Jacek Dukaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jacek Dukaj
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 30 lipca 1974
Tarnów
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Epoka fantastyka naukowa
Ważne dzieła
Odznaczenia
Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Strona internetowa
Laureaci nagrody im. Janusza A. Zajdla za rok 2010 Anna Kańtoch i Jacek Dukaj (za powieść „Król Bólu i pasikonik”)
Jacek Dukaj odbiera Nagrodę im. Janusza A. Zajdla za powieść Inne pieśni
Jacek Dukaj i Andrzej Ziemiański odbierają Nagrody im. Janusza A. Zajdla za rok 2001, w środku Jadwiga Zajdel

Jacek Dukaj (ur. 30 lipca 1974 w Tarnowie) – polski pisarz, autor fantastyki. Pisze głównie literaturę science fiction, choć niektóre z jego utworów zaliczyć można również do fantasy. Najczęściej nagradzany polski pisarz fantastyczny[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył III Liceum Ogólnokształcące w Tarnowie. Studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Debiutował opowiadaniem Złota galera, opublikowanym w lutym 1990 w miesięczniku „Fantastyka”, napisanym gdy miał niespełna 16 lat[2]. Kolejne jego opowiadania ukazywały się drukiem w magazynie literackim „Fenix” oraz „Nowa Fantastyka”. W 1997 r. wyszedł debiut książkowy Dukaja, powieść Xavras Wyżryn.

Teksty publicystyczne i recenzje Dukaja publikowane były w „Nowej Fantastyce”, „SFinksie”, „Miesięczniku”, „Framzecie”, „Fantomie”, „Feniksie” „Science Fiction”, „Super Fantastyka Powieść”, „Czasie Fantastyki”.

Utwory Dukaja przetłumaczone zostały na język angielski, niemiecki, włoski, rosyjski, czeski, słowacki, macedoński i węgierski. Złota Galera ukazała się w języku angielskim w antologii The Dedalus Book of Polish Fantasy, tłumaczona przez Wieśka Powagę. Ruch Generała oraz fragmenty Katedry zostały przetłumaczone na angielski przez Michaela Kandela, jednak jak na razie nie zostały wydane, poza fragmentami dostępnymi w Internecie.

6 grudnia 2007 ukazała się kolejna powieść Jacka Dukaja – Lód, Książka Roku 2007 w plebiscycie Wirtualnej Polski, książka jesieni 2007 w PPNW, nominowana do Angelusa, Nagrody im. Józefa Mackiewicza i Nagrody Literackiej Nike 2008[3].

W marcu 2008 w Wydawnictwie Literackim ukazało się wznowienie zbioru opowiadań W kraju niewiernych w nowej szacie graficznej, w maju – Innych pieśni, w październiku – Czarnych oceanów. W listopadzie 2009 r. wydano powieść Wroniec, której tło stanowi stan wojenny z 1981 r.[4]. Zbiór opowiadań Król Bólu ukazał się 25 listopada 2010 r. Na później zaś zapowiedziana jest nowela w międzynarodowej serii „Mity” oraz trzy powieści – Fabla, Rekursja i Stroiciel luster[5].

Mieszka w Krakowie[6].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał w 1999 Srebrny Glob za opowiadanie Serce Mroku. Sześciokrotnie nagrodzony nagrodą im. Janusza A. Zajdla oraz jedenastokrotnie[7] do niej nominowany. Został laureatem „Zajdla” za rok 2000 za opowiadanie Katedra, za rok 2001 za powieść Czarne oceany, za rok 2003 za powieść Inne pieśni, za rok 2004 za powieść Perfekcyjna niedoskonałość, za rok 2007 za powieść Lód oraz za rok 2010 za powieść Król Bólu. W lipcu 2008 r. Jacek Dukaj otrzymał nagrodę Sfinks w kategorii „Twórca Roku"

Trzykrotny laureat „Śląkfy” jako Twórca Roku (2000, 2007 i 2009 – wspólnie z Jakubem Jabłońskim).

Dukaj trzykrotnie otrzymał nominację do Paszportu Polityki. 27 września 2008 r. jury Fundacji im. Kościelskich ogłosiło, że Jacek Dukaj otrzymał za Lód Nagrodę Kościelskich. Fundacja chciała podkreślić uniwersalne wartości jego twórczości, sprawność językową i narracyjną oraz rozmach jego powieści[8]. W 2009 r. Jacek Dukaj został polskim laureatem Europejskiej Nagrody Literackiej również za powieść Lód[9]. W lutym 2011 r. uhonorowany został Nagrodą Krakowska Książka Miesiąca za tom opowiadań Król Bólu.

