Jan Karol Dolski

Jan Karol Dolski
	; Dolski Kniaź (odmiana herbu Kościesza
Rodzina	Dolscy herbu Kościesza
Data urodzenia	1637
Data śmierci	29 kwietnia 1695
Ojciec	Mikołaj Dolski
Matka	Helena Jelska
Żona	Elżbieta Ostroróg,; Anna Chodorowska(inne języki)
Dzieci	Katarzyna Dolska, ż. Michała Serwacego Wiśniowieckiego

Jan Karol Dolski herbu Kościesza (ur. 1637, zm. 29 kwietnia 1695) – marszałek wielki litewski w 1691 roku, marszałek nadworny litewski w 1685 roku, podczaszy litewski w 1676 roku, krajczy litewski w 1670 roku, marszałek piński w latach 1666–1676, podkomorzy piński w 1662 roku, podstoli słonimski w 1656 roku^[1], starosta piński, ekonom olicki^[2].

Biografia

Był ostatnim męskim przedstawicielem kniaziów Dolscy(inne języki) wywodzących się z turowsko-pińskich Rurykowiczów^[3] i pieczętujących się własnym herbem Dolski, traktowanym jako odmiana herbu Kościesza^[4]^[5].

W wieku lat 7 stracił ojca, a następnie matkę, zmarłą trzy lata później^[6].

W czasie potopu szwedzkiego, na czele własnej chorągwi wziął udział w bitwie pod Warszawą. Uczestniczył w kampaniach wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667.

Poseł sejmiku wołkowyskiego na sejm 1661 roku^[7]. Poseł sejmiku pińskiego powiatu pińskiego na sejm wiosenny 1666 roku^[8]. Jako pułkownik wziął w 1666 udział w tłumieniu rokoszu Lubomirskiego. W latach 1667 i 1668 był posłem na Sejm. Na sejmie 1667 roku wyznaczony z Koła Poselskiego komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa Litewskiego^[9]. Poseł sejmiku pińskiego na sejm zwyczajny abdykacyjny 1668 roku^[7].

Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego z województwa brzeskolitewskiego w 1669 roku^[10]. W 1670 został krajczym wielkim litewskim. Był członkiem konfederacji kobryńskiej wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1672 roku^[11]. Walczył w bitwie pod Chocimiem w 1673. Elektor Jana III Sobieskiego z powiatu pińskiego w 1674 roku^[12]. Poseł na sejm koronacyjny 1676 roku^[13]. Sejm tego roku przyznał mu gratyfikację w wysokości 20 000 złp za męstwo i odwagę. Poseł na sejm 1677 roku, sejm 1683 roku, poseł sejmiku pińskiego na sejm 1681 roku^[14]. Na Sejmie 1678/1679 wybrany deputatem do rady przy boku króla. W 1685 mianowany marszałkiem nadwornym litewskim, a w 1691 marszałkiem wielkim.

Założył na Wołyniu miasteczko Nowy Dolsk, dzisiejszy Lubieszów, gdzie Dolski wzniósł drewniany pałac i kolegium pijarów^[15].

Małżeństwa i potomstwo

Poślubił najpierw Elżbietę z Ostrorogów, córkę Zygmunta, wnuczkę Mikołaja. Jej ciotką była Anna Ostrorożanka(inne języki), matka Jana Stanisława Jabłonowskiego. Drugą żoną Dolskiego została Anna z Chodorowskich(inne języki), córkę starosty winnickiego Krzysztofa Stanisława Chodorowskiego(inne języki), primo voto zamężna za Konstantym Krzysztofem Wiśniowieckim^[16]. Z licznego potomstwa z obu małżeństw dłużej żyła tylko Katarzyna, córka Elżbiety, późniejsza żona Michała Serwacego Wiśniowieckiego^[6].

Sprawy karne

28 września 1663 roku protoprezbiter i namiestnik katedry włodzimierskiej,, Martynian Żukowiecki, występując w imieniu unickiego biskupa włodzimierskiego Jana Michała Pocieja oraz całej kapituły, wniósł do sądu grodzkiego we Włodzimierzu skargę przeciwko Janowi Karolowi Dolskiemu. Skarga dotyczyła zbrojnego napadu we wsi Ilbiaż dokonanego 13 sierpnia przez oddział podkomorzego pińskiego, podczas którego zniszczono i zbezczeszczono miejscową cerkiew unicką pw. św. Mikołaja, i dokonano zamachu na życie księdza Tarasa Łaskowicza, którego usiłowano powiesić. Według streszczanego powyżej zapisu w księdze grodzkiej Żukowiecki występował jako obrońca praw duchowieństwa, domagając się osądzenia Dolskiego za czyn niekatolicki i naruszenie „prawa pospolitego”^[17].

