Jastrzębia Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie pomorskim. Zobacz też: inne znaczenia hasła Jastrzębia Góra.
Jastrzębia Góra
Jastrzębia Góra z lotu ptaka
Jastrzębia Góra z lotu ptaka
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat pucki
Gmina Władysławowo
Sołectwo Jastrzębia Góra
Liczba ludności (2009) 1068
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 84-104
Tablice rejestracyjne GPU
SIMC 0935050
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Władysławowo
Mapa lokalizacyjna gminy Władysławowo
Jastrzębia Góra
Jastrzębia Góra
Położenie na mapie powiatu puckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu puckiego
Jastrzębia Góra
Jastrzębia Góra
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Jastrzębia Góra
Jastrzębia Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jastrzębia Góra
Jastrzębia Góra
Ziemia 54°49′53″N 18°18′46″E/54,831389 18,312778

Jastrzębia Góra (kaszb. Pilëce lub Jastrzãbiô Góra) – wieś letniskowa w Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Władysławowo, nad Morzem Bałtyckim[1].

Jastrzębia Góra w okresie letnim stanowi wieś turystyczną z trzema kąpieliskami.

W latach 1963-1972 osiedle. W latach 1973–2014 część miasta Władysławowo.

Jastrzębia Góra to najbardziej wysunięta na północ miejscowość Polski.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Ignacego Loyoli, należącej do dekanatu Żarnowiec w archidiecezji gdańskiej.

Położenie[edytuj]

Widok na plażę

Jastrzębia Góra jest położona na Pobrzeżu Gdańskim, w północno-zachodnim krańcu Pobrzeża Kaszubskiego. Sołectwo Jastrzębia Góra graniczy od wschodu z sołectwem Rozewie, od południa z sołectwem Tupadły, a od zachodu przy samym wybrzeżu z sołectwem Ostrowo.

Jastrzębią Górę charakteryzuje wybrzeże klifowe. W zachodniej części nadbrzeże dochodzi do wysokości 33,2 m n.p.m.[2] We wschodniej części Jastrzębiej Góry znajduje się wąwóz Lisi Jar o długości ok. 350 m.

Południowo-zachodnią granicę Jastrzębiej Góry stanowi struga Czarna Woda.

Przez część miejscowości przebiega droga wojewódzka nr 215 (ul. Królewska, ul. Rozewska).

Pas wybrzeża Jastrzębiej Góry stanowi część Nadmorskiego Parku Krajobrazowego (na północ od drogi nr 215 i las na północ od Czarnej Wody). Niezabudowany obszar nadbrzeża Jastrzębiej Góry oraz tereny przy ulicach: Żarnowcowej, Puckiej, Drodze Rybackiej stanowią część specjalnego obszaru ochrony siedlisk Kaszubskie Klify. Ponadto mały wycinek terenu nad Czarną Wodą jest częścią Nadmorskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Samorząd lokalny[edytuj]

Samorząd gminy Władysławowo utworzył jednostkę pomocniczą – sołectwo „Jastrzębia Góra” (wcześniej funkcjonowało osiedle), w skład którego wschodzi także część wsi – Lisi Jar. Organem uchwałodawczym sołectwa jest zebranie wiejskie. Organem wykonawczym jest sołtys. Powierzchnia sołectwa wynosi 260,94 ha[3].

Historia[edytuj]

Nazwa[edytuj]

Pierwsza wzmianka o Jastrzębiej Górze pochodzi z okresu międzywojennego, kiedy to po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zbudowano tu pierwszy dom. Do tego momentu tereny dzisiejszej Jastrzębiej Góry były jedynie jałowymi i niedostępnymi (brak jakichkolwiek dróg dojazdowych) pastwiskami, na których wypasano gęsi. To właśnie gęsiom zawdzięcza Jastrzębia Góra swoją kaszubską nazwę – Pilëce, ponieważ mała gęś – gąska – po kaszubsku jest nazywana pila[4]. Pilëce oznacza więc miejsce wypasania gąsek.

