Powiat dziśnieński

Powiat dziśnieński
	powiat
	; Dożynki w Głębokiem w 1934, siedzi po prawej starosta Ludwik Muzyczka
Państwo	Polska
Województwo	wileńskie
Siedziba	Głębokie
Powierzchnia	3968 km²
Populacja (1931); • liczba ludności	; 159.900
• gęstość	40 os./km²
	Położenie na mapie województwa;

Powiat w woj. nowogródzkim przed przyłączeniem Litwy Środkowej do Polski

Powiat dziśnieński – polski powiat w II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Głębokie.

Historia

W okresie I Rzeczypospolitej starostwo dziśnieńskie z siedzibą w Dziśnie znajdowało się w województwie połockim Wielkiego Księstwa Litewskiego. W wyniku II rozbioru Polski tereny powiatu (ujezdu) znalazły się w granicach guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego, a od 10 stycznia 1843 r. guberni wileńskiej^[1].

Od 24 października 1919 pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich, po czym został włączony do Okręgu Wileńskiego. Tymczasową siedzibą władz powiatu zostało Głębokie^[2].

7 listopada 1920 pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z powiatu wyłączono gminy: Postawy i Łuck do nowo utworzonego powiatu duniłowickiego^[3].

Od 19 lutego 1921 w województwie nowogródzkim II Rzeczypospolitej^[4].

13 kwietnia 1922 został wyłączony z województwa nowogródzkiego i przyłączony do Ziemi Wileńskiej^[5], z której 20 stycznia 1926 r. utworzono województwo wileńskie^[6]. W skład powiatu wchodziło 21 gmin, 2 miasta i 1 miasteczko.

Po wojnie został odłączony od Polski i włączony do Białoruskiej SRR.

Demografia

Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy^[7].

W grudniu 1919 roku powiat dziśnieński okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwały 193 263 osoby, z których 38,6% zadeklarowało się jako Polacy, 24,0% – Białorusini, 2,7% – Żydzi, 1,0% – Litwini, 33,7% – przedstawiciele innych narodowości (głównie Rosjanie). Na terytorium powiatu znajdowało się 3118 miejscowości, z których 3 miały ponad 1 tys. mieszkańców. Największą z nich była Dzisna z 4445 mieszkańcami^[8].

Oświata

W powiecie dziśnieńskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 89 szkół powszechnych. Ogółem uczyło się w nich 3266 dzieci i pracowało 112 nauczycieli^[9].

Przemysł

W dwudziestoleciu międzywojennym powiat produkował najwięcej lnu w Polsce^[10].

Przynależność administracyjna

gubernia mińska (1793–1842)
gubernia wileńska (1842–1917)
okręg wileński pod ZCZW (1919–20) i TZTPiE (1920)
okręg nowogródzki (1920–21)
woj. nowogródzkie (1921–22)
Ziemia Wileńska (1922–26)
województwo wileńskie (1926–45)

