Jerzmanice-Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzmanice-Zdrój
Jerzmanice-Zdrój – widok z Wilczej Góry
Jerzmanice-Zdrój – widok z Wilczej Góry
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat złotoryjski
Gmina Złotoryja
Sołectwo Jerzmanice-Zdrój
Wysokość 295–309 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 770[1]
Strefa numeracyjna (+48) 76
Kod pocztowy 59-500
Tablice rejestracyjne DZL
SIMC 0368533
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Jerzmanice-Zdrój
Jerzmanice-Zdrój
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jerzmanice-Zdrój
Jerzmanice-Zdrój
Ziemia 51°06′56″N 15°52′28″E/51,115556 15,874444

Jerzmanice-Zdrój (niem. Bad Hermsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, w gminie Złotoryja, na Pogórzu Kaczawskim w północnych Sudetach. Do 1999 roku wieś należała do województwa legnickiego.

Środowisko naturalne[edytuj]

Położenie[edytuj]

Wieś położona jest około 4 km na południowy zachód od Złotoryi, nad doliną Kaczawy. Od północy górują nad nimi zalesione Pieklące Wzgórza (299 m n.p.m.), Goleń (302 m n.p.m.), Gruchacz (308 m.n.p.m.) i Gajowe Góry (309 m.n.p.m.)[2]. Zabudowania grupują się głównie wokół drogi wojewódzkiej 364 prowadzącej w kierunku Lwówka Śląskiego. Część wsi, położona u zbiegu doliny Kaczawy z doliną Drążnicy, nosi nazwę Podgórnik. Swe malownicze położenie Jerzmanice zawdzięczają budowie geologicznej. Leżą one bowiem na pograniczu 2 jednostek geologicznych: zrębu Złotoryi i synklinarnego rowu Leszczyny. Oddziela je inwersyjny uskok Jerzmanic, przebiegający północnym skrajem wsi[3].

Klimat[edytuj]

Średnia roczna temperatura wynosi około +7,5 °C, stycznia –2,5 °C a lipca +17,5 °C. Termiczna wiosna rozpoczyna się tutaj w pierwszym tygodniu kwietnia. Lato ze średnią temperaturą dobową powyżej +15 °C trwa od 10 do 12 tygodni, a zima z temperaturą poniżej 0 °C, od 12 do 14 tygodni. Okres wegetacyjny wynosi 30–31 tygodni. Opady są niższe niż w Górach Kaczawskich, ich suma roczna wynosi 700–750 mm. Liczba dni z pokrywą śnieżną nie jest stała i rzadko przekracza 80. Średnie roczne usłonecznienie na dobę wynosi około 4 godzin, liczba dni pochmurnych w roku wynosi średnio 115, a pogodnych 55[4].

Nazwa[edytuj]

W roku 1253 wieś nazywała się Hermanstorph – nazwa ta pojawiła się w księgach biskupstwa wrocławskiego (wnioskować można, że zasadźcą wsi był mężczyzna o imieniu Hermann). W kolejnych latach:

  • od 1364 - Hermansdorf
  • od 1443 - Hermannsdorf
  • od 1668 - Hermansdorff
  • od 1726 - Ober-Nieder Hermansdorff
  • od 1816 - Goldbergische Hermsdorf
  • od 1825 - Goldbergisch Hermsdorf
  • od 1881 - Bad Hermsdorf
  • od 1918 - Hermsdorf am Katzbach
  • w latach 1945-1946 kolejno Hermanowice, później Radosna
  • od 1946 (wg niektórych źródeł 1947) - Jerzmanice-Zdrój[5].

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Jerzmanice Zdrój, zastępując oficjalnie poprzednią niemiecką nazwę Hermsdorf a. Katzbach[6] oraz obowiązującą zaraz po wojnie, tymczasową nazwę Hermanowice i późniejszą Radosna. Nazwę z dywizem (Jerzmanice-Zdrój) zatwierdziło MSWiA.

Historia[edytuj]

Okolice Jerzmanic były zasiedlone co najmniej od neolitu, o czym świadczy odkryty tu (w 1925 r.) toporek kamienny, wiązany z tzw. kulturą ceramiki wstęgowej (4500–3750 p.n.e.).