Po zakończeniu I wojny światowej spółka zarządzana przez Osmołowskiego zakupiła od właściciela ziemskiego Hanemanna i miejscowego rolnika Dettlaffa grunty, na których dzisiaj rozwinął się kurort. Następnie wynajęła geodetów, a ci wytyczyli granice działek budowlanych i dróg, obowiązujące do dziś. Od tego też momentu zaczęto operować nazwą Jastrzębia Góra – prawdopodobnie w nawiązaniu do leżącej kilka kilometrów na wschód, w okolicach Chłapowa, Góry Jastrzębskiej (67,8 m n.p.m.). Istnieje również hipoteza, że nazwa nawiązuje do jastrzębi, licznie zamieszkujących tutejsze nieużytki.

W czasie II wojny światowej osada nosiła niemiecką nazwę Habichtsberg, od niemieckiej nazwy Góry Jastrzębskiej (Habicht – jastrząb, Berg – góra).

Wykopaliska archeologiczne[edytuj]

W latach 1934–1936 przeprowadzono na terenie osady badania archeologiczne, w wyniku których odkryto ślady osadnictwa z wczesnej epoki żelaza (640-400 p.n.e.). Podczas kolejnych badań, w latach 1975–1980, odkryto kolejne ślady osadnictwa, tym razem z epoki mezolitu (8000 – 4200 p.n.e.).

Osada turystyczna[edytuj]

Tancerka Ziuta Buczyńska na plaży w Jastrzębiej Górze

Począwszy od 1920 r. Jastrzębia Góra stała się popularnym ośrodkiem spotkań wakacyjnych elity, głównie z Warszawy. Wypoczywali tu między innymi Józef Piłsudski, Edward Rydz-Śmigły i Ignacy Mościcki. Duży napływ gości ze stolicy sprawił, iż miejscowość zwana była żartobliwie „Nową Warszawą”. [potrzebny przypis] W miejscowości domki letnie posiadała także liczna grupa lwowian m.in. prof Tadeusz Ostrowski oraz gen. Tadeusz Rozwadowski. W Jastrzebiej Górze gen. Rozwadowski ukończył swe wspomnienia z czasów I wojny światowej[5]. W 1928 r. rozpoczęto budowę drogi łączącej Władysławowo z Jastrzębią Górą (ostatecznie doprowadzono ją aż do odległej o kilka kilometrów Karwi). Jej uroczyste otwarcie nastąpiło w 1931 r. Wygodny dojazd ułatwił rozwój miejscowości, dzięki czemu szybko stała się ona jednym z najpopularniejszych kurortów na Pomorzu.[potrzebny przypis]

Jastrzębia Góra prawa osiedla uzyskała 22 maja 1963 r.

W 1973 r. została włączona w granice miasta Władysławowo[6].

Zabytki i obiekty historyczne[edytuj]

W miejscowości nie ma obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków województwa pomorskiego. Według gminnej ewidencji zabytków przyjętej 7 kwietnia 2014 r. obiektami zabytkowymi w Jastrzębiej Górze są[7]:

  • Droga „Ku słońcu” na odcinku Hallerowo – Jastrzębia Góra z XIX wieku

Obiekty powstałe w okresie dwudziestolecia międzywojennego:

  • Zabudowa ulicy Bałtyckiej: domy wczasowe „Maki II”, „Czajka”, „Mewa”, w której w 1930 roku przebywał Józef Piłsudski (obecnie Izba Pamięci), „Rybitwa”; pensjonaty „Marysia”, „Madonna”, „Fregata”, „Maki I”, „Victor” z 1928 roku, „Cepelia”
  • Zabudowa ulicy Słowackiego: domy wczasowe „Cristal”, „Faleza”, „Grzybek”, „Irena”, „Puchatek”
  • Zabudowa ulicy Klonowej: dworek „Echo”; pensjonat „Turkus”; dom mieszkalny nr 14
  • Willa Szymańskiego „Kaszubka” z 1921 r., ul. Spacerowa 1
  • Dom wczasowy Politechniki ul. Wiejska 8, z lat 1928–1929
  • Willa „Marysia” ul. Królewska 9
  • Pensjonat „Leśny Dworek” ul. Marynarska 9
  • Dom mieszkalny ul.Bukowa 5
  • Dom letniskowy ul. Polna 2
  • Kaplica rzymskokatolicka pw św. Andrzeja Boboli ul. Kaszubska 9

