Krótkofalarstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Znak międzynarodowego ruchu radioamatorskiego

Krótkofalarstwo (ang. ham radio, Amateur Radioradiowa służba amatorska) – hobby polegające na budowaniu urządzeń radiokomunikacyjnych i nawiązywaniu za ich pomocą łączności radiowych na wydzielonych pasmach radiowych – od fal długich, poprzez średnie, krótkie i ultrakrótkie do mikrofal, między krótkofalowcami przy pomocy radiostacji, potwierdzaniu łączności za pomocą karty QSL, uczestnictwie w zawodach krótkofalarskich. Osobną grupę krótkofalowców stanowią nasłuchowcy (SWL). Krótkofalowcy jako jedyna grupa użytkowników urządzeń radiokomunikacyjnych posiadają unikalny przywilej - mogą pracować na samodzielnie skonstruowanych urządzeniach, bez starania się o uzyskanie dla nich dodatkowych homologacji.

Historia[edytuj]

Amatorskie radio wniosło znaczący wkład w rozwój takich nauk jak projektowanie, przemysł i usługi socjalne. Ekonomiczne i społeczne korzyści wyniesione z badań operatorów amatorskich radiostacji stworzyły nowe gałęzie przemysłu, spowodowały finansowe oszczędności, przyczyniły się do łączenia narodów i uratowania wielu ludzkich istnień. Narodziny radia amatorskiego oraz radia w ogólnym znaczeniu, łączą się z eksperymentami Guglielmo Marconiego, który między 1895 a 1899 drogą radiową wysłał wiadomość na drugą stronę kanału La Manche i po raz pierwszy nadał audycję przez Atlantyk w 1902. Marconi nie jest jedynym pretendentem do tytułu odkrywcy radia, ponieważ niektóre części składowe radioodbiornika, np. cewka, zostały zaprojektowane przez Nikolę Teslę i Aleksandra Popowa.

W czasie następnych eksperymentów Marconiego (1900-1908) wiele ludzi na całym świecie zaczęło eksperymentować z radiem. Łączności były prowadzone za pomocą Alfabetu Morse'a przy użycie przerwy generowanej przez nadajnik iskrowy. Ci pierwsi amatorscy radiooperatorzy stworzyli podwaliny współczesnego międzynarodowego i amatorskiego radia.

Po zatonięciu Titanica stało się oczywiste, że potrzebne są przepisy regulujące komunikację bezprzewodową. W 1912 roku Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął ustawę radiową, która miała ograniczyć pasma dla krótkofalowców do długości fal krótszych niż 200 metrów (powyżej 1500 kHz). Częstotliwości te w tamtych czasach były uważane za nieprzydatne i liczba hobbystów radiowych spadła.

Między 1927-28 w Waszyngtonie odbyła się Międzynarodowa konferencja radiotelegraficzna. Ustalono na niej, że pasmami radioamatorskimi będą fale radiowe o długości 80 m, 40 m, 20 m i 10 m. Oprócz bandplanu zostały przyjęte przedrostki (tzw. prefiksy) przed znakami wywoławczymi.

W 1961 roku wystartował pierwszy amatorski satelita OSCAR 1, który był pierwszym z cyklu radioamatorskich satelitów konstruowanych na całym świecie.

W 1979 w Genewie odbyła się Światowa Administracyjna Konferencja Radiowa (WARC). Wśród wielu dyskutowanych tematów na tym spotkaniu zapadła decyzja o przydzieleniu radioamatorom trzech nowych pasm 30 m, 17 m i 12 m.

W latach 80. XX wieku krótkofalowcy stworzyli system automatycznego przekazu i radiową transmisję cyfrowych pakietów zwaną Packet Radio. Ów skomputeryzowany system z powodzeniem został użyty do przekazywania komunikatów podczas katastrof.

Do 2003 r. (w Polsce do stycznia 2009) radioamatorzy-krótkofalowcy ubiegający się o niektóre rodzaje licencje nadawców musieli podczas egzaminów wykazać się znajomością nadawania i odbioru znaków alfabetu Morse'a. Światowa Konferencja Radiokomunikacyjna (WRC) na spotkaniu w Genewie w 2003 zdecydowała, że znajomość telegrafii nie jest już wymagana do otrzymania uprawnień licencji radiooperatora w służbie amatorskiej przy ubieganiu się o zezwolenie w zakresach fal krótkich (egzaminy na uzyskanie uprawnień do nadawania w amatorskich zakresach fal ultrakrótkich nie obejmowały wymogu znajomości telegrafii). Oznacza to, że komisje egzaminacyjne nie wymagają znajomości alfabetu Morse'a, ale jak to dzieje się w wielu krajach, nadal mogą to czynić.