W 1860 (lub 1861) roku w Podgórniku (wówczas wieś, obecnie przysiółek Jerzmanic) chłop wyorał wiadro z brązu, zawierające czarki, sprzączki, groty oszczepów, siekierki, bransolety, naramienniki, zapinkę, nóż i bryłę brązu – ważące łącznie ok. 15 kg. Na skutek braku świadomości wartości znaleziska uległ on w późniejszych latach znacznemu rozproszeniu. W 1879 ważąca zaledwie 2,5 kg część skarbu trafiła do wrocławskiego Muzeum Starożytności. Znalezisko określane jako „skarb z Podgórnika” datowane jest na okres 800–650 p.n.e., obecnie znajduje się we wrocławskim Muzeum Archeologicznym.

Drugi skarb znaleziono w podobnych okolicznościach – w 1926 r. chłop wyorał na polu pod Pieklącymi Wzgórzami wyroby z brązu – pogięte bransolety i ogniwa łańcucha – w sumie objętość skarbu wynosiła 12 bransolet. Dwa lata później znalazł następne przedmioty, które następnie trafiły do muzeum we Wrocławiu. Wyroby z drugiego skarbu datowane są na okres 1200–1000 p.n.e.

Tak wczesne zasiedlenie okolic Jerzmanic wiązało się – być może – z eksploatacją pobliskich złóż rud miedzi. Natomiast okruchowe złoża złota wykorzystywano dopiero począwszy od XIII w. Śladami po tych pracach są zarośnięte pagórki – hałdy przemytego materiału przy drodze z Jerzmanic w kierunku Świerzawy. Pomimo materialnych dowodów dawnego osadnictwa źródła pisane długo milczały o Jerzmanicach, założonych przypuszczalnie jako „wieś Hermana” w końcu XII w. Prawdopodobnie wieś istniała już podczas najazdu Mongołów w 1241 roku, jednak musiała szybko podnieść się po tym katastrofalnym okresie, gdyż - wierząc informacjom kapituły wrocławskiej - w 1268 roku Hermanstorph regularnie płacił dziesięcinę. Pierwsza pewna informacja o wsi pochodzi dopiero z 1497 r.

Z 1330 roku pochodzą informacje, że Podgórnik, czyli dolną część miejscowości kupił niejaki Franczo. Przypadł on po śmierci dotychczasowego właściciela szpitalowi św. Ducha.

W 1339 roku pojawiła się wzmianka o Jerzmanicach w dokumentach biskupa wrocławskiego.

Z XIV wieku pochodzi również wzmianka o młynie, który opłacał czynsz na rzecz szpitala św. Elżbiety w pobliskiej Złotoryi. Warto wspomnieć o młynarzu Willenbergu, który jeszcze w 1497 roku przekazał 18 funtów oleju na pomoc szpitalowi, co oznacza niejako, że pomoc od młyna stała się tradycją.

Reformacja dotarła do Jerzmanic oficjalnie w 1527 roku, kiedy najprawdopodobniej wygłoszono tu pierwsze kazanie w duchu reformacyjnym.[5]

W XVI w. osiedliły się tu znane rody szlacheckie von Bocków, którzy posiadali majątek zwany Dolnym (mieszczącym się w obrębie obecnej leśniczówki), i von Schindlów, właścicieli majątku Górnego (naprzeciw kościoła). Później rodziny te często zmieniały się w posiadaniu obu majątków. Pierwszym znanym przedstawicielem pierwszej rodziny był Wolfgang von Bock, humanista i kanclerz księcia legnickiego Fryderyka II, zmarły podczas zarazy w 1550 r. Prawdopodobnie jego przedstawia największa z trzech płaskorzeźb, wykutych na piaskowcowej skałce (koło sklepu, w pobliżu zakładu poprawczego) – postać mężczyzny z datą „1550”. Głowa w koronie to wizerunek księcia Fryderyka III[7], zaś wizerunek kobiety w medalionie czeka na identyfikację.

Nie jest pewna data pojawienia się rodu Bocków w Jerzmanicach i znana ich historia tutaj przed 1541 rokiem, gdy to Albrecht Bock wybudował pierwszy pałac rodowy.

