Rząd Jędrzeja Moraczewskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej
(Rząd Jędrzeja Moraczewskiego)
 Polska
Ilustracja
Premier Jędrzej Moraczewski
Partie PPS, PPSD, PSL „Piast”, PSL „W”, PSL Lewica, Zjednoczenie Demokratyczne, ZL, SNN
Ideologia lewica niepodległościowa
Kadencja od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Poprzedni Prowizorium rządowe Władysława Wróblewskiego,
Rząd Ignacego Daszyńskiego
Następny Rząd Ignacego Jana Paderewskiego

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego (formalna nazwa – Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej) – gabinet pod kierownictwem socjalistycznego premiera Jędrzeja Moraczewskiego, utworzony 17 listopada 1918 przez Józefa Piłsudskiego. Pod względem organizacyjnym i prawnym kontynuował prace powołanego przez Radę Regencyjną prowizorium rządowego Władysława Wróblewskiego. Politycznie był częściowo kontynuacją rządu lubelskiego Ignacego Daszyńskiego, który podporządkował się Józefowi Piłsudskiemu. Gabinet ten ogłosił m.in. powszechne prawo wyborcze (obejmujące również kobiety)[1], ustanowił ośmiogodzinny dzień pracy[2], zagwarantował legalność związków zawodowych i prawo do strajku, wprowadził inspekcję pracy[3] oraz ubezpieczenia chorobowe. 20 listopada 1918 roku ogłosił swój program, zakładający przebudowę ustroju gospodarczego i społecznego wedle doktryny socjalistycznej, zapowiadając wywłaszczenie wielkiej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową, upaństwowienie kopalń i całego przemysłu. Jedynym posłem zagranicznym akredytowanym przez rząd Moraczewskiego był poseł niemiecki Harry Kessler[4]. Rząd ustąpił 16 stycznia 1919 po konsultacjach z Piłsudskim, który dążył do porozumienia z prawicą oraz uspokojenia sytuacji w niepodległej Polsce. Endecja uważała bowiem gabinet Moraczewskiego za zbyt radykalny, zaś jej zwolennicy odmawiali wykonywania jego poleceń (m.in. płacenia podatków). Według Stanisława Głąbińskiego, polityka Narodowej Demokracji, rząd Moraczewskiego stanowczo sprzeciwiał się rekrutacji i tworzeniu armii polskiej, pragnął poprzestać na milicji ludowej, która w jego opinii była bojówką socjalistyczną, organizowaną z żywiołów niekarnych[5]. Także w krajach Ententy niechętnie widziano rząd składający się z byłych sojuszników Niemiec.

Skład rządu[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Zdjęcie Imię i nazwisko Przynależność partyjna okres urzędowania
Prezydent Ministrów
Jędrzej Moraczewski.jpg
Jędrzej Moraczewski Polska Partia Socjalno-Demokratyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Aprowizacji
Antoni Mińkiewicz.jpg
Antoni Mińkiewicz bezpartyjny od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Komunikacji
Jędrzej Moraczewski.jpg
Jędrzej Moraczewski Polska Partia Socjalno-Demokratyczna od 6 listopada 1918
do 29 grudnia 1918
Stanisław Stączek.jpg
Stanisław Stączek Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica od 29 grudnia 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Kultury i Sztuk Pięknych
Medard Downarowicz.jpg
Medard Downarowicz Stronnictwo Niezawisłości Narodowej od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Poczt i Telegrafów
Tomasz Arciszewski, foto z 1906 r..jpg
Tomasz Arciszewski Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Pracy i Opieki Społecznej
Bronisław Ziemięcki 2.jpg
Bronisław Ziemięcki Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Przemysłu i Handlu
Jerzy Iwanowski.jpg
Jerzy Iwanowski Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Robót Publicznych
Andrzej Kędzior.jpg
Andrzej Kędzior Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” od 17 listopada 1918
do 29 grudnia 1918
Józef Pruchnik.jpg
Józef Pruchnik Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica od 29 grudnia 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Rolnictwa i Dóbr Państwowych Franciszek Wojda Zjednoczenie Ludowe od 17 listopada 1918
do 29 grudnia 1918
Stolarski Błażej.jpg
Błażej Stolarski Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” od 29 grudnia 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Skarbu Państwa
Władysław Byrka.png
p.o. Władysław Byrka bezpartyjny od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Spraw Wewnętrznych
Stanisław Thugutt1.jpg
Stanisław Thugutt Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Spraw Wojskowych
Marshal Rydz-Smigly LOC hec 27123.jpg
p.o. Edward Śmigły-Rydz
(w zastępstwie Józefa Piłsudskiego)
bezpartyjny od 17 listopada 1918
do 22 listopada 1918
Jan Wroczyński.jpg
Jan Wroczyński bezpartyjny od 22 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Spraw Zewnętrznych
Leon Wasilewski 1.jpg
Leon Wasilewski Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Sprawiedliwości
Leon Supiński.jpg
Leon Supiński Zjednoczenie Demokratyczne od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego
Ksawery Prauss.jpg
Ksawery Prauss Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Min. Zdrowia Publicznego
Witold Chodźko.jpg
p.o. Witold Chodźko bezpartyjny od 13 grudnia 1918
do 16 stycznia 1919
Minister bez teki
Nocznicki Tomasz.jpg
Tomasz Nocznicki Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Minister bez teki
Witos 1920.jpg
Wincenty Witos Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” od 17 listopada 1918
do 29 grudnia 1918
Minister bez teki
Marian Malinowski.jpg
Marian Malinowski Polska Partia Socjalistyczna od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Minister bez teki
Franciszek Wójcik.jpg
Franciszek Wójcik Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica od 29 grudnia 1918
do 16 stycznia 1919

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dekret o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego (z dnia 28 listopada 1918; Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr 18, poz. 46)
  2. Tamże, 1918, nr 17, poz. 42
  3. Tamże, 1919, nr 5, poz. 90
  4. Stanisław Głąbiński, Wspomnienia polityczne, Pelplin 1939, s. 383-384.
  5. Stanisław Głąbiński, Wspomnienia polityczne, Pelplin 1939, s. 385.