Radioamatorska aktywność i praktyka[edytuj]

Krótkofalowiec przy pracy

Krótkofalowcy lubią osobistą, dwukierunkową komunikację z przyjaciółmi, członkami rodzin i zupełnie obcymi ludźmi, którzy również muszą być licencjonowanymi nadawcami. Wspierają społeczeństwo zapewniając łączność w nagłych wypadkach, podczas katastrof i klęsk żywiołowych[1]. W Polsce organizacją specjalizującą się w zapewnieniu łączności w przypadku wystąpienia jest EmCom

Do wzajemnej komunikacji, amatorzy wykorzystują transceivery fabryczne jak i konstrukcji własnej. Do nawiązania łączności służy kilka rodzajów modulacji fali radiowej. Przesyłanie głosu nadawcy potrzebnego do nawiązania łączności odbywa się za pośrednictwem różnych typów emisji. Jedną z nich jest modulacja częstotliwości (FM). Emisja ta oferuje wysoką jakość sygnału audio ponieważ przeważająca większość zakłóceń w łącznościach radiowych ma charakter amplitudowy. Innym typem emisji jest emisja jednowstęgowa (SSB). SSB jest pochodną emisji AM lecz charakteryzuje się wysoką sprawnością energetyczną. Emisja SSB zajmuje o połowę mniejszą szerokość pasma niż AM i dzięki czemu umożliwia pracę większej liczby stacji w danym zakresie częstotliwości.

Oprócz głosowego przesyłania informacji krótkofalowcy nadal komunikują się korzystając z telegrafii CW. Dla ułatwienia pracy został stworzony slang krótkofalarski i kod Q. Wielką zaletą porozumiewania się znakami Morse'a jest daleki zasięg osiąganych łączności. Przy dobrych warunkach propagacyjnych można łączyć się z amatorami z całego świata i w ten sposób przeprowadzić łączność z egzotycznymi stacjami.

Nowoczesne komputery osobiste zachęcają do korzystania z cyfrowych modulacji sygnału, takich jak radioteletekst RTTY JT9+JT65 WSPR PSK31, SSTV, Packet Radio. Do tego typu łączności potrzebny jest transceiver połączony z komputerem z zainstalowanym specjalnym oprogramowaniem. Dzięki PSK31 można przesyłać informacje tekstowe. Przez SSTV zdjęcia (np. karty QSL). Sygnał w zależności od pasma, użytej mocy i warunków propagacyjnych (stanu jonosfery) może dotrzeć do każdego zakątku globu. Jest to przyczyna dla której emisje cyfrowe stają się coraz bardziej popularnym sposobem łączności. Dawniej emisje cyfrowe wymagały kłopotliwych urządzeń mechanicznych np. dalekopis. Specjalistyczne tryby cyfrowe, takie jak PSK31 umożliwiają łączność w czasie rzeczywistym małymi mocami, szczególnie na fal krótkich. System Echolink z wykorzystaniem technologii Voice over IP umożliwił operatorom komunikowanie się za pośrednictwem lokalnych przemienników i węzłów radiowych, podczas gdy IRLP zezwoliło na łączenie repeaterów w celu zapewnienia większego zasięgu. Automatyczne zakładanie linków (ALE) umożliwiło powstanie amatorskich sieci radiowych działające na pasmach wysokich częstotliwości o zasięgu globalnym. Inne tryby, takie jak FSK441 przy użyciu oprogramowania takiego jak WSJT-X, są używane w komunikacji na niskich jak i wyższych częstotliwościach przy korzystaniu ze zjawiska odbicia fal elektromagnetycznych od meteorów i komunikacji via Księżyc.