Skład powiatu na przestrzeni lat

1890–1913^[11]	1913–1919^[12]	1919–1920^[2]	1920–1923^[13]	1923–1925^[13]^[14]	1926–1929^[15]^[16]	1929–1939^[17]
Bohiń	Bohiń	Bohiń	Bohiń	Bohiń	— powiat brasławski
Czerez	Czerez	Czerez	Czerez	Czerez	— powiat brasławski
Czerniewicze	Czerniewicze	Czerniewicze	Czerniewicze	Czerniewicze	Czerniewicze	— zniesiona
— powiat borysowski			— powiat duniłowicki		Dokszyce (m)	Dokszyce (m)
— powiat borysowski			— powiat duniłowicki		Dokszyce	Dokszyce
— miasteczko	Druja (m)	Druja (m)	Druja (m)	Druja (m)	— powiat brasławski
Druja	Druja	Druja	Druja	Druja	— powiat brasławski
Dzisna (m)	Dzisna (m)	Dzisna (m)	Dzisna (m)	Dzisna (m)	Dzisna (m)	Dzisna (m)
— miasteczko	Głębokie (m)	Głębokie (m)	Głębokie (m)	Głębokie (m)	Głębokie (m)	Głębokie (m)
Głębokie	Głębokie	Głębokie	Głębokie	Głębokie	Głębokie	Głębokie
— nie istnieje		Hermanowicze	Hermanowicze	Hermanowicze	Hermanowicze	Hermanowicze
— nie istnieje						Hołubicze
Ihumenowo	Ihumenowo	Ihumenowo	— zniesiona
Jazno	Jazno	Jazno	Jazno	Jazno	Jazno	Jazno
Jody	Jody	Jody	Jody	Jody	— powiat brasławski
Leonpol	Leonpol	Leonpol	Leonpol	Leonpol	— powiat brasławski
Łuck	Łuck	Łuck	— powiat duniłowicki		— zniesiona
Łużki	Łużki	Łużki	Łużki	Łużki	Łużki	Łużki
Mikołajewo	Mikołajewo	Mikołajewo	Mikołajewo	Mikołajewo	Mikołajewo	Mikołajewo
Miory	Miory	Miory	Miory	Miory	— powiat brasławski
Nowy Pohost	Nowy Pohost	Nowy Pohost	Nowy Pohost	Nowy Pohost	— powiat brasławski
— powiat lepelski			Orzechowno	— zniesiona
— powiat wilejski			— powiat duniłowicki		Parafianów	Parafianów
Plisa	Plisa	Plisa	Plisa	Plisa	Plisa	Plisa
— powiat wilejski			— powiat duniłowicki		Porpliszcze	Porpliszcze
Postawy	Postawy	Postawy	— powiat duniłowicki		— powiat postawski
Prozoroki	Prozoroki	Prozoroki	Prozoroki	Prozoroki	Prozoroki	Prozoroki
Przebrodzie	Przebrodzie	Przebrodzie	Przebrodzie	Przebrodzie	— powiat brasławski
Stefanpol	Stefanpol	Stefanpol	Stefanpol	Stefanpol	Stefanpol	— zniesiona
— nie istnieje		Szarkowszczyzna	Szarkowszczyzna	Szarkowszczyzna	Szarkowszczyzna	Szarkowszczyzna
— powiat borysowski			— powiat duniłowicki		Tumiłowicze	— zniesiona
Wierzchnie	Wierzchnie	Wierzchnie	Wierzchnie	Wierzchnie	Wierzchnie	— zniesiona
Woropańszczyzna	— zniesiona
Zalesie	Zalesie	Zalesie	Zalesie	Zalesie	Zalesie	Zalesie

Podział administracyjny w 1886 roku^[18]

Lp.	Nazwa rosyjska	Nazwa polska	Ludność
Lp.	Nazwa rosyjska	Nazwa polska	Razem	Mężczyzn	Kobiet
1	Богииская	Bohiń	5485	2941	2544
2	Верхненская	Wierzchnie	5301	2950	2351
3	Воропанщинская	Woropańszczyzna	2636	1313	1323
4	Глубокская	Głębokie	8920	4529	4391
5	Друйская	Druja	4744	2396	2348
6	Залѣсская	Zalesie	4746	2364	2382
7	Игуменовская	Ihumenowo	4024	1983	2041
8	Іодская	Jody	6066	3049	3017
9	Леонпольская	Leonpol	4758	2507	2251
10	Лужецкая	Łużki	6681	3277	3404
11	Луцкая	Łuck	5420	2795	2625
12	Міорская	Miory	3216	1667	1549
13	Николаевская	Mikołajewo	5320	2651	2669
14	Новопогостская	Nowy Pohost	5000	2469	2531
15	Перебродская	Przebrodzie	4289	2205	2084
16	Плиская	Plisa	6293	3099	3194
17	Поставская	Postawy	10559	5229	5330
18	Прозорокская	Prozoroki	5238	2661	2577
19	Стефанпольская	Stefanpol	3565	1800	1765
20	Чересская	Czeres	4250	2051	2199
21	Черневичская	Czerniewicze	1548	781	767
22	Язненская	Jazno	4876	2446	2430

Metamorfoza w 1929 roku

Na początku kwietnia 1929 powiat dziśnieński przeszedł wielką metamorfozę w składzie gmin. Zniesiono wtedy cztery gminy wiejskie –Czerniewicze, Stefanpol, Tumiłowicze i Wierzchnie, i utworzono jedną – Hołubicze. Przeprowadzono również liczne i daleko idące zmiany granic wszystkich gmin, także z powiatami postawskim i brasławskim. Zmiany na szczeblu powiatowym weszły w życie 1 kwietnia 1929^[15], natomiast zmiany stricte wewnątrzpowiatowe 11 kwietnia 1929^[16]. Sortując tabelę poniżej można uzyskać dane zmienne (dodatnie bądź ujemne) dla wszystkich gmin:

Z gminy	Do gminy	Miejscowości
Czerniewicze (zn)	Jazno	wsie: Poddubniki i Skwirce oraz folwark Kocowo
Czerniewicze (zn)	Łużki	wieś i folwark Tupiczyn, wsie: Honczary, Łogowce, Sipalino i Zarzecze oraz folwarki: Amelkowo, Krukowszczyzna, Nowiny i Zuje
Czerniewicze (zn)	Plissa	wieś Bortniki
Czerniewicze (zn)	Prozoroki	wieś i folwark Czerniewicze, wieś i folwark Łastówka, wsie Opłatowo, Ananicze (Omanicze), Borysionki, Babicze, Borsuki, Czabany, Dzisowszczyzna, Jakuszowo I i II, Józefowszczyzna, Konowszczyzna (Kosowszczyzna), Lisice I i II, Łapieże, Łosie, Łosiowo, Mazurowo I i II, Mićki, Owczynniki, Paulinowo, Powińszczyzna, Roślewo, Romaszki I i II, Skrażyn, Sachnowicze, Słoboda, Szyciki, Uhrowo i Zamchowo; folwarki Horowatka, Wesołucha i Zadarenie (Zdarzenie) oraz osada Starzynka
Stefanpol (zn)	Łużki	folwarki: Łotysze I, II, III i IV, Mamonówka I i II, Pniowo-Pławne, Pniowo I, II, III i IV oraz Mamonówka-Leśniczówka
Stefanpol (zn)	Hermanowicze	wieś i folwark Jamno, wsie: Czerepy, Horawce I, Krupiniszcze, Michałuszki, Małysze (Małysze Górne i Małysze Dolne), Ostroboże (Hostoborze I i II), Pohary i Sawłuki; folwarki: Borsuczki, Helenowo, Krasna Góra, Kaziki, Ludwinowo, Łatoszki, Mrówka, Miszelmont, Pomowzowo, Poziomka, Rozpasz, Rejentpol, Sutoki, Szendzin, Smiejno (Sniejno) i Wensanpol (Wasanpole) oraz zaścianki: Brzozówka (Brzozowy Ostrów), Jaśków, Jaśkowo i Szymanówka; osady: Guzowatka (Górowatka), Kuryłowo
Stefanpol (zn)	Mikołajów	Horawce II, Kurlandziki, Kozłowce, Łaszkowo, Murawszczyzna, Okuniowo, Papszule, Paziki (Paryki), Poharce, Rundy, Rudnia, Ryżowce, Sznitki, Sokołowo, Tkaczów, Uście, Wiereciucha, Zygmuntowo i Żąda (Łado); folwarki: Aleksandrja (Aleksandrowo), Borsuki, Bajdany, Bekiesza, Czerenka, Dzierbiłowo, Glińskie, Jelno, Jasin, Kamionka, Limanowce, Lipówki I i II, Myszczyn, Monazyl, Niedźwiedziowo, Popławy, Sawczonki i Zacisze, kolonia Pszczelnik i Stefanpol; osady Archipowo i Haniebne oraz osada młyńska Jelno
Tumiłowicze (zn)	Dokszyce	wieś Komajsk, wieś i folwark Tumiłowicze, wieś i folwark Gieczańce (Gierczany), wsie: Starzyna, Barbarowo, Scianka, wieś i folwark Dziedzina, wieś i zaścianek Rzeczne (Rzecznie), wieś i folwark Szałasze (Szałasy), wsie: Starosiele, Trościanica i Nieścierowszczyzna; folwarki: Janowo, Antonopol, Iljinka, Mozolewo, Daniłówka, Jakowszczyzna, Porzecze, Starosiele I i II, Bagatela, Trościanica I i II, Trawki (Trowki), Uzjazd, Napoleonowo, Adamówka, Podławiszcze i Czernica; zaścianki: Dubinka, Pohulanka, Zalesie, Piaski, Sosnówka, Kijowszczyzna, Piszczelówka (Piszczałówka), Młynek, Dobrowola, Wołotówka, Zacisze, Mostowucha, Ostrów (Miadzioł Ostrów), Izbiszcze I i II, Piotrowszczyzna, Niedźwiedzi Ostęp, Hornowo I i II, Izbiszcze-Żary, Czerniczka I, II, III i IV, Zielona Górka i Model oraz uroczyska Kurhan i Czerniczka-Szebeko, jak również jeziora Miażużeło i Porzecze
Tumiłowicze (zn)	Hołubicze (n)	wieś Łasino, wieś i folwark Lipowo, folwark Równe Pole; zaścianki Hornowo-Bortkiewicze, Hornowo-Karczewatka, Hornowo III, IV, V, VI i VII, Krawnica (Krewnica), Witówka, Nakoł I, II i III, Zujnica, Pieresieczyno, Olchówka I i II, Potoka, Mszczonoje, Hłoty, Dubowiec i Mikuliny Buśki, uroczysko Kurowszczyzna oraz lasy o nazwie Puszcza Hołubicka