Film animowany Tomasza Bagińskiego Katedra na podstawie opowiadania Dukaja został w 2003 roku nominowany do Oscara. W przygotowaniu jest film Bagińskiego na podstawie kolejnego opowiadania Dukaja – Ruch generała. Oprócz pierwszego wydania Xavrasa Wyżryna, okładki wszystkich książek Dukaja są autorstwa Bagińskiego.

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Wydawnictwo Rok publikacji Uwagi
Zanim noc SuperNOWA 1997 opublikowane w Xavras Wyżryn
Xavras Wyżryn SuperNOWA 1997 opublikowane w Xavras Wyżryn
Wydawnictwo Literackie 2004, 2009 włączone do zbioru Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe
Aguerre w świcie Solaris 2001 mikropowieść opublikowana w antologii Wizje alternatywne 3
Wydawnictwo Literackie 2010 włączone do zbioru opowiadań Król Bólu
Czarne oceany SuperNOWA 2001
Wydawnictwo Literackie 2008
Córka łupieżcy Solaris 2002 mikropowieść opublikowana w antologii Wizje alternatywne 4
Wydawnictwo Literackie 2009 pierwsze samodzielne wydanie powieści
Extensa Wydawnictwo Literackie 2002, 2010
Inne pieśni Wydawnictwo Literackie 2003, 2010
Perfekcyjna niedoskonałość Wydawnictwo Literackie 2004, 2008
Lód Wydawnictwo Literackie 2007
Wroniec Wydawnictwo Literackie 2009
Science fiction Powergraph 2011 opublikowane w antologii Science fiction
BookRage 2013 osobne wydanie w formie ebooka
Starość aksolotla Grupa Allegro 2015 opublikowane w formie ebooka
Wydawnictwo Literackie 2019 pierwsze papierowe wydanie książki
Po piśmie Wydawnictwo Literackie 2019 zbiór esejów

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Wydawnictwo Rok publikacji Zawartość
W kraju niewiernych SuperNOWA 2000
  • Ruch Generała
  • IACTE
  • Irrehaare
  • Muchobójca
  • Ziemia Chrystusa
  • Katedra
  • Medjugorje
  • In partibus infidelium
Wydawnictwo Literackie 2008
Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe Wydawnictwo Literackie 2004, 2009
Król Bólu Wydawnictwo Literackie 2010