Nawiązanie łączności krótkofalarskiej odbywa się według ściśle określonych reguł. Znalezienie rozmówcy rozpoczyna się przez wywołanie ogólne lub wywołanie określonego znaku. Po wymianie raportów o słyszalności swojego rozmówcy i sile sygnału (raport RST) oraz podaniu swojego imienia i miejsca nadawania (QTH) przechodzi się do luźnej rozmowy na dowolnie wybrany temat. Ważną zasadą jest to, iż na pasmach amatorskich obowiązuje zakaz poruszania tematów politycznych oraz religijnych. Tak samo źle widziane jest też prowadzenie działalności komercyjnej. Bardzo wysoki nacisk kładziony jest na wysoką kulturę osobistą. Przed zakończeniem konwersacji krótkofalowcy mogą poprosić o wysłanie karty QSL, będącej potwierdzeniem nawiązanej łączności.

Licencje radioamatorskie[edytuj]

Wszystkie kraje, które uprawniają obywateli do korzystania z radiofonii amatorskiej, wymagają od przyszłych operatorów wykazaniem się wiedzą i rozumieniem kluczowych pojęć niezbędnych w praktyce radioamatora, zazwyczaj poprzez zdanie egzaminu. Zezwala się na uprawnienia do korzystania z segmentów częstotliwości radiowych szerszą gamą technik komunikacyjnych. Nielicencjonowane osoby mogą korzystać z pasm radiowych (takich jak CB radio, FRS i PMR446), jednak które wymaga się by owe urządzenia były homologowane i ograniczone co do zakresu i mocy dozwolonej na danym paśmie.

Amatorzy muszą przejść egzamin, wykazać się wiedzą techniczną, operatorską i znajomością wymagań prawnych i regulacyjnych po to, aby uniknąć nieporozumień między amatorami i innymi służbami radiowymi.

Krótkofalarstwo w Polsce i na świecie[edytuj]

Początki zorganizowanego krótkofalarstwa w Polsce zaczynają się od 1924 r., kiedy pojawiły się pierwsze zarejestrowane kluby radiowe oraz ukazały się pierwsze pisma radioamatorskie, takie jak: Radio-Amator oraz miesięcznik „Radio-Ruch”. W roku 1924 zmieniono również ustawę z dnia 27 maja 1919 r. o poczcie, telegrafie i telefonie, dopuszczając zakładanie i używanie na podstawie odpowiednich zezwoleń – prywatnych odbiorczych stacji radiotelegraficznych oraz radiotelefonicznych. 1 stycznia 1929 ukazał się pierwszy numer Krótkofalowca Polskiego, który z przerwami spowodowanymi wydarzeniami historycznymi przetrwał do dziś. Ukazywał się jako miesięcznik samodzielny lub wkładka do innych czasopism – Radioamator i Krótkofalowiec, potem Radioelektronik obecnie Świat Radio. Organizacją powstałą w lutym 1930 reprezentującą polskie krótkofalarstwo był obecny Polski Związek Krótkofalowców. Pod koniec lat trzydziestych z narastającą groźbą najazdu hitlerowskiego, krótkofalowcy skupieni w PZK kładli duży nacisk na wykorzystanie krótkofalowców oraz ich sprzętu i umiejętności do celów obronnych. Niestety, sieć łączności amatorskiej przygotowana na wypadek wojny przez PZK została zburzona na skutek wydania zarządzenia Ministerstwa Poczt i Telegrafów w 1939 r. nakazującego rozmontowanie stacji i zwrot zezwoleń. Po wojnie w wyniku prowadzonych starań, w maju 1947 odbył się ogólnopolski zjazd delegatów klubów krótkofalowców, oraz została usankcjonowana przez władze działalność PZK.

Krótkofalowcy w Polsce używają znaków wywoławczych zaczynających się od liter prefiksów: HF, SN, SO, SP, SQ, 3Z (prefiks SR ma zastosowanie jedynie dla stacji bezobsługowych). Na świecie zarejestrowanych jest ponad 4 miliony krótkofalowców. Najwięcej z nich jest w Japonii, USA i Niemczech. W Polsce jest około 13 000 krótkofalowców[2], w tym 4106 zrzeszonych w PZK (stan na 31 grudnia 2015)[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Audycja w Radiu Opole o pracy krótkofalowców w czasie "powodzi stulecia".
  2. Urząd Komunikacji Elektronicznej: Wykaz pozwoleń służby radioamatorskiej wydanych osobom fizycznym. uke.gov.pl. [dostęp 2016-07-23].
  3. Liczba członków PZK w latach 2000 – 2015. Polski Związek Krótkofalowców. [dostęp 2016-02-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]