Pozostałe obiekty historyczne:

  • Willa Kazimierza Pawłowicza
  • Willa „Vesta”, modernistyczna z lat 30. XX wieku
  • Gospoda „Lisi Jar” z 1932 r. hrabiego Aleksandra de Rosset
  • Hotel „Zew Morza”, późnomodernistyczny, ul. Pucka 4

Turystyka[edytuj]

Pomnik na pamiątkę powrotu króla Zygmunta III ze Szwecji u wejścia do Lisiego Jaru przy ul. Rozewskiej

Kąpieliska

W Jastrzębiej Górze zostały zorganizowane trzy kąpieliska nadmorskie (przy ul. Bałtyckiej oraz dwa przy ul. Rozewskiej)[8]. W 2012 r. kąpielisko Jastrzębiej Góry (wejście nr 25) spełniało obowiązkowe wymogi jakościowe dla wody w kąpielisku Unii Europejskiej[9].

Lisi Jar

We wschodniej części osiedla znajduje się wąwóz Lisi Jar o długości ok. 350 metrów, gdzie znajduje się pomnik ku pamięci króla Zygmunta III Wazy z kulą, na której stoi rzeźba orła.

Gwiazda Północy

Najdalej wysunięty na północ punkt Polski znajduje się w Jastrzębiej Górze, niedaleko centrum miejscowości. Jego okolica jest oznaczona pomnikiem „Gwiazda Północy”. Sam pomnik, ściśle mówiąc, jest ulokowany w umownym miejscu, otoczonym deptakiem, położonym dostępnie na klifie, nieco na południe od rzeczywistego punktu ekstremalnego, znajdującego się poniżej na plaży.

Dawniej uważano, że najdalej wysuniętym na północ punktem jest pobliski przylądek Rozewie.

Dom do góry nogami

Dom do góry nogami w Jastrzębiej Górze

Przy Promenadzie Światowida w Jastrzębiej Górze powstał „dom do góry nogami”, w którym wszystko umieszczono odwrotnie niż w normalnym budynku.

Białe noce żeglarskie

We Władysławowie przez kilkanaście dni w czerwcu występują białe noce żeglarskie (słońce chowa się pod horyzontem, ale nie niżej niż na 12 stopni.)[10].

Szlaki piesze

Szlaki konne

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1832).
  2. Arkusz N-34-37-B-c-3 (Władysławowo – Jastrzębia Góra-Północ). Mapa topograficzna Polski 1:10 000. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2000. ISBN 8323914680.
  3. Uchwała Nr LXII/613/2014 Rady Miejskiej Władysławowa z dnia 31 października 2014 r. w sprawie: przyjęcia statutu Sołectwa „Jastrzębia Góra”. [dostęp 2015-01-01].
  4. Kaszëbsczi słowôrz. [dostęp 2014-09-18].
  5. Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015, ISBN 978-83-7181-899-8.
  6. (§ 3.) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. (Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327).
  7. Gminna Ewidencja Zabytków Władysławowo – strona BIP gminy. [dostęp 2016-06-10].
  8. Uchwała Nr XXV/211/2012 Rady Miejskiej Władysławowa z dnia 25 kwietnia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2012 r. poz. 1677).
  9. Bathing water quality – data viewer (ang.). European Environment Agency. [dostęp 2013-06-09].
  10. Zoznam s.r.o.

Linki zewnętrzne[edytuj]