Świerzawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Świerzawa (ujednoznacznienie).
Świerzawa
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz w Świerzawie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat złotoryjski
Gmina Świerzawa
Data założenia 1268
Prawa miejskie 1295-1945, 1984
Burmistrz Józef Kołcz
Powierzchnia 1,76 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2317[1]
1316 os./km²
Strefa numeracyjna 75
Kod pocztowy 59-540
Tablice rejestracyjne DZL
Położenie na mapie gminy Świerzawa
Mapa lokalizacyjna gminy Świerzawa
Świerzawa
Świerzawa
Położenie na mapie powiatu złotoryjskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu złotoryjskiego
Świerzawa
Świerzawa
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Świerzawa
Świerzawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świerzawa
Świerzawa
Ziemia51°00′53″N 15°53′34″E/51,014722 15,892778
TERC (TERYT) 0226044
SIMC 0936486
Urząd miejski
pl. Wolności 60
59-540 Świerzawa
Strona internetowa

Świerzawa (do 1945 niem. Schönau an der Katzbach[2], hist. pol. Szunów[3][4]) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Świerzawa. Leży w dolinie Kaczawy, w centralnej części Pogórza Kaczawskiego.

Według danych z 31 marca 2011 liczyło 2428 mieszkańców.

Położone 18 km na północny wschód od Jeleniej Góry. Lokalny ośrodek handlowo-usługowy i wypoczynkowy. Przez miasto przebiega nieczynna linia kolejowa LegnicaZłotoryjaMarciszówKamienna GóraLubawka.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Schenow[5][6].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 podaje dwie nazwy miejscowości niemiecką: Schoenau oraz polską historyczną Szunów[3]. Również po 1945 roku początkowo używano nazw Szunów albo Sieńsk[7], do momentu nadania obecnej nazwy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Świerzawa jest historycznym miasteczkiem położonym w południowej części województwa dolnośląskiego w powiecie złotoryjskim nad Kaczawą. Położenie miasta na Pogórzu Kaczawskim, w niewielkiej odległości na północ od Gór Kaczawskich stwarza możliwość rozwoju turystyki.

Miasto leży przy drodze wojewódzkiej i w niedalekiej odległości od głównych tras:

W Świerzawie do niedawna czynna była stacja kolejowa. Obecnie ruch na trasie kolejowej LegnicaZłotoryjaKamienna Góra biegnącej przez miasto został wstrzymany.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 1,76 km²[8].

Świerzawa historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1946–1975 administracyjnie należała do województwa wrocławskiego, a od 1975 do 1998 do województwa jeleniogórskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Fragment rynku

Świerzawa swą historią sięga roku 1195, kiedy to na miejscu dzisiejszego miasta Bolesław I Wysoki wybudował drewniany kościółek. Według legendy niemiecka nazwa Schönau pochodzi od wypowiedzi Agnieszki Habsburg, żony Bolka II Małego, która w drodze z Jawora do Złotoryi zatrzymała się w tym miejscu i rzekła "Hier will ich ein Haus haben auf der schönen Aue ("Chcę mieć dom na tej pięknej łące"). Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1268. Prawa miejskie nadał jej książę świdnicki Bolko I Surowy w 1296 roku. Świerzawa początkowo podlegała pod jurysdykcję Złotoryi. Rozwijała się szybko i dynamicznie, gdyż leżała na głównym szlaku handlowym z Kamiennej Góry do Złotoryi.

Miasto wielokrotnie nawiedzały epidemie, pożary i wojny. Największe zniszczenia przyniosła wojna trzydziestoletnia, podczas której, w wyniku pożaru, spaleniu uległa większa część zabudowy. Po tym incydencie nastąpiło wyraźne spowolnienie rozwoju i rozbudowy miasta. W latach 1818–1932 Świerzawa wspólnie z Bolkowem była siedzibą powiatu. W czasie I i II wojny światowej miasto nie doznało zniszczeń.

