość została włączona do Węgier. Jeśli jednak wziąć pod uwagę wcześniejszy fakt, poprawnym wydaje się, iż miejscowość została założona przez Węgrów. Według spisu z 1910 Polacy stanowili 95% ogółu mieszkańców (2713 osób). 5 listopada 1918 mieszkańcy dokonali wyboru Polskiej Rady Narodowej i wyrazili wolę przyłączenia do Polski Spisza i Orawy[6].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Jabłonka”[7]. Ponadto w części wsi zwanej Bory' stacjonowała placówka Straży Celnej ze składu komisariatu Straży Celnej „Chyżne”[8].

Podczas kampanii wrześniowej 3 września 1939 w godzinach rannych 24 Eskadra Rozpoznawcza kpt. obs. Stefana Hoydy z Armii Kraków dokonała lotu bojowego w rejonie Jabłonki w składzie 6 samolotów bombowych Karaś, bombardując kolumnę niemieckiej 2 Dywizji Pancernej[9].

Od 1920 Jabłonka ponownie należy do Polski (z przerwą w latach 1939–1945, kiedy włączono ją wraz z całością terytorium polskiej Orawy do Słowacji). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

We wsi jest używana gwara orawska, zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka[10].

Ludzie związani z Jabłonką[edytuj | edytuj kod]

W Jabłonce założył pierwszą na Orawie aptekę Eugeniusz Stercula (urodzony w Podwilku), etnograf amator

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 360 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”. Merian, Frankfurt am Main 1650, S. 153.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Andrzej Chwalba: Historia Polski 1795–1918. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000. ISBN 83-08-03053-X.
  7. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  8. Piotr Kozłowski. Straż Celna zapomnianą formacją graniczną II Rzeczypospolitej – dyslokacja jednostek granicznych w 1926 roku. „Problemy Ochrony Granic”. 50, s. 34, 2012. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie. ISSN 1505-1757. 
  9. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Warszawa: MON, 1967.
  10. Júlia Dudášová-Kriššáková, Goralské nárečia z pohľadu súčasnej slovenskej jazykovedy, Prešov: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity v Prešove, 2016, s. 24-29, ISBN 978-80-555-1714-8 (słow.).
Ogólny widok miejscowości Jabłonka. W głębi Tatry
Ogólny widok miejscowości Jabłonka. W głębi Tatry