W XVI wieku wieś została dotknięta epidemią cholery. Według relacji byłej mieszkanki z 1996 roku, w miejscowości znajdowało się tzw. pole zarazy, czyli miejsce, gdzie grzebano zmarłych na cholerę w XVI wieku. Miało ono znajdować się po lewej stronie jadąc ze Złotoryi w stronę Jerzmanic na zboczu prowadzącym na Wilczą Górę[5].

W roku 1584 wybudowano jaz na Kaczawie, co miało służyć powstrzymaniu rzeki przed wylewem. U schyłku XVI wieku, w 1599 roku wybudowano młynówkę.

Najtragiczniejsza powódź miała miejsce w roku 1608, kiedy to odnotowano 84 przypadki śmiertelne.

Przekaz z 1789 roku mówi, że w Jerzmanicach istniał pałac, dwa folwarki, kościół ewangelicki z pastorówką, młyn wodny, karczma, kuźnia i 98 budynków mieszkalnych. Mieszkańcy, poza rolnictwem, zajmowali się produkcją płótna dla manufaktur w Złotoryi. W 1794 roku wybudowano drogę wzdłuż Kaczawy, od Bramy Solnej w Złotoryi do jerzmanickich pól. W miejscowości istniały 3 restauracje, powszechnie znane nie tylko w okolicy. Jerzmanice były dość zamożną wsią.

Ważne przemiany przyniósł Jerzmanicom wiek XIX. Częściowo nie oszczędził on jednak miejscowości, bowiem wojska napoleońskie maszerowały przez tę miejscowość oraz stąd, w 1813 roku francuska armia atakowała Wilczą Górę. Szczególnie odczuła to jerzmanicka świątynia[5].

Po wojnach napoleońskich w Jerzmanicach obok działającego już kamieniołomu powstała wykańczalnia sukna.

W latach 1836-1837 w budowie była duża tkalnia i wykańczalnia sukien na terenie młyna. Inwestorem był kupiec Strauss. Zakład działał do 1875 roku i zatrudniał ponad 70 osób.

W dokumentach z 1841 roku wykazano, że istnieje 101 budynków mieszkalnych, kościół ewangelicki oraz szkoła ewangelicka. Ponadto dwa folwarki, jeden pałac, dwa piece wapiennicze, dwa kamieniołomy wapnia, jeden kamieniołom piaskowca oraz fabryka sukna.

W roku 1845 pracowało 6 rzemieślników, w tym fryzjer. Poza rolnictwem istniała hodowla merynosów (1100 sztuk) oraz bydła (239 sztuk). Mieszkańcy zajmowali się również ogrodnictwem. Potwierdzono istnienie majątku rycerskiego.

Z inicjatywy złotoryjskiego lekarza powiatowego dr. Christiana Leo w 1881 roku w zabudowaniach dawnej wykańczalni sukna utworzono uzdrowisko. Otwarto je do użytku publicznego 15 lipca 1881 roku pod nazwą Hermsdorf Bad. W późniejszym czasie zaczęto tak nazywać całą miejscowość. W kolejnych latach uzdrowisko rozbudowano o salę koncertową. Uzdrowisko nastawione było na kąpiele błotne borowinowe, parowe, w wywarze z igieł świerkowych, inhalacje, kuracje żętycą. Reklamowano też tutejszą wodę jako szczawę węglanowo-żelazistą, ale powojenne analizy nie potwierdziły jej wartości. Rocznie przybywało do uzdrowiska ok. 200 i więcej osób. Dla potrzeb leczących się i wypoczywających przygotowano alejki spacerowe z ławeczkami, punkty widokowe itp. W 1927 roku przeprowadzono ponad 8 tysięcy kąpieli, a leczyło się tu 810 kuracjuszy[5].

W dzisiejszym budynku nr 19 znajdowała się stajnia, a w budynkach okolicznych również miejsca noclegowe.