Wierzchnie (zn)	Kozłowszczyzna (powiat postawski)	wsie: Moczuliszcze, Dulino, Adamowce, Murzy, Jaryżyno, Zaborze, Wieracieje Małe, Hubin; folwarki: Hruzdowe, Różampol, Mazuryno, Petrynowo, Borek II, Michalinowo (Michalino), Hubin, Wieracieje, Lubianiszki; zaścianki: Spokojność, Krukowszczyzna^[19]
Wierzchnie (zn)	Zalesie	wieś Romańczuki
Wierzchnie (zn)	Głębokie	pozostały obszar^[20]: wsie: Bierwiaki, Choćki, Dziemidy, Jarkowce, Koroby, Kowalonki, Kwacze, Łozicze, Maciasy Wierzchniańskie, Murzy, Nowosiółki Wierzchniańskie I i II, Olsy, Owsianiki, Paczki, Papszyce, Rakowce I i II, Rożkowo, Sapelino, Sieńkowce, Sokołowo, Suchorukowo, Szocie, Udział, Waśki, Wierzchnie, Wyszadki i Zaleskie; folwarki: Lubieniszki, Ninowo oraz Witki; kolonie: Bohdanowo, Michalce i Rusaki; kolonia i mająteki Wołyń; kolonia, majątek, leśniczówka, plebania i osada kolejowa Konstantynów Głębocki; majątek: Julianowo; zaścianki: Borek Wierzchniański, Korolewo, Miłopole, Piaskowatka oraz Wierzchnie I i II
Parafianowo	Dokszyce	wsie: Pasieki i Powarki
Porpliszcze	Dokszyce	wsie: Karpówka, Podomchy (Podemchy), Perełoje i Borsuki, folwark Dokszyce oraz zaścianki: Naddatki, Andrzejewszczyzna, Chorosza Jel II (Chorosza II) i Ostrowskie (Ostrowlanka)
Dokszyce	Głębokie	folwark Subotowo
Porpliszcze	Głębokie	wieś Kisiele, wieś i folwark Malinowszczyzna oraz wieś i zaścianek Osinówka
Dokszyce	Hołubicze (n)	miasteczko Hołubicze, wsie: Apanasionki, Bykowszczyzna, Bielaki, Dziadziuszki, Iwanowszczyzna, Krupienie, Krasny Ług, wieś i folwark Łańtuchowo, wsie: Otwałki, Promieszki, Pieczyszcze, Puzyry, Siliszcze, Szełahorze i Słobódka, wieś i folwark Zaszcześle, wieś i folwark Olszczyzna; folwarki: Iwanowszczyzna I i II, Alchimowszczyzna, Zabłoć, Łydnica (Łydzica), Popowszczyzna, Hurby, Krupienie, Kopowiszcze, Juchnowszczyzna, Jałowik, Kuksino, Malinówka, Nizowszczyzna (Nieżowszczyzna), Otwałowszczyzna, Przedolskie, Puniszcze (Poniszcze), Piaskowatka (Pieskowatki), Słobódka I i II, Szełahorze I i II, Sukowacie I i II, Wyhorki I i II oraz Żołnierowszczyzna; zaścianki: Bór, Borysowe Lady, Klonówka, Borowina (Borowno), Dziekowszczyzna (Drekowszczyzna), Dziedzino, Ponory, Otliwki I, II i III
Głębokie	Hołubicze (n)	wsie: Zamosze, Korolewo, Korolewicze (Królewicze), Nieścierowicze, Szabany, Jasiewicze, Słoboda (Słoboda Królewska), Zapołowie Stare, Zapołowie Nowe, Ledniki, Szarahy (Szaragi) i Ambroszewicze
Plissa	Hołubicze (n)	miasteczko i folwark Hołubicze, wsie: Propielewszczyzna, Odwałki, Dawidki Wielkie i Małe, Leplany (Leplanie), Michały, Horodyszcze, wieś i zaścianek Polesie, wsie: Stanisławowo, Kubaczniki I i II, wieś i zaścianek Niwy, wsie: Preobrażenka, Maźniowo, Przedoły, Bojary, Morgi, Przewóz i Nowa Wieś (Nowe Sioło); folwarki: Czyste, Choracki Bród, Horowatka, Puńki, Dubrowo (Dąbrowa), Filipowszczyzna, Lubowo I i II, Oziorki (Jeziorki), Dubinówka, Hrazie, Ostojek, Iwaszewo, Szkatulino, Aloizberg, Rusanowo, Niwy Borowskie, Niwy Lisowskie, Krzyżówki, Krupiowski Mech, Zabłocie, folwark i osada Niedźwiedziowo oraz folwark Siemirzecze tudzież uroczysko Swiła
