Jerzy Dąbrowski (podpułkownik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Dąbrowski
„Łupaszka”
Ilustracja
podpułkownik kawalerii podpułkownik kawalerii
Data i miejsce urodzenia 29 kwietnia 1889
Suwałki
Data i miejsce śmierci 17 grudnia 1940
Mińsk
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 9 Pułk Strzelców Konnych
3 Pułk Strzelców Konnych
6 Szwadronu Kawalerii
4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich
110 Rezerwowy Pułk Ułanów
Stanowiska dowódca szwadronu kawalerii
zastępca dowódcy pułku
rejonowy inspektor koni
dowódca 110 Rezerwowego Pułku Ułanów
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej
Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich – luty 1919 rok. Siedzą od lewej: Władysław i Jerzy
Nie mylić z: Zygmunt Szendzielarz, ps. „Łupaszka”.

Jerzy Dąbrowski, Dąmbrowski, Dombrowski[1] herbu Junosza, ps. „Łupaszka”[a] (ur. 29 kwietnia 1889 w Suwałkach, zm. 17 grudnia 1940 w Mińsku) – podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, „zagończyk”[2].

Życiorys[edytuj]

Jerzy Dąbrowski urodził się 29 kwietnia 1889 roku w Suwałkach, w rodzinie Adolfa i Leontyny z Kozłowskich. Był starszym bratem Władysława Dąbrowskiego (1891-1927), także „zagończyka” i majora kawalerii Wojska Polskiego.

Ukończył szkołę realną w Wyborgu, gdzie zdał maturę. Następnie studiował w Instytucie Mierniczym w Moskwie. W 1910 odbył obowiązkową służbę wojskową. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii rosyjskiej. We wrześniu 1914 roku, za odwagę w walkach, mianowany został chorążym, a w październiku tego roku – podporucznikiem. Służył na froncie w kawalerii jako rotmistrz i dowódca szwadronu, a następnie przeniósł się do lotnictwa wojskowego, gdzie pełnił funkcję dowódcy eskadry. Po rewolucji lutowej w 1917 przeszedł do Naczpola w Sankt Petersburgu. Po demobilizacji przybył do majątku Podolszczyzna, w powiecie dziśnieńskim, w którym mieszkał do jesieni tegoż roku.

W październiku 1918 roku razem z Władysławem wstąpił do Samoobrony Wileńskiej, broniącej Wileńszczyzny przed bolszewikami. Zorganizował ochotniczy szwadron kawalerii, który z czasem przemienił się w Pułk Ułanów Wileńskich. Obaj bracia dowodzili tą formacją wojskową. W pierwszych dniach stycznia 1919 wziął udział w zaciekłych walkach obronnych na Antokolu przeciwko atakującym wojskom bolszewickim. Wobec przygniatającej przewagi bolszewików, 5 stycznia wycofał się wraz z pozostałymi oddziałami Samoobrony z miasta. Następnego dnia wraz z bratem sformował w Białej Wace pod Wilnem oddział partyzancki pod nazwą Wileński Oddział Wojsk Polskich. Dowódcą oddziału został jego brat, a Jerzy Dąbrowski pełnił w nim funkcję zastępcy dowódcy i komendanta 1 Pułku Ułanów. Po przejęciu kasy byłej Samoobrony, w sumie ok. 140 tys. marek, bracia Dąbrowscy na czele dwóch szwadronów kawalerii i batalionu piechoty (ok. 700 ludzi), wyruszyli przez Ejszyszki w stronę Grodna. Oddział ten prowadził wojnę partyzancką przeciw bolszewikom na terenach Grodzieńszczyzny, Wileńszczyzny i Polesia. Walczył m.in. pod Różaną, zdobył Prużanę, fortecę Brześć Litewski, następnie zawrócił, dotarł do Pińska, zdobył Baranowicze i przeszedł koło Nieświeża. Mimo małych sił poruszał się swobodnie po terenie okupowanym przez wojska bolszewickie, budząc wśród nich postrach. W kawalerii ówczesnego podrotmistrza Jerzego Dąbrowskiego walczyło wiele później znanych osobistości międzywojennej Polski, m.in. Stanisław Cat-Mackiewicz i jego młodszy brat Józef Mackiewicz, hrabia Eustachy Sapieha, książę Włodzimierz Czetwertyński, hrabia Jan Tyszkiewicz, Jan Kalenkiewicz, ojciec Macieja oraz Konstanty Drucki-Lubecki potomek starego rodu książęcego i dowódca Wileńskiej Brygady Kawalerii w 1939 r. Po włączeniu partyzanckiego oddziału braci Dąbrowskich w skład grupy wojsk gen. Antoniego Listowskiego, oddział przemianowano na grupę operacyjną. Jerzy Dąbrowski ponownie został zastępcą swojego brata. Podrotmistrzowi Jerzemu Dąbrowskiemu stopień rotmistrza zatwierdzono 24 kwietnia 1919 r. W czerwcu tego roku, podczas odpoczynku i reorganizacji w Lidzie, oddział Dąbrowskich stał się jednostką regularną WP – z kawalerii utworzono 13 Pułk Ułanów Wileńskich, natomiast piechota dała początek Lidzkiemu Pułkowi Strzelców (późniejszy 76 Pułk Piechoty). Jerzy Dąbrowski został zastępcą dowódcy 13 Pułku Ułanów, w którym dowódcą był brat Władysław.