Pozostałością tych prac są liczne ścieżki i schody wykute w skale w obrębie Kruczych Skał. Znajduje się tam również „Skalne Źródło” zwane też źródełkiem św. Jadwigi, ujęte w klasycystyczny, marmurowy portal, obecnie bardzo zniszczony. Jedna z kolumn została skradziona w latach 90. XX wieku oraz zrekonstruowana dzięki Zakładowi Poprawczemu w Jerzmanicach-Zdroju oraz kamieniołomom w Czaplach.

W roku 1895 uruchomiono dworzec kolejowy, posiadający dwa perony.

Podczas I wojny światowej dzwony z kościoła jerzmanickiego zarekwirowano na cele wojskowe.

W 1926 zniszczeniu uległ młyn wodny, którego ze względu na nieopłacalność już nie odbudowano (dziś znajduje się tu piekarnia). Utrata młyna była dużą stratą dla gospodarki Jerzmanic.

Na początku II wojny światowej w byłym uzdrowisku ulokowano dzieci z Berlina. Później znajdować się tu miał szpital wojskowy.

Po wojnie nie wznowiono działalności leczniczej, lecz zorganizowano koszary, następnie w latach 50. utworzono hotel pracowniczy. W budynkach uzdrowiska uruchomiono w 1959 roku[8] istniejący do dziś państwowy zakład poprawczy.

W 1945 roku spłonął, wybudowany w latach 1904-1906 tzw. nowy pałac w głębi podwórza na terenie PGR. Mury zniknęły całkowicie w 1954 roku[8].

W lutym 1945 roku maszerowała przez Jerzmanice radziecka 56. Brygada Pancerna Gwardii[9].

Od maja do czerwca 1945 roku przybywać zaczęli do Jerzmanic pierwsi polscy osadnicy, głównie z Polski centralnej, jak też ze wschodu. 7 września 1946 roku otwarta została szkoła podstawowa[10], a w 1948 roku powstało państwowe gospodarstwo rolne, obejmujące budynki majątku Bocków w środkowej części wsi, które przestało funkcjonować w roku 1992.

Edukacja[edytuj]

Organizacjami edukacyjnymi na terenie wsi są:

  • Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Wsi Jerzmanice-Zdrój, które prowadzi Publiczną Szkołę Podstawową w Jerzmanicach-Zdroju
  • Biblioteka Publiczna Gminy Złotoryja, filia nr 1 w Jerzmanicach-Zdroju.

Zabytki[edytuj]

Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego
Ruiny fontanny w parku pałacowym (październik 2015)

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • kościół filialny pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego, wzniesiony prawdopodobnie już w XIV wieku. Od 1527 r. do końca ostatniej wojny służył protestantom. Kilkakrotnie uszkadzany, remontowany i rozbudowywany zasadniczo zmienił swój wygląd – m.in. wiadomo, że w XVII w. miał dwie wysokie wieże, a w XVIII–XIX w. wysmukłą sygnaturkę. Obecnie renesansowe formy widoczne są jedynie w nakrytym sklepieniem krzyżowym prezbiterium. Ciekawy jest zespół 6 płyt nagrobnych z XVI i XVII w., umieszczonych w prezbiterium i na ścianach zewnętrznych, upamiętniających zmarłych z rodów Bocków, Schindelów oraz syna jednego z pastorów, Laurentiusa Heinricha. W murze otaczającym kościół, po zewnętrznej stronie tkwi krzyż kamienny z datą „1763” (być może wykutą wtórnie na znacznie starszym krzyżu)[12]
  • cmentarz przykościelny (ostatni pochówek 1974 lub 1976)
  • park pałacowy z folwarkiem:
    • park, powstały po 1890 roku wraz z pozostałościami fontanny,
    • rządówka z kuźnią, z XVIII w.,
    • stajnia, z XVIII w.,
    • oficyna z oborą, z XIX/XX w.,
    • obora, z XIX/XX w.,
    • spichrz z warsztatem, z XIX/XX w.