Prozoroki	Hołubicze (n)	wsie: Ostrów (Ostrowie), Łotysze, Kobylanka, wieś i folwark Bożki; folwarki: Białokory, Ławki, Olesiowo, Osieczyszcze, Kamienny Jeż, Scheda, Kosowinka, Korytówka, Ostrów (Ostrowo), Horeły Bór, Uhły, Karczywiaz, Łotysze I i II; zaścianki: Lady, Niż i Przewóz, osadę młyńską Sosza oraz uroczyska Koleszynka i Płoszniahy
Mikołajów	Jazno	wsie: Rajowo, Szymki, Słoboda Czołniczyńska i Kuchcińce (Kachcińce) oraz folwarki: Narowy (Narowce), Czołniczyn i Rohozin
Prozoroki	Jazno	wsie Miskowo i Sielce oraz folwarki: Błoszniki, Borowszczyzna, Parczewszczyzna, Raćkowo i Szadziewszczyzna
Jazno	Łużki	wsie: Stomino (Słonim), Podlipki, Zapole, Cyganki, Siemionówka i Szpikołowszczyzna oraz zaścianek Kośnikowo
Jazno	Mikołajów	wieś Repiszcze (Rzepiszcze) i zaścianek Wołkowo
Porpliszcze	Parafianowo	wsie Azarce i Brytany, oraz zaścianki: Waszunowo, Buryłowszczyzna i Chorosza Jel I (Chorosza I)
Głębokie	Plissa	wieś, folwark i kolonię Zaborze, wsie: Brykiecie, Stefanowo, Ogórnie, Wołodźkowo, Woronowo i Mularze; folwarki: Józefowo, Okuniowo oraz Woronowo I i II, osady Woronowo I i II, leśniczówkę Woronionki (Woronowo) tudzież zaścianek Lalusze
Prozoroki	Plissa	miasteczko Bobrowszczyzna (Bobrujszczyzna); wsie: Prudowe, Proszkowo, Wygary i Jurkowo; folwarki: Bobrowszczyzna I i II (Bobrujszczyzna I i II), Kolano, Dajlidowo, Myliczyn, Stary Ostrów (Ostrowie), Uście, Grochów, Boryskowicze i Horanie
Dokszyce	Porpliszcze	wieś i stację kolejową Królewszczyzna, wsie: Lipówka Szweple, Babicze, Słoboda, Żórawlowo, Mołożany, Klepice i Nowa Wieś (Nowa Wioska); folwarki: Horanie, Dubno, Januszewo, Antonowo, Januszówka Mała, Zamosze i Filonówka; zaścianki Strzałkowskie i Krupskie oraz leśniczówkę Bratuszyn
Głębokie	Porpliszcze	wsie: Wierecieje, Ramżyno, Dziemidzienki, Sajkowszczyzna, Łaplin i Pietuszki; folwarki: Michnowszczyzna, Gojgołowo, Dąbrówka i Czeremosznia (Czeremszyn), oraz zaścianki: Jabłonka, Bór, Borówka, Zacisze i Podworgany
Parafianowo	Porpliszcze	wieś i folwark Wianucin, wsie: Makarowicze, Kobiele i Kobielce oraz folwark Bułachy
Plissa	Prozoroki	wsie: Białuszczyzna, Nadozierze, Słoboda i Kaleczpole oraz folwark Justianowo
Hermanowicze	Szarkowszczyzna	wsie: Bałtromieje, Popki (Papki) i Zaczyściki oraz zaścianek Mościszcze
Zalesie	Szarkowszczyzna	wsie Bielaje i Skuraty
Kozłowszczyzna (powiat postawski)	Szarkowszczyzna	wsie: Poklejki, Mołonica, Ladniki, folwarki: Karolinowo, Ostrów^[19]
Jody (powiat brasławski)	Szarkowszczyzna	wieś Proszki, folwark Stanisławowo, zaścianki: Dębowo, Ewelinowo^[19]
Nowy Pohost (powiat brasławski)	Szarkowszczyzna	wsie: Ostrowlany, Kozaki, Nowinka, kolonie: Halinowo, Puki, Krawczonki, Bujki, zaścianki: Nowinka, Kułaki, Mały Obrąb, Podrzeczki^[19]
Głębokie	Zalesie	wsie Zaprudzie i Soryki, folwark Wołczki oraz kolonie Raćki i Żakowo
Szarkowszczyzna	Zalesie	wieś Czeronka
Norzyca (powiat postawski)	Głębokie	wsie: Wołkowszczyzna, Dzierkowszczyzna, Sturowszczyzna, Zaozierze, Borysowszczyzna, Olchowiki, folwarki: Wołkowszczyzna, Dzierkowszczyzna, Holubowo, Nowopole, zaścianek Bliźnie^[19]