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Miejsce publikacji Rok pierwszej publikacji
Złota Galera Fantastyka 2/1990 1990
antologia Jawnogrzesznica, Przedświt 1991
antologia Miłosne dotknięcie nowego wieku, Prószyński i S-ka 1998
Śmierć matadora Nowa Fantastyka 1/1991 1991
antologia Co większe muchy, Reporter 1992
Opętani Fenix 1/1991 1991
Książę mroku musi umrzeć Nowa Fantastyka 12/1991 1991
Korporacja Mesjasz antologia Czarna Msza, Rebis 1992 1992
Panie, pobłogosław morderców Fenix 2/1993 1993
Wszystkie nasze ciemne sprawy Voyager #6 1993
Irrehaare Nowa Fantastyka 6-7/1995 1995
zbiór opowiadań W kraju niewiernych
Wielkie podzielenie Nowa Fantastyka 3/1996 1996
antologia Miłosne dotknięcie nowego wieku, Prószyński i S-ka 1998
Szkoła Nowa Fantastyka 11/1996 1996
zbiór opowiadań Król Bólu
Ziemia Chrystusa antologia Wizje alternatywne 2, Zysk i S-ka 1997 1997
zbiór opowiadań W kraju niewiernych
IACTE antologia Wizje alternatywne 2, Zysk i S-ka 1997 1997
zbiór opowiadań W kraju niewiernych
Ponieważ kot antologia Trzynaście kotów, SuperNOWA 1997 1997
Serce Mroku Nowa Fantastyka 11/1998 1998
zbiór opowiadań Król Bólu
Ruch Generała zbiór opowiadań W kraju niewiernych 2000
Muchobójca zbiór opowiadań W kraju niewiernych 2000
Katedra zbiór opowiadań W kraju niewiernych 2000
album Katedra, 2008
Medjugorje zbiór opowiadań W kraju niewiernych 2000
In partibus infidelium zbiór opowiadań W kraju niewiernych 2000
W bibliotece magazyn sieciowy Srebrny Glob 08/08/2000 2000
Sierpniowa noc Esensja 10/2001 2001
Gotyk antologia Strefa Mroku: Jedenastu Apostołów Grozy, Wydawnictwo Bauer 2002 2002
zbiór opowiadań Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe 2004
Sprawa Rudryka Z. zbiór opowiadań Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe 2004
Przyjaciel prawdy. Dialog idei zbiór opowiadań Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe 2004
Crux antologia PL+50. Historie przyszłości, Wydawnictwo Literackie 2004 2004
zbiór opowiadań Król Bólu
Diabeł w strukturze Science Fiction #17 2002
antologia Trupy Polskie, Wydawnictwo EMG 2005 2005
Kto napisał Stanisława Lema? dołączone do książki Doskonała próżnia Stanisława Lema, Agora 2008 2008
Król Bólu i pasikonik zbiór opowiadań Król Bólu 2010
Oko potwora zbiór opowiadań Król Bólu 2010
Piołunnik zbiór opowiadań Król Bólu 2010
Linia oporu zbiór opowiadań Król Bólu 2010
Portret nietoty zbiór opowiadań Zachcianki, Świat Książki 2012 2012
Pierwocina Nowa Fantastyka 1/2016 2016
Vrtko[10] antologia Ojciec. Opowiadania, Ringier Axel Springer Polska 2017 2017
Imperium Chmur[11] antologia Inne światy, SQN 2018 2018

Inne prace[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Wydawnictwo Rok publikacji Uwagi
Baśń[12] e-zin Fahrenheit No 2/październik-listopad 1997 1997 fragment powieści
Przybliżenie[13] e-zin Fahrenheit No 3/grudzień 1997-styczeń 1998 1997 fragment powieści
Rewolucja.EXE[14] Audioteka 2014 audiobook nagrany na podstawie opowiadania o tym samym tytule,

które Jacek Dukaj napisał wspólnie z użytkownikami portalu gadzetomania.pl

w ramach akcji Nieskończona Opowieść

Serce ciemności[15] Wydawnictwo Literackie 2017 tłumaczenie Jądra Ciemności Josepha Conrada

Przekłady na języki obce[edytuj | edytuj kod]

Utwór Język

przekładu

Tłumacz Tytuł przekładu Wydawca Rok

wydania

Xavras Wyżryn włoski Francesco Annicchiarico Gli imperi tremano Transeuropa Edizioni 2012
Córka łupieżcy węgierski Zsuzsa Mihályi Zuzanna és a világmindenség Typotex 2012
Extensa węgierski Zsuzsa Mihályi Extensa Typotex 2012
Inne pieśni rosyjski Siergiej Legieza Иные песни AST 2014
węgierski Zsuzsa Mihályi Dalok odaátról Typotex 2015
Lód macedoński Filip Dimiewski Мраз Begemot 2013
Starość aksolotla angielski Stanley Bill The Old Axolotl Grupa Allegro 2015
Złota Galera węgierski László Ábrán Az aranygálya Galaktika 3/95 1995
angielski Wiesiek Powaga The Golden Galley

w: The Dedalus Book of Polish Fantasy

Dedalus 1996
niemiecki Jacek Rzeszotnik Die Goldene Galeere

w: Auf der Strasse nach Oodnadatta

Wilhelm Heyne Verlag 2001
Książę mroku musi umrzeć węgierski László Ábrán A sötétség fejedelmének meg kell halnia Galaktika 7/1992 1992
Szkoła włoski Marco Valenti

