Wojna o sukcesję austriacką

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna o sukcesję austriacką
Ilustracja
Czas 16 grudnia 1740 – 18 października 1748
Miejsce Europa, Ameryka Północna, Indie
Przyczyna Odrzucenie sankcji pragmatycznej i wstąpienie na tron Marii Teresy
Wynik pokój w Akwizgranie
Strony konfliktu
 Królestwo Prus
Bandera de España 1760-1785.svg Królestwo Hiszpanii
Królestwo Francji (987-1791) Królestwo Francji
Bawaria Elektorat Bawarii
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg Królestwo Neapolu
Cesarstwo Austrii Austria
Królestwo Wielkiej Brytanii Królestwo Wielkiej Brytanii
Republika Zjednoczonych Prowincji Republika Holandii
Flag of Saxony.svg Saksonia
Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif Sardynia
 Imperium Rosyjskie
Dowódcy
Królestwo Prus Fryderyk Wielki
Królestwo Prus Leopold I, książę von Anhalt-Dessau
Królestwo Prus Leopold II Maximilian
Bandera de España 1760-1785.svg Filip V Hiszpański
Bandera de España 1760-1785.svg Filip I Parmeński
Bandera de España 1760-1785.svg Jean Thierry du Mont Comte de Gages
Królestwo Francji (987-1791) Ludwik XV
Królestwo Francji (987-1791) Maurycy Saski
Królestwo Francji (987-1791) François Marie de Broglie
Królestwo Francji (987-1791) Ulrich Frédéric Woldemar comte de Lowendal
Bawaria Karol VII Bawarski
Cesarstwo Austrii Maria Teresa Habsburg
Cesarstwo Austrii Franciszek I Lotaryński
Cesarstwo Austrii Ludwig Andreas von Khevenhüller
Cesarstwo Austrii Karol Lotaryński
Cesarstwo Austrii Otto Ferdinand Graf von Abensperg und Traun
Wojna o sukcesję austriacką

Małujowice - Chotusice - Dettingen - Tulon - Velletri - Fontenoy - Dobromierz - Soor - Kesselsdorf - Piacenza - Roucoux - Finisterre I - Lauffeldt - Finisterre II

Król Prus Fryderyk II Wielki

Wojna o sukcesję austriackąwojna toczona w latach 1740-1748 pomiędzy Prusami, Francją, Hiszpanią i Bawarią a Austrią, Saksonią i Sardynią.

Była spowodowana wstąpieniem na tron austriacki kobiety, Marii Teresy, i nieuznaniem przez Prusy sankcji pragmatycznej cesarza Karola VI.

Wojna została rozpoczęta najazdem Prus na Śląsk i zdobyciem go rok później. W 1746 z Austrią sprzymierzyła się Rosja, która wysłała swój korpus interwencyjny nad Ren. Wojna zakończyła się utratą Śląska przez Austrię, która oddała go Prusom na mocy pokoju w Akwizgranie podpisanego w 1748. Zdobycie Śląska, jednej z najbogatszych prowincji Cesarstwa było jednym z ważniejszych czynników powodujących przekształcenie się Prus w mocarstwo europejskie. Wojna spowodowała ostateczne załamanie się systemu powstałego po pokoju westfalskim.

Przebieg wojny[edytuj]

Cesarz Karol VI zasłabł na polowaniu w październiku 1740 r. Zmarł 20 października. Sankcja pragmatyczna wprawdzie wskazywała następców zmarłego cesarza w osobach Marii Teresy i jej męża, ale sukcesja w krajach dziedzicznych wciąż była niepewna. W takiej sytuacji pomoc małżonkom zaproponował król Prus Fryderyk II Wielki. Zapłatą za nią miał być Śląsk, który Fryderyk, nie pytając nikogo o zgodę, zagarnął w ciągu dwóch miesięcy, między grudniem 1740 a lutym 1741 r. Maszerująca przeciwko Prusakom armia marszałka Neipperga została 10 kwietnia 1741 r. pobita pod Małujowicami. Klęska austriacka umożliwiła zabór Śląska. Co gorsza dla nowej królowej, inne kraje, które wcześniej uznały sankcję pragmatyczną, również zechciały wzbogacić się kosztem Austrii.

Sukces Prus przypomniał niektórym monarchom o ich prawach do wiedeńskiego tronu. Dynastyczne tytuły mieli mężowie córek Józefa I, starszego brata Karola VI. Byli to elektor bawarski Karol Albert i elektor saski, a równocześnie król Polski, August III. Na habsburskie posiadłości we Włoszech wciąż łakomym okiem patrzyła Hiszpania, gdzie królowa Elżbieta Farnese uporczywie kierowała ku sprawom Italii myśli swojego męża. Król Sardynii Karol Emanuel III wciąż miał ambicję podbić Lombardię. Dążenia te popierała Francja, gdzie przewagę na dworze uzyskała partia wojenna z marszałkiem Belle-Isle. Dzięki staraniom Belle-Isle’a zawarto traktat rozbioru ziem habsburskich. Fryderyk II miał otrzymać Dolny Śląsk. Górny Śląsk i Morawy miały przypaść Augustowi III. Elektor bawarski otrzymywał Czechy, Górną Austrię i koronę cesarską.

Austria była w tym konflikcie początkowo odosobniona. Nie mogła liczyć na pomoc Rosji, uwikłanej w wojnę ze Szwecją. Wielka Brytania, Hanower i Holandia stały po stronie Marii Teresy, ale ograniczały się tylko do wsparcia finansowego.