Inne obiekty[edytuj]

  • Mury folwarków (z początku XX wieku pochodzi obecny widok, daty powstania nie ustalono), w latach 1947–1992 na terenie folwarku funkcjonowało państwowe gospodarstwo rolne,
  • budynek szkoły podstawowej, z 1903 r.,
  • domy mieszkalne numer: 77 (z 1813 roku), 76 (z 1815 roku) i 80 (z początku XX w.),
  • pałacyk w górnej części wsi (dziś budynek mieszkalny),
  • pozostałości kamieniołomu (w dolnej części wsi, na ścianie z piaskowca w tzw. Kruczych Skałach),
  • dworzec kolejowy i trakcje numer 1 i 2 torów kolejowych,
  • żelazny most i czerwony most (w bezpośrednim sąsiedztwie najprawdopodobniej jedyne w Polsce wiszące tory kolejowe)[13][14],
  • alejki,
  • budynek dawnej restauracji "Waldschloss" - istniejący obecnie jako budynek nr 5 na skrzyżowaniu [drogi łączącej DW328 z DW364] z DW328.

Społeczeństwo[edytuj]

Religia[edytuj]

Jerzmanickie społeczeństwo liczy obecnie około 770 osób. W gminie Złotoryja zajmuje (jako wieś) czwarte miejsce. W sferze religijnej większość mieszkańców identyfikuje się jako osoby wyznania rzymskokatolickiego (do miejscowego kościoła uczęszczało, wg danych liczenia wiernych z 2015 roku, 20% mieszkańców, z czego jedynie 20% przystąpiło do komunii świętej; większość stanowiły kobiety), nieliczni to ateiści. W Jerzmanicach istnieje również nieliczna grupa Świadków Jehowy.

Kościół św. Antoniego Padewskiego[edytuj]

Jedynym miejscem kultu religijnego w Jerzmanicach-Zdroju jest rzymskokatolicka świątynia pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy. Budynek powstał w XIV wieku (wg innych źródeł w wieku XVI). Od 1527 roku oficjalnie służył protestantom. Kościół znacznie ucierpiał podczas wojny 30-letniej. Został odbudowany w 2. połowie XVII wieku, a około roku 1700 został rozbudowany. Był przebudowywany w XVIII i XIX wieku. Wnętrze sklepienia jest przykryte bezżebrowym sklepieniem krzyżowym. Jest to świątynia jednonawowa z barokowym portalem głównego wejścia i dwupoziomowymi drewnianymi emporami (XVIII w.), tablicami nagrobnymi z XVI wieku. Kościół posiada prostokątne, oskalpowane prezbiterium i jest orientowany na wschód. Posiadał niegdyś dwie wieże, jedna z nich spłonęła, druga była przebudowywana[15][16].

Obecnie, od 1945 roku służy wiernym Kościoła rzymskokatolickiego. Posiada dwa balkony, które były przez krótki czas zamknięte w obawie przed możliwością zawalenia. Planowany jest remont świątyni.

Demografia[edytuj]

52,1% społeczeństwa to mężczyźni, a 47,9% to kobiety. Oznacza to, że na 100 kobiet przypada 109 mężczyzn, a na 100 mężczyzn tylko 92 kobiety. W miejscowości mieszka 401 mężczyzn oraz 369 kobiet.

W wieku przedprodukcyjnym znajduje się 17,1% kobiet i 17% mężczyzn, w wieku produkcyjnym - 60,4% kobiet i 75,6% mężczyzn, a w wieku poprodukcyjnym - 22,5% kobiet oraz 7,5% mężczyzn.

Wpływ na niski udział mężczyzn 64+ w ogóle wynika prawdopodobnie ze słabego poziomu opieki zdrowotnej oraz niskiej świadomości na temat stanu swojego zdrowia.

W ostatnich 20 latach, kobiety dominowały tylko w spisie ludności w 2002 roku. Ludność Jerzmanic stanowi 10,8% ludności gminy wiejskiej Złotoryja. [17]

Ludność w ujęciu historycznym[edytuj]

Na temat liczby mieszkańców Jerzmanic pojawiały się zapiski w różnych księgach i dokumentach.