Podział administracyjny

Gminy

Miasta

Miasteczka

Druja

Na jego terenie dziś leżą następujące rejony:

Starostowie

I RP

Barkułab Iwanowicz Korsak (1566)
Jerzy Mikołajewicz Zenowicz (1577)
Paweł Pac
Józef Korsak (1616 – 1643)
Feliks Jan Pac (1648)
Ambroży Koziełł-Poklewski
Michał Koziełł-Poklewski

II RP

Bronisław Przecieszewski (1922)
Zygmunt Kowalewski (30 listopada 1923 –)^[27]
Marian Jankowski (28 kwietnia 1930 –)
Jerzy Albin de Tramecourt (wrzesień 1931 – kwiecień 1932)
Ludwik Muzyczka (listopad 1933 – marzec 1935)
Wiktor Suszyński (1936)

Zobacz też

Przypisy

↑ Дисна, уездный город Виленской губернии.
↑ ^a ^b Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 26, poz. 276.
↑ Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24.
↑ Dz.U. z 1921 r. nr 16, poz. 93 – Ustawa o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r.
↑ Dz.U. z 1922 r. nr 26, poz. 213.
↑ Dz.U. z 1926 r. nr 6, poz. 29 – Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego.
↑ Marek Wierzbicki: Stosunki polsko-białoruskie przed wrześniem 1939. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939–1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, s. 25–43, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2.
↑ I. Tablice ogólne. W: Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). s. 25, 31.
↑ Joanna Gierowska-Kałłaur: Rozdział VII. Szkolnictwo na ziemiach podległych Zarządowi Cywilnemu Ziem Wschodnich. W: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). s. 242.
↑ Wystawa lniarska w Postawach, „Z bliska i z daleka”, Z. 1 (29), Lwów, styczeń 1936, s. 25 .
↑ Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .
↑ Волостныя, станичныя, сельския, гминныя правления и управления, а также полицейские станы всей России с обозначением места их нахождения [online] [dostęp 2025-12-05] (ros.).
↑ ^a ^b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7, cz. 2 : Ziemia wileńska (powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka)
↑ Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .
↑ ^a ^b Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224
↑ ^a ^b Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224
↑ Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .
↑ Volosts and Most Important Villages of European Russia [online] [dostęp 2025-12-14] .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224
↑ Drogą eliminacji, za Skorowidzem miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych (nie wymieniono składu w rozporządzeniu).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h 1 stycznia 1926 r. została wyłączona z powiatu dziśnieńskiego i przyłączona do powiatu brasławskiego (Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472).
↑ 1 kwietnia 1929 do gminy przyłączono 11 miejscowości z gminy Norzyca w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119).
↑ 1 kwietnia 1923 r. została zniesiona a jej obszar włączony do gminy Prozoroki (Dz.U. z 1923 r. nr 28, poz. 172).
↑ 1 kwietnia 1929 do gminy przyłączono 5 miejscowości z gminy Kozłowszczyzna w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119).
↑ 1 kwietnia 1929 z gminy wyłączono 19 miejscowości i włączono do gminy Kozłowszczyzna w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119). Gminę zniesiono 11 kwietnia 1929 roku, a jej obszar włączono do gmin Głębokie, Zalesie i Kozłowszczyzna (Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224).
↑ ^a ^b ^c ^d 1 stycznia 1926 r. przyłączona do powiatu dziśnieńskiego z powiatu postawskiego (Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472).
↑ II. Ruch służbowy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych od 1 grudnia 1923 do 1 stycznia 1924 r.. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”. 1, s. 21, 1 marca 1924. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

Bibliografia

Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). Lwów – Warszawa: Książnica Polska T-wa Naucz. Szkół Wyższych, 1920, s. 50, seria: Prace geograficzne wydawane przez Eugenjusza Romera.
Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 447. ISBN 83-88973-60-6.

Linki zewnętrzne

Powiat dziśnieński, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 297 .

[1] Дисна, уездный город Виленской губернии.

[:1-2] Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 26, poz. 276.

[3] Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24.

[4] Dz.U. z 1921 r. nr 16, poz. 93 – Ustawa o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r.

