Nadwórna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nadwórna
Надвірна
Ilustracja
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankowski
Powierzchnia 25,53 km²
Populacja (2004)
• liczba ludności

20 620
Nr kierunkowy +380 3475
Kod pocztowy 78400 — 78409
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Nadwórna
Nadwórna
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Nadwórna
Nadwórna
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Nadwórna
Nadwórna
Ziemia 48°38′05″N 24°34′06″E/48,634722 24,568333
Portal Portal Ukraina
Przedwojenny herb

Nadwórna (ukr. Надвірна Nadwirna) – miasto i stolica rejonu w obwodzie iwanofrankiwskim Ukrainy. 20,0 tys. mieszkańców (szacunek na 2006). W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim.

Historia[edytuj]

Od roku 1591 prawa miejskie. Przez okres XVI-XVIII wieku pozostawała własnością Kuropatwów. Nazwa 'Nadwórna' pochodzi prawdopodobnie od osadzonej tutaj ludności służebnej obsługującej dwór zamku w Pniowie.

Hrabia Ignacy Cetner (1728-1800) założył pod Nadwórną plantację tytoniu i eksploatował złoża solne, oraz sprowadził kolonistów niemieckich. W XIX wieku powstała linia kolejowa łącząca Worochtę - Delatyn - Kołomyję oraz Lwów - Stanisławów - Czerniowce. Wydarzenia te spowodowały znaczny rozwój miasta.

W okolicznej wsi Starunia w 1929 r. odkryto w pokładach wosku ziemnego (ozokerytu) zachowanego niemal w całości nosorożca włochatego, to unikatowe, jedyne tego typu znalezisko na świecie jest obecnie przechowywane w Krakowskim Muzeum Przyrodniczym. Ogółem w okresie od 1907 do 1932 r. na terenie wsi znaleziono pozostałości czterech nosorożców i jednego mamuta. Mamut, oraz pierwszy z wydobytych nosorożców włochatych po wojnie wraz z innymi bezcennymi trofeami z dawnego polskiego Muzeum Przyrodniczym im. Dzieduszyckich we Lwowie zostały zagrabione i pozostały we Lwowie (gdzie zostały pierwotnie złożone) i znajdują się tam do dnia dzisiejszego (mamut jako główny eksponat).

Nadwórna była celem taktycznym II Brygady Legionów Polskich podczas Bitwy pod Rafajłową. W zimie 1914 r. nowo sformowana polska brygada stawiała czoła armii carskiej, która po pokonaniu Austriaków planowała przełęczami karpackimi ruszyć na Węgry. Ramie w ramię z Polakami stanęli do walki także i miejscowi Huculi – oddział kapitana Edwarda Szerauca[1], który stanowił zalążek późniejszego 49 Huculskiego Pułku Strzelców.

W czerwcu 1941 r. część więźniów NKWD została z nadwórniańskiego więzienia wyprowadzona do pobliskiej Bystrzycy Nadworniańskiej, gdzie nad rzeką Bystrzycą zamordowano około osiemdziesięciu osób, w tym kobiety i dzieci. Ofiary zabijano uderzeniem kolby karabinu w potylicę[2]. Zwłoki ofiar odkopano w lipcu 1941.[3]

Miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie 26 lipca 1944[4].

W wyniku włączenia południowo-wschodnich województw polskich do Ukraińskiej SRR polscy mieszkańcy Nadwórnej zostali przymusowo wysiedleni ze swoich majątków i przesiedleni głównie do Prudnika i jego okolic na Górnym Śląsku, oraz częściowo do Opola.

Zabytki[edytuj]

  • ruiny zamku[5] w Pniowie gdzie zachowały się: ruiny murów, baszty oraz brama wjazdowa. Tutejszy pniowski zamek wzniósł w drugiej połowie XVI wieku stolnik halicki, Paweł Kuropatwa, jako rezydencję dla swojej rodziny. Zamek, choć nadwątlony przez okolicznych zbójników Hrynia Kardasza w 1621 r., oparł się Kozakom Chmielnickiego w 1648 r. oraz wojskom tureckim w 1676 r. W XVIII w. opuszczony, stopniowo popadł w ruinę. Obecnie pozostałe ruiny zamku ulegają dalszej degradacji, w czerwcu 2010 r. zawaliła się kolejna z baszt kątowych. Zamek pniowski miał ponoć podziemne połączenie z Nadwórną.

Judaica[edytuj]

Historia osiedlania się Żydów w Nadwórnej sięga roku 1765, miejscowość dobrze znana jest również dziś w środowisku pobożnych chasydów, a to dzięki kontynuatorom dynastii cadyków nadwórnieńskich żyjących obecnie w Izraelu. Wg spisu ludności z roku 1880, na ogólną liczbę 6552 mieszkańców, 4182 (tj. 64%) stanowili Żydzi. W roku 1890, na ogólną liczbę 7227 mieszkańców, 3618 (50%) Żydów, natomiast w roku 1921, na liczbę 6062 mieszkańców, było 2042 (34%) Żydów. Od roku 1942 rozpoczęły się na szeroką skalę morderstwa popełniane przez hitlerowców (różnej narodowości) na osobach narodowości żydowskiej, wielu Żydów trafiło wówczas do getta utworzonego w mieście, natomiast pozostali zostali zgładzeni w obozie koncentracyjnym w Bełżcu.

Osoby związane z miastem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Nadwórną.
  • Zygmunt Antkowiak - polski historyk, polonista i dziennikarz,
  • Karol Bauer - polski botanik i architekt zieleni działający we Lwowie,
  • Jan Bełtowski – lekarz, dyrektor szpitala w Nadwórnej w II RP
  • Teodor Cais – urzędnik w okresie II RP, wicestarosta powiatu nadwórniańskiego, działacz społeczny
  • Roman Korban - polski lekkoatleta średniodystansowiec i trener lekkoatletyczny, mistrz i rekordzista Polski, olimpijczyk,
  • Józef Oktawiec - polski działacz socjalistyczny w Galicji, poseł na Sejm II RP II kadencji w 1927,
  • Manfred Sakel – polski neurolog i psychiatra,
  • Józef Smaczniak - polski ksiądz katolicki, działacz konspiracyjny w czasie II wojny światowej, proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Nadwórnej,
  • Jadwiga Wołoszyńska – polski biolog, specjalistka w zakresie fykologii i hydrobiologii, profesor.

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]