Krywe (Polska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Krywe (powiat bieszczadzki))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krywe
wieś
Ilustracja
Widok na wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

bieszczadzki

Gmina

Lutowiska

Sołectwo

Zatwarnica[1]

Liczba ludności (2020)

2[2]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-713[3]

Tablice rejestracyjne

RBI

SIMC

0991090[4]

Położenie na mapie gminy Lutowiska
Mapa konturowa gminy Lutowiska, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Krywe”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Krywe”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Krywe”
Położenie na mapie powiatu bieszczadzkiego
Mapa konturowa powiatu bieszczadzkiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Krywe”
Ziemia49°15′02″N 22°31′19″E/49,250556 22,521944

Krywe (też: Krywe nad Sanem, ukr. Криве) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Lutowiska[4][5]. Leży nad Sanem.

Wieś została lokowana w 1502 na prawie wołoskim i stanowiła własność Kmitów. W 1896 zakupili Krywe Artur Goldhammer wraz z Ignacym Steinhausem, następnie zbyli majątek. Od r. 1902 do 1935 należał do Stanisława Kopczyńskiego z Ostapii[6]. Po II wojnie światowej wieś uległa całkowitemu zniszczeniu i wysiedleniu.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Michała Archanioła w Dwerniku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Krywe była lokowana na prawie wołoskim w pierwszej połowie XVI wieku. W 1502 była w dobrach należących do Kmitów. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1526. Do roku 1553 znajdowała się w rękach Piotra Kmity, później wdowy po nim Barbary Kmity z Herburtów. Po śmierci Barbary (1579) przypadła do podziału po Annie z Kmitów na jej spadkobierców, potomków Stanisława Herburta i Jana Barzego. Wieś leżała na zachód od wzgórza cerkiewnego nad potokiem Krywiec, lewym dopływem Sanu. W 1589 roku było we wsi 7 łanów ziemi zasiedlonych przez chłopów, kniazia i popa. Istniał też wtedy młyn wodny o jednym kole. W 1630 chłopi z Hulskiego i Zatwarnicy napadli i złupili tutejszy dwór należący do kasztelana sanockiego (1648) Andrzeja Boguskiego. Na przełomie XVIII i XIX wieku dobra te należały do rodziny Łążyńskich, wtedy też nastał okres świetności dworu. Później powstał tu także tartak parowy, którego ruiny zachowały się. W 1848 istniała w Krywem szkoła parafialna. W 1852 roku był tu murowany dwór i przyległe do niego budynki, park i staw. W połowie XIX wieku właścicielką posiadłości tabularnej w Krywem była Karolina Łążyńska[7]. Po powstaniu styczniowym w 1864 w Krywem osiedlił się Aleksander Cholewa Ubysz (1832—1890), kapitan z 1863/4, literat (pseudonim Symplicius Gawin), autor zajmujących gawęd myśliwskich, oficer armii austriackiej i polskiej, powstaniec styczniowy. W 1910 powstało we wsi bractwo trzeźwości, działające co najmniej do 1930. Podczas zaborów powszechna była emigracja zarobkowa, przed wybuchem I wojny światowej przebywało za granicą prawie 20% ludności z tutejszej parafii (Krywe, Hulskie, Tworylne). W walkach na przełomie lutego i marca 1915 zginęło podczas ostrzału pięcioro mieszkańców wsi.

Spis statystyczny z 1921 podaje w Krywem 472 mieszkańców (74 domostwa). W 1932 roku właściciel majątku Stanisław Kopczyński uzyskał zezwolenie na parcelację gruntów o powierzchni 829,33 ha i do roku 1939 większość z nich sprzedał chłopom. Majątek Krywe ograniczał się stopniowo do lasów. W sąsiedztwie dworu uruchomiono w 1936 tartak parowy. Nie zachował się do dziś. W latach międzywojennych prowadzono w tutejszych okolicach badania etnograficzne, ich efektem jest książka "Na pograniczu łemkowsko-bojkowskim" (Lwów 1935). W sierpniu 1938 odbyła się w Krywem uroczystość 950-lecia chrztu Rusi, w której uczestniczyło ok. 2000 wiernych z powiatów leskiego i turczańskiego. Obok cerkwi postawiono pamiątkowy krzyż.

Po 17 września 1939 Krywe znalazło się na granicy Niemiec i ZSRR. Tereny na północ od Sanu znalazły się pod okupacją sowiecką, na południe od Sanu okupantem byli Niemcy. W 1945 roku do Polski wróciła część niemiecka, północny brzeg Sanu odzyskaliśmy dopiero w 1951 na mocy umowy między Polską i ZSRR o wymianie terenów przygranicznych. Zabudowania dworskie oraz tartak spalone zostały we wrześniu 1945 przez oddział UPA. Wysiedlenia do ZSRR mieszkańcy Krywego przeczekali w okolicznych lasach i w wyniku obławy wywieziono na Wschód jedynie 16 rodzin. Całą wieś wysiedlono na Ziemie Zachodnie dopiero wiosną - w maju 1947 podczas akcji „Wisła”. W kilka godzin zabrano wszystkich ludzi i po ich wyjściu wszystkie zabudowania podpalono. Akcję przeprowadził oddział Ludowego Wojska Polskiego.

Od lat 60. do końca 80. prowadzono tu letni wypas bydła.

Ludzie związani z Krywem[edytuj | edytuj kod]

Jedyni do niedawna mieszkańcy Krywego, dawni pracownicy PGRu, państwo Majsterkowie, mieszkali tu od 1971. W 2011 roku odbył się w ruinach cerkwi ślub Antoniny i Stanisława Majsterków[8]. W 2015 roku pani Antonina Stanisława Majsterek zdobyła 6 miejsce w okręgu podkarpackim w plebiscycie Rolnik roku zdobywając 3280 głosów[9][10]. We wrześniu 2015 zginęła w wypadku i została pochowana na tutejszym cmentarzu, obecnie zamieszkuje w Krywem tylko Stanisław Majsterek[11][12].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1921 Krywe zamieszkiwało 459 osób (w 73 domach mieszkalnych):
  • 1991 – 10 osób
  • 2017 – 1 osoba
  • 2020 – 2 osoby[2]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków[13]

  • zespół cerkwi greckokatolickiej pw. św. Paraskewii, 1842, przebudowany w XX w., nr rej.: A-340 z 3.10.1995:
    • ruiny cerkwi
    • ruiny dzwonnicy
    • cmentarz cerkiewny

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona gminy, sołectwa
  2. a b Raport o stanie gminy w roku 2020. Stan ludności 31.12.2020 str. 4 [dostęp 2022-05-20]
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Krywe nad Sanem. twojebieszczady.net. [dostęp 2014-09-28].
  7. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 102.
  8. Piotr Subik, Na końcu świata, Dziennik Polski, 19 listopada 2005 [dostęp 2020-11-09] (pol.).
  9. Antonina Stanisława Majsterek, nowiny24.pl [dostęp 2020-11-09] (pol.).
  10. Rolnik Roku 2015 - Polskatimes.pl, nowiny24.pl [dostęp 2020-11-09] (pol.).
  11. Krywe / Twoje Bieszczady, www.twojebieszczady.net [dostęp 2020-11-09].
  12. Autor: Patrycja Wites-Gocel, Cerkiew w Krywem. Samotność na końcu świata [dostęp 2020-11-09].
  13. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]