W roku 1786 wieś zamieszkiwało 486 osób. Później kolejno:

  • w roku 1816 - 580 mieszkańców
  • w roku 1841 - 797 mieszkańców, w tym 55 katolików
  • w roku 1845 - 852 mieszkańców, w tym 55 katolików
  • w roku 1871 - 737 mieszkańców
  • w roku 1885 - 677 mieszkańców
  • w roku 1904 - 650 mieszkańców
  • w roku 1914 - 570 mieszkańców
  • w roku 1920 - 722 mieszkańców
  • w roku 1927 - 750 mieszkańców, w tym 41 katolików oraz 6 przedstawicieli innych wyznań - w miejscowej szkole 131 uczniów w czterech klasach
  • w roku 1928 - 876 mieszkańców, w tym 41 katolików[5].
  • w roku 1937 - 965 mieszkańców
  • w roku 1986 - 782 mieszkańców[8]
  • w roku 1998 - 822 mieszkańców, w tym 406 kobiet i 416 mężczyzn
  • w roku 2002 - 735 mieszkańców, w tym 374 kobiety i 361 mężczyzn
  • w roku 2009 - 757 mieszkańców, w tym 370 kobiet i 387 mężczyzn
  • w roku 2011 - 770 mieszkańców, w tym 369 kobiet i 401 mężczyzn[17].

Turystyka[edytuj]

Poza zabytkami do głównych atrakcji turystycznych Jerzmanic-Zdroju zaliczają się[18]:

  • pomnik przyrody nieożywionej Krucze Skały, pionowe skalne ściany piaskowcowe powstałe 92 mln lat temu, będące pozostałością kamieniołomu,
  • „Skalne Źródełko” z XIII wieku zwane też źródełkiem św. Jadwigi, znajdujące się u podnóża Kruczych Skał,
  • Studnia Trozendorfa (znajdująca się około sto metrów za mostem nad Kaczawą przy drodze w kierunku Złotoryi),
  • zespół pseudokrasowych jaskiń pod Wilczą Górą.

Przez Jerzmanice przebiegają następujące szlaki turystyczne[19]:

  • Szlak św. Jakuba – prowadzony jest dawną „Wysoką Drogą”. Łączy się z odcinkami Drogi św. Jakuba w Niemczech, Francji i Hiszpanii. Dociera do Katedry w Santiago de Compostela, gdzie znajduje się grób Świętego Jakuba,
  • Szlak Spacerowy szlak turystyczny zielony – w pobliżu Jerzmanic-Zdroju biegnie doliną Kaczawy, u stóp pseudokrasowych jaskiń-pieczar: Wilczej Jamy, Niedźwiedziej Jamy i Skalnego Wodospadu, dalej u podnóża rezerwatu geologicznego „Wilcza Góra”.
  • Szlak Źródlany szlak turystyczny żółtyszlak turystyczny zielony – szlak wiedzie przez miejscowości, w których wedle ustnej tradycji znajdują się „źródełka św. Jadwigi” – w tym przez Jerzmanice-Zdrój. Od 2006 r. organizowane są na nim rajdy rowerowe dla dzieci i młodzieży,
  • Złoty szlak rowerowy szlak rowerowy niebieski – szlak prowadzi przez miejsca związane z wydobyciem złota w okolicach Złotoryi[20].

Komunikacja i transport[edytuj]

Drogi[edytuj]

Przez wieś przebiegają dwie drogi wojewódzkie:

droga wojewódzka 328    MarciszówNowe Miasteczko (droga do Jeleniej Góry i Chojnowa z dojazdem do Autostrady A4),
droga wojewódzka 364    Gryfów ŚląskiLegnica (droga do Lwówka Śl. i Legnicy z dojazdem do Autostrady A4).

Ponadto na terenie wsi znajduje się droga łącząca powyższe trasy wojewódzkie.

Kolej[edytuj]

Na terenie wsi znajduje się stacja kolejowa obsługująca następujące szlaki:

  • 284 LegnicaZawidów – obecnie eksploatowany jest tylko 1-torowy, zelektryfikowany w 1988 r., odcinek do Legnicy o długości 23,7 km. Linię uruchomiono 15 października 1884[21].