[5] Dz.U. z 1922 r. nr 26, poz. 213.

[6] Dz.U. z 1926 r. nr 6, poz. 29 – Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego.

[wierzbicki1-7] Marek Wierzbicki: Stosunki polsko-białoruskie przed wrześniem 1939. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939–1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, s. 25–43, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2.

[8] I. Tablice ogólne. W: Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). s. 25, 31.

[zczw-9] Joanna Gierowska-Kałłaur: Rozdział VII. Szkolnictwo na ziemiach podległych Zarządowi Cywilnemu Ziem Wschodnich. W: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). s. 242.

[10] Wystawa lniarska w Postawach, „Z bliska i z daleka”, Z. 1 (29), Lwów, styczeń 1936, s. 25 .

[11] Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .

[12] Волостныя, станичныя, сельския, гминныя правления и управления, а также полицейские станы всей России с обозначением места их нахождения [online] [dostęp 2025-12-05] (ros.).

[:2-13] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7, cz. 2 : Ziemia wileńska (powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka)

[14] Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .

[:3-15] Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224

[:4-16] Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224

[17] Н.П.Н.П. ИнфоРост Н.П.Н.П., ГПИБ | Губернии : I Архангельская - XXV Нижегородская. - 1892. - (Статистика Российской империи; 15). [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-05] .

[18] Volosts and Most Important Villages of European Russia [online] [dostęp 2025-12-14] .

[:0-19] Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224

[20] Drogą eliminacji, za Skorowidzem miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych (nie wymieniono składu w rozporządzeniu).

[autonazwa2-21] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h 1 stycznia 1926 r. została wyłączona z powiatu dziśnieńskiego i przyłączona do powiatu brasławskiego (Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472).

[22] 1 kwietnia 1929 do gminy przyłączono 11 miejscowości z gminy Norzyca w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119).

[23] 1 kwietnia 1923 r. została zniesiona a jej obszar włączony do gminy Prozoroki (Dz.U. z 1923 r. nr 28, poz. 172).

[24] 1 kwietnia 1929 do gminy przyłączono 5 miejscowości z gminy Kozłowszczyzna w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119).

[25] 1 kwietnia 1929 z gminy wyłączono 19 miejscowości i włączono do gminy Kozłowszczyzna w powiecie postawskim (Dz.U. z 1929 r. nr 14, poz. 119). Gminę zniesiono 11 kwietnia 1929 roku, a jej obszar włączono do gmin Głębokie, Zalesie i Kozłowszczyzna (Dz.U. z 1929 r. nr 22, poz. 224).

[autonazwa1-26] 1 stycznia 1926 r. przyłączona do powiatu dziśnieńskiego z powiatu postawskiego (Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472).

[27] II. Ruch służbowy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych od 1 grudnia 1923 do 1 stycznia 1924 r.. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”. 1, s. 21, 1 marca 1924. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

Przynależność wojewódzka	gubernia mińska (1793–1842) gubernia wileńska (1842–1917) okręg wileński pod ZCZW (1919–20) i TZTPiE (1920) okręg nowogródzki (1920–21) woj. nowogródzkie (1921–22) Ziemia Wileńska (1922–26) woj. wileńskie (1926–45)
Miasta (1867–1939)	Dokszyce (← od 1926) Druja (1920–1925 →) Dzisna (od 1920) Głębokie
Gminy wiejskie (1867–1939)	Bohiń (do 1925 →) Czerez (do 1925 →) Czerniewicze (do 1929) Dokszyce (← od 1926) Druja (do 1925 →) Głębokie Hermanowicze (od 1920) Hołubicze (od 1929) Ihumenowo (do 1920) Jazno Jody (do 1925 →) Leonpol (do 1925 →) Łuck (do 1920 →) Łużki Mikołajewo Miory (do 1925 →) Nowy Pohost (do 1925 →) Orzechowno (← 1920–23) Parafianów (← od 1926) Plisa Porpliszcze (← od 1926) Postawy (do 1920 →) Prozoroki Przebrodzie (do 1925 →) Stefanpol (do 1929) Szarkowszczyzna (od 1920) Tumiłowicze (← 1926–29) Wierzchnie (do 1929) Woropańszczyzna (do 1891) Zalesie

Powiat miejski	Wilno
Powiaty ziemskie	brasławski duniłowicki (do 1925) dziśnieński oszmiański postawski (od 1926) święciański trocki (do 1923/24) wilejski wileński (do 1923/24) wileńsko-trocki (od 1923/24)