Justyna Kulik

La Scuola

w: La Cattedrale

Voland 2013
Serce Mroku rosyjski Siergiej Legieza Сердце Мрака

w: Формула крови

Media Maksimum 2011
Ruch Generała słowacki Martin Kralik Železný generál Vydavatel`stvo Spolku Slovenskych Spisovatel`ov 2006
angielski Michael Kandel The Iron General

w: A Polish Book of Monsters

PIASA Books 2010
Muchobójca rosyjski E. Wajsbrot Мухобой AST 2002
Katedra czeski Pavel Weigel Katedrála Ikarie 11/2002 2002
Katedrála

w: Polská ruleta

Laser Books 2003
włoski Marco Valenti

Justyna Kulik

La Cattedrale

w: La Cattedrale

Voland 2013
In partibus infidelium włoski Marco Valenti

Justyna Kulik

In partibus infidelium

w: La Cattedrale

Voland 2013
Diabeł w strukturze rosyjski E. Wiernikowskaja Дьявол в структуре

w: Польские трупы

Fluid 2008
Kto napisał Stanisława Lema? angielski Danusia Stok The Apocrypha of Lem

w: Lemistry

Comma Press 2011

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Opowiadanie Katedra było inspiracją dla Tomasza Bagińskiego do stworzenia krótkometrażowego filmu animowanego o tym samym tytule. Animacja ukazała się w 2002 roku, zdobyła nagrodę SIGGRAPH i była nominowana do Oscara. Rok później Bagiński zapowiedział adaptację Ruchu Generała, jednak projekt ten nie został zrealizowany.

Powieść Czarne oceany była inspiracją dla powstania filmu All Secrets z 2008 roku w reżyserii Tomasza Suskiego. Produkcja otrzymała Złotą KANewkę (nagrodę główną Festiwalu Kina Amatorskiego i Niezależnego KAN) oraz Nagrodę Polskiego Kina Niezależnego im. Jana Machulskiego (OFFskar) za najlepszy scenariusz.

Powieść Wroniec została dwukrotnie zaadaptowana na widowisko teatralne. Pierwszy raz sztukę na podstawie powieści wystawił Jerzy Bielunas w 2010 roku w Teatrze Kamienica, a rok później zrobił to Jan Peszek we Wrocławskim Teatrze Lalek.

Powieść Lód została przeniesiona na deski Teatru Provisorium przez Janusza Opryńskiego w 2013 roku.

Powieść Starość aksolotla była inspiracją dla powstania polsko-belgijskiego serialu Kierunek: Noc (ang. Into the Night), udostępnionego 1 maja 2020 roku na platformie Netflix. Twórcą produkcji jest Jason George, wszystkie odcinki wyreżyserowali Inti Calfat i Dirk Verheye, z kolei Jacek Dukaj wraz z Tomaszem Bagińskim piastowali stanowiska producentów wykonawczych[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jeżeli podsumować Nagrody Zajdla, Nagrody Żuławskiego i Śląkfy
  2. Złota Galera – Stronice Dukaja. [dostęp 2010-03-20].
  3. Nagroda Nike 2008. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-21].
  4. http://katedra.nast.pl/art.php5?id=4239 Wywiad z Jackiem Dukajem, przeprowadzony od listopada 2008 do lutego 2009 i od maja do lipca 2009.
  5. http://esensja.pl/ksiazka/wywiady/tekst.html?id=10943 Wywiad z Jackiem Dukajem dla portalu Esensja.
  6. Dukaj: Czuję się jak kukułczy podrzutek
  7. Oficjalna lista nominowanych i nagrodzonych
  8. http://przekroj.pl/kultura_ksiazki_artykul,3027.html, Miłośnik Cegieł, „Przekrój” 41/2008
  9. Polska Europejska Nagroda Literacka 2009 dla Jacka Dukaja - WP Książki, ksiazki.wp.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  10. I ty zostaniesz swoim ojcem [KONKURS!] Bardzo męski, Newsweek.pl [dostęp 2020-05-18] (pol.).
  11. Inne Światy, antologia inspirowana pracami Jakuba Różalskiego | Wydawnictwo SQN [dostęp 2020-05-18] (pol.).
  12. FAHRENHEIT, www.fahrenheit.net.pl [dostęp 2020-05-18].
  13. FAHRENHEIT, www.fahrenheit.net.pl [dostęp 2020-05-18].
  14. Audiobook „Rewolucje.EXE” Jacka Dukaja za darmo, naEKRANIE.pl [dostęp 2020-05-18] (pol.).
  15. Wydawnictwo Literackie, Serce ciemności, www.wydawnictwoliterackie.pl [dostęp 2020-05-18].
  16. "Kierunek: Noc". Serial inspirowany książką Jacka Dukaja od 1 maja na Netfliksie, gazetapl [dostęp 2020-05-16] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]