W okolicy Jerzmanic-Zdroju znajdują się liczne zakłady zajmujące się wydobyciem surowców mineralnych. W transporcie kruszyw wykorzystywane są linie:

  • 312 Jerzmanice-Zdrój – Marciszów (budowa: 1895–96)[22] – eksploatowana na 3,24 km odcinku Jerzmanice Zdrój – Osiedle Krzeniów – obsługa zakładu PGP „Bazalt” w Krzeniowie i Wilkowie,
  • 342 Jerzmanice-Zdrój – Wilków – eksploatowana na odcinku 3,5 km, obsługa zakładu Colas na Wilczej Górze.

Transport publiczny[edytuj]

Przewozem osób zajmują się głównie firmy prywatne, które świadczą usługi przewozowe na trasach do Złotoryi i okolicznych miejscowości.

Sport[edytuj]

Na terenie wsi działa klub piłki nożnej LZS „Iskra” Jerzmanice-Zdrój[23]. Zespół znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i prowadzi rozgrywki w V grupie B-klasy legnickiej.

Ostatni mecz drużyna rozegrała 12 czerwca 2016 roku z Sokołem Sokołowiec i pokonała na wyjeździe ten zespół 2:1. Aktualnie zajmuje 8. miejsce w 13-drużynowej grupie z dorobkiem 24 punktów w 24 meczach. Posiada 4. najgorszy bilans bramek w swojej grupie - wynosi on -39. Spotkania rozgrywane są na stadionie sportowym w dolnej części wsi.

Do lat 80. XX wieku klub prowadził również sekcję tenisa.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. OpenStreetMap | Relacja: ‪Jerzmanice-Zdrój‬ (‪5893061‬), OpenStreetMap [dostęp 2016-06-27].
  3. ZŁOTORYJA i okolice, R. Gorzkowski, K. Maciejak
  4. Dzieje Złotoryi, opr. zespół pod redakcją Ryszarda Gładkiewicza, ISBN 83-901964-1-7
  5. a b c d e f AlfredA. Michler AlfredA., Echo Złotoryi - luty 2009, „Echo Złotoryi”, luty 2009.
  6. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85)
  7. Krzysztof R. Mazurski Geografia turystyczna Sudetów
  8. a b c reso, www.reso.pl [dostęp 2016-06-22].
  9. Śladami II wojny światowej, Lwóweckie Towarzystwo Regionalne, 29 maja 2016 [dostęp 2016-06-26].
  10. www.sp-jerzmanicezdroj.pl
  11. Stan na 31 grudnia 2014/ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 09.02.2015].
  12. Jerzmanice-Zdrój na stronach Encyklopedii Sudeckiej (pol.)
  13. Przemysław Woźnica: Jerzmanice Zdrój. Wiszące tory. W: Strona „Nickt.pl. Turystyka Niekonwencjonalna”. nickt.pl > Spis treści – Kolejowe [on-line]. nickt.pl, 2014-03-23. [dostęp 2016-06-22].
  14. Przemysław Woźnica: Wiszące tory. W: Portal Informacyjno-Ogłoszeniowy „24jgora.pl”. 24jgora.pl > Wiadomości [on-line]. 24jgora.pl, 2015-05-28. [dostęp 2016-06-22].
  15. Jerzmanice-Zdrój - Kościół św. Antoniego Padewskiego. Atrakcje turystyczne Jerzmanic - Zdroju. Ciekawe miejsca Jerzmanic - Zdroju, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2016-06-22].
  16. Kościół św. Antoniego, Jerzmanice-Zdrój - dolny-slask.org.pl, dolny-slask.org.pl [dostęp 2016-06-22].
  17. a b Wieś Jerzmanice-Zdrój » mapy, GUS, nieruchomości, szkoły, kod pocztowy, edukacja, kierunkowy, przedszkola, demografia, statystyki, www.polskawliczbach.pl [dostęp 2016-06-24].
  18. Gmina Złotoryja wczoraj i dziś (pol.)
  19. Szlaki turystyczne w Gminie Złotoryja (pol.)
  20. Złoty Szlak Rowerowy (pol.)
  21. Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 19 stycznia 2009].
  22. Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 3 lutego 2009].
  23. Sport w gminie Złotoryja (pol.)

Bibliografia[edytuj]

  • Pogórze Kaczawskie, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ISBN 83-85773-47-9.
  • Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne „Plan”, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-X..

Galeria[edytuj]