Tymczasem koalicja nie próżnowała. Na jesieni 1741 r. elektor bawarski zajął Górną Austrię i Czechy, a 24 stycznia 1742 r. został wybrany cesarzem. W tej sytuacji Marii Teresie pomogła obawa Fryderyka II przed nadmiernym wzrostem potęgi elektora bawarskiego oraz chęć zatrzymania przez Prusy całego Śląska. Dzięki pośrednictwu angielskiej dyplomacji Maria Teresa zawarła z Fryderykiem rozejm. Ponadto królowa znalazła silne oparcie na Węgrzech, gdzie podczas koronacji 18 maja 1741 r. obiecała przywrócenie dawnych swobód. Za sprawą Jánosa Pálffy’ego Węgrzy wystawili liczną armię.

W pierwszych miesiącach 1742 r. Austriacy ruszyli do kontrofensywy. Odzyskali Górną Austrię i zajęli prawie całą Bawarię. Tymczasem Fryderyk II zerwał rozejm i współdziałając z Sasami zaatakował Czechy i Morawy. 17 maja 1742 r. zadał wojskom austriackim klęskę pod Chotusicami. Maria Teresa została zmuszona do podpisania 11 czerwca we Wrocławiu pokoju oddającego Prusom Śląsk (oprócz księstw cieszyńskiego i opawskiego) oraz ziemię kłodzką. W ślad za Prusami z wojny wycofała się również Saksonia. W efekcie Austriacy odzyskali Czechy. Tak zakończyła się I wojna śląska. 12 maja 1743 r. Maria Teresa koronowała się w Pradze na królową Czech.

Do niewielkich działań doszło również we Włoszech. Karol Emanuel lawirował między Francją i Austrią. Ostatecznie desant wojsk hiszpańskich w Italii na przełomie 1741 i 1742 r. sprawił, że zbliżył się on do Marii Teresy. We wrześniu 1743 r. zawarł sojusz z Austrią za cenę obietnicy Piacenzy i części Lombardii. W 1743 r. do wojny włączyła się również Wielka Brytania. We Francji doszła do głosu partia wojenna. W październiku 1743 r. podpisano pakt familijny z Hiszpanią, a armia francuska wkroczyła do austriackich Niderlandów. Austriacy zrezygnowali z obrony Belgii i przenieśli działania wojenne nad Ren. Zagrozili nawet Alzacji.

W roku 1744 po ataku Austriaków na Neapol, armia francusko-hiszpańska uderzyła na Piemont, gdzie w bitwie pod Bassignana nad Tanaro rozbiła wojska sardyńskie i austriackie, po czym zajęła Parmę i Modenę.

W tej sytuacji do wojny przystąpił ponownie Fryderyk II, którego zaniepokoił wzrost austriackiej potęgi w Niemczech (II wojna śląska). Fryderyk sprzymierzył się z cesarzem Karolem i jesienią 1744 r. uderzył na Czechy i zajął Pragę. Austriacy musieli opuścić Bawarię, ale wyprawa Fryderyka do Czech zakończyła się niepowodzeniem i odwrotem armii pruskiej. Zachęcona tym Austria zawarła sojusz z Saksonią i uderzyła na Śląsk. Fryderyk obronił jednak swoją zdobycz odnosząc zwycięstwo nad połączonymi wojskami austriacko-saskimi pod Dobromierzem 4 czerwca 1745 r. Następnie Fryderyk najechał Saksonię. 25 grudnia 1745 r. Maria Teresa podpisała pokój w Dreźnie, który powtarzał warunki pokoju wrocławskiego.

20 stycznia 1745 r. zmarł cesarz Karol VII. Nowy elektor bawarski Maksymilian III Józef, mimo nacisków francuskich, poparł kandydaturę Franciszka Stefana, którego wybrano cesarzem 13 września.

Tymczasem Francuzi opanowali austriackie Niderlandy. Hiszpański infant Filip zajął we Włoszech Piemont i część Mediolanu. Po zawarciu pokoju w Dreźnie kończącego II wojnę śląską, Austria całą swoją uwagę skupiła na Włoszech, gdzie naprzeciwko sprzymierzonej z Austrią Sardynii stanęły siły francusko-hiszpańskie (ok. 40 000 ludzi), dowodzone przez generałów Gagesa oraz Mailleboisa. Austriakami w sile 30 000 żołnierzy dowodził feldmarszałek książę Józef Wenzel von Lichtenstein. W bitwie pod Piacenzą dnia 16 czerwca 1746 r. armia francusko-hiszpańska została rozbita, a Austriacy zajęli Mediolan i Piemont. W tym samym roku Austriacy zdobyli Genuę i zagrozili granicom Francji. Zostali jednak rychło wyparci przez ludowe powstanie. Jednocześnie w 1746 zmarł Filip V i Hiszpania straciła zainteresowanie sprawami włoskimi.

W roku 1747 Francuzi co prawda podjęli próbę kontofensywy na Piemont, jednak w bitwie z Sardyńczykami na wzgórzu Assietta doznali tak poważnych strat, że odstąpili od zamiaru zajęcia tego terytorium.

Wyczerpująca wojna została zakończona 18 października 1748 r. przez pokój w Akwizgranie. Austria utraciła Śląsk na rzecz Prus oraz księstwo Parmy i Piacenzy (i Guastalii) na rzecz hiszpańskiego infanta Filipa. Karol Emanuel III otrzymał obszary Vighery i Nowarry. Oznaczało to w praktyce zakończenie półwiecza wojen we Włoszech. Monarchia Habsburgów utrzymała się, a armie austriackie wykazały swoją wartość na polach bitew. Maria Teresa w istocie jednak nigdy nie pogodziła się z utratą Śląska, co było jedną z przyczyn wybuchu (III wojny śląskiej).

Chronologia wojny[edytuj]

Zobacz też[edytuj]