Janusz A. Zajdel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Janusz Zajdel)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janusz A. Zajdel
Ilustracja
Imię i nazwisko Janusz Andrzej Zajdel
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1938
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 lipca 1985
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Epoka fantastyka socjologiczna
Ważne dzieła
podpis

Janusz Andrzej Zajdel (ur. 15 sierpnia 1938 w Warszawie, zm. 19 lipca 1985 tamże) – polski pisarz, autor fantastyki naukowej, prekursor nurtu fantastyki socjologicznej w Polsce. Jego imieniem nazwano najważniejszą polską nagrodę literacką w dziedzinie fantastyki.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył fizykę na Uniwersytecie Warszawskim i przez wiele lat pracował w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej, gdzie na początku lat 80. był współzałożycielem komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. Był aktywnym członkiem ZAiKS-u, stanowczo sprzeciwiając się łamaniu praw autorskich[1].

Specjalista w zakresie fizyki jądrowej. Autor artykułów, broszur, skryptów i książek popularnonaukowych.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako autor fantastyki debiutował na łamach czasopisma „Młody Technik” opowiadaniem Tau Wieloryba w 1961 roku[2]. Opublikował 83 opowiadania w różnych czasopismach. Jego początkowe utwory były wierne klasycznej konwencji science-fiction. Opisywał w nich kontakty z obcymi cywilizacjami, loty kosmiczne, dziwne wynalazki. Ich fabuła jest bardzo dopracowana pod kątem technicznym, a także bardzo dobra pod względem językowym, z licznymi grami słownymi[3]. Głównym jego osiągnięciem była jednak seria powieści socjologiczno-politycznych, z których pierwszą był wydany w roku 1980 Cylinder van Troffa. Zajdel przedstawiał w nich i badał społeczeństwa totalitarne, ograniczone, kontrolowane.

Faktycznie twórczość powieściowa Zajdla to utwory o charakterze dystopii, dowodzące niemożliwości stworzenia społeczności doskonałej przez narzucone odgórnie reguły. Bez trudu można doszukać się też odnośników do współczesnej mu rzeczywistości, co pozwala nawet uznać je za powieści polityczne w fantastycznym kamuflażu[4]. Jedna z najpopularniejszych jego powieści – Limes inferior – ukazuje Ziemię, której narzucono „jedyny słuszny” system i która jest pod stałym nadzorem „Wielkiego Brata”. W sposób jednoznaczny odwoływał się do antyutopii, np. jeden z bohaterów Paradyzji nosi nazwisko Nikor Orley Huxwell (anagram: Orwell + Huxley, klasycy antyutopii).

Według jego własnych słów, dzielił fantastykę na FR, czyli fantastykę racjonalną i FI, czyli fantastykę irracjonalną. Uważał siebie za entuzjastę nurtu FR[3].

Działalność Zajdla stanowiła inspirację dla wielu fantastów młodszych generacji i zrodziła cały nurt fantastyki socjologicznej w Polsce (np. Maciej Parowski, Marek Oramus, Andrzej Krzepkowski). Jego utwory przekładane były na białoruski, bułgarski, czeski, esperanto, fiński, niemiecki, rosyjski, słoweński, węgierski oraz śladowo na angielski. Był działaczem międzynarodowego fandomu science fiction i członkiem World SF.

Zajdel zmarł w trakcie prac nad swoją kolejną powieścią, Drugie spojrzenie na planetę Ksi, która miała być kontynuacją Całej prawdy o planecie Ksi.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty z Jadwigą, mieli córkę Joannę[5].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1973 otrzymał odznakę Magnum Trophaeum za wieloletnią współpracę z „Młodym Technikiem”. W roku 1980 został laureatem nagrody Ministra Kultury i Sztuki za powieść Cylinder van Troffa. W roku 1984 otrzymał Złotą Sepulkę za Wyjście z cienia.

W roku 1985 otrzymał Nagrodę Fandomu Polskiego za powieść Paradyzja. Nagroda ta od 1986 roku nazwana została jego imieniem. Wręcza ją tradycyjnie Jadwiga Zajdel, żona pisarza.

W 2013 roku z okazji rocznicy jego 75 urodzin został zorganizowany konkurs literacki, Światy Zajdla[6].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

Wydane pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Wydane pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Izotopy promieniotwórcze (IW CRZZ, 1973)
  • Wybrane zagadnienia z fizyki jądrowej (współaut. Bożena Gostkowska, Ośrodek Informacji o Energii Jądrowej, 1975)
  • Promieniowanie jonizujące (PAN, NOT, 1976)
  • Ogólne zasady ochrony przed promieniowaniem jonizującym (współaut. Tadeusz Majle, PZWL, 1976)
  • Bezpieczeństwo i higiena pracy przy użytkowaniu promieniowania jonizującego (Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, 1975)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lech Jęczmyk: Cylinder van Troffa – Posłowie. Warszawa: superNOWA, 2008, s. 235-240. ISBN 978-83-7578-003-1.
  2. oprac. Jadwiga Zajdel: Bibliografia twórczości Janusza A. Zajdla (z przekładami). W: Janusz Zajdel: List pożegnalny. Warszawa: Wydawnictwo Alfa, 1989, s. 195. ISBN 83-7001-189-6.
  3. a b Janusz Andrzej Zajdel | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl, „Culture.pl” [dostęp 2018-05-09] (ang.).
  4. Rzeczpospolita Marek Oramus „Nowe mapy piekła”.
  5. Przyjaciele i patroni: Jadwiga Zajdel. zajdel.art.pl. [dostęp 2015-12-08].
  6. Janusz A. Zajdel kontynuator - katedra.nast.pl, katedra.nast.pl [dostęp 2018-05-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]