Podczas ofensywy bolszewickiej, latem 1920 bracia Dąbrowscy sformowali 211 Pułk Ułanów. Dowódcą pułku został mjr Władysław Dąbrowski, a rtm. Jerzy Dąbrowski jego zastępcą. Pułk ten 15 października 1920 wszedł w skład Wojska Litwy Środkowej i brał udział w walkach z Litwinami pod Rykontami, Rudziszkami, Lejpunami, Mejszagołą, Szyrwintami.

Po zakończeniu działań wojennych pełnił służbę w 9 Pułku Strzelców Konnych we Włodawie, a później w 3 Pułku Strzelców Konnych w Wołkowysku[3] [4]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 213. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 roku - kawalerii)[5]. Z dniem 4 października 1924 roku został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy 6 Szwadronu Kawalerii[6]. 18 lutego 1928 roku awansował na majora ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku i 14. lokatą w korpusie oficerów zawodowych kawalerii[7][8]. 28 stycznia 1931 roku został przeniesiony z KOP do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[9][10]. 14 grudnia 1931 roku awansował na podpułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 roku i 5 lokatą w korpusie oficerów zawodowych kawalerii. 28 czerwca 1931 roku został przeniesiony na stanowisko rejonowego inspektora koni w Wilnie[11].

W ramach osadnictwa wojskowego kupił działkę w Dzisneńskim którą sprzedał i kupił liczący kilkadziesiąt hektarów folwark Mazuryszki, w ówczesnej parafii Suderwie pod Wilnem. Tutaj wraz z rodziną, głównie latem, mieszkał i prowadził gospodarstwo.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 objął dowództwo 110 Rezerwowego Pułku Ułanów, który 14 września wszedł w skład Brygady Rezerwowej Kawalerii "Wołkowysk". Jego zastępcą był mjr Henryk Dobrzański, późniejszy "Hubal". Pułk początkowo działał na przedpolu Wołkowyska, a następnie przez PiaskiMostyEjsmonty udał się w kierunku Wilna. Po otrzymaniu fałszywej informacji o kapitulacji miasta, skierował się na Grodno. Szedł wówczas w straży przedniej Brygady i realizował zadanie tłumienia komunistycznej dywersji w okolicznych miasteczkach i wsiach. W rejonie Grodna ppłk J. Dąbrowski podjął decyzję (przez część badaczy uważaną za samowolną) odłączenia się od reszty Brygady. W nocy z 20 na 21 września Pułk przeprawił się na zachodni brzeg Niemna i skierował do Puszczy Augustowskiej, gdzie toczył walki z wojskami sowieckimi w rejonie Krasnego Boru i pod Dolistowem Starym nad Biebrzą, w czasie których poniósł znaczne straty. W tym czasie ppłk J. Dąbrowski postanowił iść na pomoc oblężonej Warszawie. Część oficerów zdecydowała udać się na Litwę lub powrócić do domów, na co dostali zgodę ppłk. J. Dąbrowskiego. Pułkowi w nocy z 24 na 25 września udało się oderwać od nieprzyjaciela. Skierował się na południe na Łomżę, gdzie odebrano wiadomość, że Warszawa kapituluje. O świcie 28 września w rejonie Janowa koło Kolna chory ppłk J. Dąbrowski rozwiązał resztki swojego pułku (ok. 100 ludzi), przy czym część oficerów i żołnierzy pod dowództwem mjr. Dobrzańskiego