Powiat miejski	Wilno
Powiaty ziemskie	brasławski dziśnieński mołodeczański (od 1927) oszmiański postawski święciański wilejski wileńsko-trocki

Miasteczko	Koziany
Wsie	Aksiutowo Albinówka Arcimowicze Balciszki Bałundziszki Bielewicze Bobyle Bohinka Borowe Brasławska Łuka Braździeliszki Chwosty Dalekie Dąbrówka I Dąbrówka II Domasze Dosice Drusiewicze Drusiewski Zaścianek Dundowszczyzna Ejwidowicze Grodziszki Grygołowszczyzna Hajdukowszczyzna Isaje Jakszty Jasieniszki Kalenkowszczyzna Kukciszki Łuskowszczyzna Maciesze Malkowszczyzna Medynki Domaszewskie Mikołajewo Miłaszki Nowa Łuka Nowe Dworzyszcze Ostaniewicze Ozierawo Pasternaki Pięta Pietkuniszki Podzisieniki Podziszki Prudzinki Rymasze Samowołce Sioły Sipowicze Skurciszki Skuriaty Staszeliszki Stanisławowo Stare Dworzyszcze Stawrowo Strychale Stukany Szulewszczyzna Towszczyzna Ucinki Ujście Wierki Wojacino Wołki Zabłociszki Zaborniki Zadworce Żerdziszki Żerneliszki Żwiry
Zaścianek	Adonis Bekieszki Borsuki Chwostki Darżele Filinowo Grygiszki Horochówka Inusino Jadwigowo Jakimowszczyzna Kamionka Karwele Kleiszki Łabińce Ozierawka Wyręby Żwirki
Osada fabryczna	Platerów
Folwarki	Albinowo Bukietowo Czernica Hołowsk Żelibory Żerdziszki
Kolonie	Berżonka Bohdanowo Bohiń Chmielnica Daubory Feliksowo Idalinowo Stanisławgród Szlachetczyzna Idalinowo Narucie Pietryszki Stanisławgród Stare Dworzyszcze Szlachetczyzna
Leśniczówki	Baraniszki Bobruty Bohiń Borówka Bukietowo Cisze Czyścik Daraban Drowosieki Dulina Kucharówka Kułdynka Kurhan Michaliszcze Oponiszki Pietryszki Plantówka Romansówka Sienoplucie Stanisławowo Śnigiry
Smolarnia	Stawrowo

Wsie	Babicze(→gmina Prozoroki) Borsukowo(→gmina Łużki) Bortniki(→gmina Plissa) Borysionki(→gmina Prozoroki) Czabany(→gmina Prozoroki) Czerniewicze(→gmina Prozoroki) Dzisowszczyzna(→gmina Prozoroki) Honczary(→gmina Łużki) Józefowszczyzna(→gmina Prozoroki) Lisice I(→gmina Prozoroki) Lisice II(→gmina Prozoroki) Łapiezy(→gmina Prozoroki) Łogowce(→gmina Łużki) Łosie(→gmina Prozoroki) Łosiowo(→gmina Prozoroki) Mazurowo I(→gmina Prozoroki) Mazurowo II(→gmina Prozoroki) Mićki(→gmina Prozoroki) Paulinowo(→gmina Prozoroki) Poddubniki(→gmina Prozoroki) Powińszczyzna(→gmina Prozoroki) Romaszki I(→gmina Prozoroki) Romaszki II(→gmina Prozoroki) Roślewo(→gmina Prozoroki) Sachnowicze(→gmina Prozoroki) Sipalino(→gmina Łużki) Skarżyno(→gmina Prozoroki) Skwirce(→gmina Jazno) Słoboda Czerniewicka(→gmina Prozoroki) Szyciki(→gmina Prozoroki) Tupiczyno(→gmina Łużki) Uhrowo(→gmina Prozoroki) Zarzecze(→gmina Łużki)
Kolonia	Apiatowo Czerniewicze(→gmina Prozoroki) Jakuszowo I(→gmina Prozoroki) Jakuszowo II(→gmina Prozoroki) Kosowszczyzna Łastówka(→gmina Prozoroki) Owczynniki(→gmina Prozoroki) Tupiczyno(→gmina Prozoroki) Zdarzenie(→gmina Prozoroki) Zamchowo(→gmina Prozoroki) Zuje(→gmina Łużki)
Folwarki	Amielkowo(→gmina Łużki) Ananicze(→gmina Prozoroki) Horowatka(→gmina Prozoroki) Borsuki Kocowo(→gmina Jazno) Nowiny(→gmina Łużki) Wiesiołucha(→gmina Prozoroki)