Przypisy

↑ Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII w. Spisy, oprac. H. Lulewicz, A Rachuba, Kórnik 1994, s. 205.
↑ Stanisław Zawadzki, Gospodarowanie ekonomiami królewskimi w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle kontraktów dzierżawnych z II poł. XVII w., Warszawa 2021, s. 157.
↑ Валерый СямёнавічВ.С. Пазднякоў, Дольскія, [w:] Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя, t. 1, Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005, s. 593 [dostęp 2026-04-10] (biał.).
↑ KasperK. Niesiecki KasperK., Korona polska przy złotey wolnosci starożytnemi rycerstwa polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego kleynotami ... ozdobiona, t. 2, Lwów: Kolegium jezuitów we Lwowie, 1738, s. 55 [dostęp 2026-04-10] .
↑ AdamA. Boniecki AdamA., Herbarz polski. Część I. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, t. 4, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1901, s. 351 [dostęp 2026-04-10] .
1 2 JózefJ. Wolff JózefJ., Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1895, s. 50-51 [dostęp 2026-04-10] .
1 2 Stefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 385.
↑ Paweł Krakowiak, Dwa Sejmy w 1666 roku, Toruń 2010, s. 484.
↑ Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 462.
↑ Svffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Zgodnie na Naiaśnieyßego Michała Korybvtha, Obranego Krola Polskiego [....] Dnia dziewiętnastego Czerwca, Roku 1669, [b.n.s.]
↑ Leszek A, Wierzbicki, Akt konfederacji wojska litewskiego zawiązanej w Kobryniu 22 listopada 1672 roku, w: Res Historica, t. 21, Lublin 2005, s. 137–138.
↑ Volumina Legum. T. V. Petersburg, 1860, s. 161.
↑ Krystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 248.
↑ Robert Kołodziej, Ostatni wolności naszej klejnot. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 595.
↑ Grzegorz Rąkowski: Wołyń. Przuszków: Rewasz, s. 76.
↑ Княгиня Дольська — політична симпатія? [online], e-reading.club [dostęp 2026-04-10] (ukr.).
↑ Архив Юго-Западной России. Ч. I: Т. 6

Bibliografia

Kazimierz Piwarski: Dolski Jan Karol, h. Kościesza (1637–1695). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. V. Kraków, 1939-46, s. 288–289.

Linki zewnętrzne

Dolski Jan Karol h. Kościesza (źródło: Polski Słownik Biograficzny) [dostęp 2013-10-10]
Jan Karol Dolski na Dolsku, Dąbrowicy i Komarnie h. wł.
Jan Karol Dolski b. 1637 d. 1695 rodovid.org [dostęp 2013-10-10]

[1] Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII w. Spisy, oprac. H. Lulewicz, A Rachuba, Kórnik 1994, s. 205.

[2] Stanisław Zawadzki, Gospodarowanie ekonomiami królewskimi w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle kontraktów dzierżawnych z II poł. XVII w., Warszawa 2021, s. 157.

[3] Валерый СямёнавічВ.С. Пазднякоў, Дольскія, [w:] Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя, t. 1, Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005, s. 593 [dostęp 2026-04-10] (biał.).

[4] KasperK. Niesiecki KasperK., Korona polska przy złotey wolnosci starożytnemi rycerstwa polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego kleynotami ... ozdobiona, t. 2, Lwów: Kolegium jezuitów we Lwowie, 1738, s. 55 [dostęp 2026-04-10] .

[5] AdamA. Boniecki AdamA., Herbarz polski. Część I. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, t. 4, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1901, s. 351 [dostęp 2026-04-10] .

[Wolff-6] 1 2 JózefJ. Wolff JózefJ., Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1895, s. 50-51 [dostęp 2026-04-10] .

[Staniszewska-385-7] 1 2 Stefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 385.

[8] Paweł Krakowiak, Dwa Sejmy w 1666 roku, Toruń 2010, s. 484.

[9] Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 462.

[10] Svffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Zgodnie na Naiaśnieyßego Michała Korybvtha, Obranego Krola Polskiego [....] Dnia dziewiętnastego Czerwca, Roku 1669, [b.n.s.]

[11] Leszek A, Wierzbicki, Akt konfederacji wojska litewskiego zawiązanej w Kobryniu 22 listopada 1672 roku, w: Res Historica, t. 21, Lublin 2005, s. 137–138.

[12] Volumina Legum. T. V. Petersburg, 1860, s. 161.

[13] Krystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 248.

[14] Robert Kołodziej, Ostatni wolności naszej klejnot. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 595.

[15] Grzegorz Rąkowski: Wołyń. Przuszków: Rewasz, s. 76.

[16] Княгиня Дольська — політична симпатія? [online], e-reading.club [dostęp 2026-04-10] (ukr.).

[17] Архив Юго-Западной России. Ч. I: Т. 6

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]