kontynuowała marsz na Warszawę, zaś sam chory ppłk Dąbrowski na początku października przedostał się na Litwę, gdzie na dwa tygodnie trafił do szpitala a potem był internowany w VI forcie. Po zajęciu Litwy przez ZSRR został ujęty wiosną 1940 przez NKWD i osadzony w obozie w Starobielsku. Z powodu jego zasług w walkach z bolszewikami w latach 1919-1920, został skazany na karę śmierci i stracony w więzieniu w Mińsku w nocy z 16 na 17 grudnia 1940, po straszliwych torturach.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

Pomnik poświęcony 110 Rezerwowemu Pułkowi Ułanów w Janowie gm. Kolno
  • W 2009 Instytut Pamięci Narodowej wydał komiks autorstwa Krzysztofa Wyrzykowskiego i Sławomira Zajączkowskiego poświęcony Jerzemu Dąbowskiemu pt. „Łupaszka 1939”. W wydawnictwie umieszczono również jego rys biograficzny oraz omówienie tła historycznego[15].
  • Pomnik poświęcony 110 Rezerwowemu Pułkowi Ułanów we wsi Janowo koło Kolna. Pomnik stoi we wsi, w której w ppłk J. Dąbrowski 28 września 1939 r. podjął decyzję o rozwiązaniu pułku. Składają się na niego cztery granitowe kamienie, z których jeden symbolizuje pułk, a pozostałe trzy dowódców oraz ich oddziały, które wyłoniły się z rozwiązanej jednostki.

Uwagi

  1. pseudonim Łupaszko po Jerzym Dąbrowskim przejął Zygmunt Szendzielarz - analiza prof. Leszka Bednarczuka (≤1min. cz. 1 filmu dok. „Łupaszko”, prod. TVP, Warszawa 2000, reż. M. Pietrowski)

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. W literaturze znany także jako Jerzy Dąmbrowski lub Jerzy Dombrowski. Jego rodzina używała nazwiska Dąmbrowski. W ewidencji wojskowej figurował jako Jerzy III Dąbrowski dla odróżnienia od innych oficerów WP noszących to samo imię i nazwisko.
  2. Tomasz Strzembosz: Saga o "Łupaszce" ppłk. Jerzym Da̜mbrowskim, 1889-1941. Oficyna Wydawnicza Rytm, 1996, s. https://books.google.ch/books?id=wEcqAAAAMAAJ. ISBN 9788386678334.
  3. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 670, 680.
  4. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 587, 602.
  5. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 162.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 75 z 21 lipca 1925 roku, s. 399.
  7. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 330, 342.
  8. Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 ↓, s. 59, 74.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14, błędnie podano, że miał objąć stanowisko zastępcy dowódcy 22 Pułku Ułanów Podkarpackich w Brodach. Sprostowanie ukazało się w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 134.
  10. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 142, 631.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 134.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, s. 381.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 26 stycznia 1921 roku, s. 59.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 12 z 3 marca 1926 roku, s. 70.
  15. Krzysztof Wyrzykowski, Sławomir Zajączkowski 2009 ↓.

Bibliografia[edytuj]