W 1945 r. miasto zostało włączone w granice Polski. Jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W 1973 zniesiono prawa miejskie Świerzawy, degradując ją do rangi wsi. Prawa te zostały przywrócone w 1984 roku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Świerzawa nie odniosła znaczących strat w zabudowie podczas II wojny światowej.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • ośrodek historyczny miasta, rynek otaczają XIX-wieczne kamieniczki, w tym budynek dawnej apteki z 1690 r.
Kościół Wniebowzięcia NMP
  • kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, z XIV w., mieszczący się w centralnej części miasta. Od samego początku był to kościół parafialny i taką też funkcję pełni do dzisiaj. Obecny wygląd kościoła to wynik wielokrotnych remontów i modernizacji. Zewnętrzne ściany świątyni zdobią XVII-wieczne renesansowe płyty nagrobne. Wewnątrz kościoła m.in. XVIII-wieczny ołtarz i XVIII-wieczne figurki świętych. Ozdobne portale zdobiące wejścia do kościoła wykonane są w stylu późnogotyckim.
Kościół św. Józefa Opiekuna
  • Kościół św. Józefa Opiekuna, w ścisłym centrum, przy pl. Wolności, poewangelicki, wybudowany pod koniec XIX wieku (1844 r.) na miejscu wcześniejszego kościoła ufundowanego w tym miejscu w 1766 lub 1748 roku. Od początku do zakończenia wojny służył wiernym z gminy ewangelickiej, obecnie (od 1999) jest kościołem filialnym świerzawskiej parafii. Wyróżnikiem budowli jest ciekawa ośmioboczna wieża z interesującą galeryjką na szczycie
  • kościół św. Jana i Katarzyny, z drugiej poł. XIII w., romański
  • cmentarz przykościelny
    • ogrodzenie z budynkiem bramnym, z XVI w.
  • dawna plebania, ul. Jeleniogórska 6, z ok. 1800 r.
  • zamek, nie istnieje, z XVII w.
  • park miejski, powstały po 1920 r.
  • ratusz, Świerzawski magistrat pochodzi z 1810 roku i od początku służy tym samym celom. Powstał w miejscu poprzedniego ratusza który stał w tym miejscu. Ratusz wieńczy czworoboczna wieża zakończona hełmem, a samą wieże zdobi czterotarczowy zegar. Ozdobą ratusza jest płaskorzeźba przedstawiająca herb miasta czyli otwartą dłoń. Wewnątrz na uwagę zasługuje zabytkowa waga miejska zamieszczona na suficie w dolnym korytarzu. Świerzawski ratusz mieści się w centrum miasta na pl. Wolności. Budynek obecnie zajmuje Urząd Miasta i Gminy Świerzawa
  • domy, pl. Wolności 2, 23 (d. Rynek), z 1767 r., XVIII i XIX w.
  • most, ul. Zielona – Kościuszki, z XVI w.

inne zabytki techniki:

  • wał przeciwpowodziowy wzdłuż rzeki Kamiennik pochodzący z XX wieku jest ciekawym rozwiązaniem inżynierii
  • most kamienny, XVIII-wieczny, znajduje się nieco dalej.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Świerzawa jest głównie ośrodkiem usługowo-handlowym dla rolniczej okolicy. W mieście nie ma większych zakładów przemysłowych. Istnieje tutaj urząd pocztowy, punkty handlowe, usługowe, kilka serwisów, bar, stacja benzynowa.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Świerzawy w 2014 roku[1].
Piramida wieku Swierzawa.png

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Świerzawa leży w ciekawym turystycznie regionie na Pogórzu Kaczawskim i w pobliżu Gór Kaczawskich. Zabytki architektoniczne poświadczają jej długoletnią historię. Wszelkich informacji o historii, kulturze i zabytkach miasta oraz o bazie noclegowo-gastronomicznej udziela Centrum Kultury i Turystyki w Świerzawie przy ul. Jeleniogórskiej.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

  • Zbór „Brama Nadziei”[10]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Świerzawa polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b Szunów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.
  4. Zabytki w Starej Kraśnicy
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis. dokumentyslaska.pl. [dostęp 2012-10-24].
  6. H. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889.
  7. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20
  8. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 265,266. [dostęp 15.11.2012].
  10. Strona Kościoła Zielonoświątkowego w RP – Baza adresowa zborów
  11. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z. Mosoń, Perły Świerzawy, UMiG Świerzawa, 2006
  • C. Skała, Sudety, Pascal 2006
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7 Pogórze Kaczawskie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ​ISBN 83-85773-47-9
  • Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]