Maria Ludwika Krasińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maria Ludwika Czartoryska
Herb
Ślepowron
Rodzina Krasińscy
Data i miejsce urodzenia 24 marca 1883
Warszawa, Polska
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 1958
Cannes, Francja
Ojciec Ludwik Józef Krasiński
Matka Magdalena Zawisza-Kierżgajło
Mąż

Adam Ludwik Czartoryski

Dzieci

Małgorzata Izabella Czartoryska
Izabella Czartoryska
Elżbieta Czartoryska
Augustyn Józef Czartoryski
Anna Maria Czartoryska
Władysław Czartoryski
Teresa Czartoryska
Ludwik Czartoryski

Maria Ludwika Joanna Julia z hrabiów Krasińskich księżna Czartoryska (ur. 24 marca 1883 w Warszawie, zm. 23 stycznia 1958 w Cannes), córka Ludwika Józefa Krasińskiego i Magdaleny Zawisza-Kierżgajło, księżna polska, należała do rodu Krasińskich herbu Ślepowron.

Dzieciństwo[edytuj]

Dzieciństwo spędziła w Krasnem, w pałacu otoczonym dużym parkiem, ponadto w Warszawie w domu rodzinnym przy ul. Kredytowej (wówczas Erywańskiej) oraz w Rohatynie.

Majątek[edytuj]

Jako jedyne dziecko odziedziczyła ogromny spadek po ojcu, obejmujący: majątek w Krasnem i okolicach, składający się z 3200 ha ziemi rolnej, cukrowni, młynu oraz placów i zakładów w Ciechanowie; stadninę koni wyścigowych w Krasnem; wiele kamienic na dawnej jurydyce Krasińskich w centrum Warszawy (na Krakowskim Przedmieściu, Okólniku, Foksalu, Ordynackiej, Kredytowej, Szczyglej i Królewskiej); Dolinę Ojcowską – 750 ha lasu, 300 ha roli, zakłady zdrowotne, pstrągarnię, wille i ruiny zamku; majątek koło Rohatyna (obecnie na Ukrainie), obejmujący pałac i park oraz 1320 ha lasu, 80 ha roli i młyn; majątki na Lubelszczyźnie, m. in. 2980 ha lasu i tartak w Suchem, 2250 ha lasu oraz 200 ha roli i stawów w Gułowie, 1000 ha lasu w Osmolicach, i mniejsze obszary lasu w Dębowicy, Krasinku i Żulinie; 1050 ha lasu w Magnuszewie.

Jej matka, Maria Magdalena, odziedziczyła po ojcu poważny majątek na Białorusi, m.in. Żarnowkę (obecnie w posiadaniu prezydenta Białorusi), i spory majątek po drugim mężu swej matki, Mikołaju Radziwille, które częściowo przekazała na Marię Ludwikę i na jej dzieci, ponieważ opuściła kraj i zamieszkała we Fryburgu w Szwajcarii.

Ten posag wniosła Maria Ludwika swemu mężowi, Adamowi Ludwikowi Czartoryskiemu, co pomogło mu utrzymać jego historycznie ważny, lecz finansowo fatalnie stojący majątek: sypiący się Hôtel Lambert w Paryżu; ordynację sieniawską, składającą się z pałacu i mało wydajnego majątku ziemskiego w Sieniawie, które miały utrzymać Muzeum i Bibliotekę Czartoryskich w Krakowie; ordynację gołuchowską, składającą się z niewielkiego majątku ziemskiego, który miał utrzymać zamek i muzeum w Gołuchowie.

Poza majątkiem nieruchomym, Maria Ludwika posiadała po Krasińskich, Zawiszach i Radziwiłłach znaczne zbiory pamiątek historycznych i dzieł sztuki, które złożyła w depozyt w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Po matce odziedziczyła także nie tylko daleko posunięty instynkt oszczędności (uchodziła za skąpą), ale także dobroczynność oraz hojność dla ubogich i chorych. Wspomagała wiele instytucji dobroczynnych, przyczyniła się do odbudowy kilku kościołów, a przede wszystkim odwiedzała ludzi, niosąc im pomoc. Nigdy nie odmówiła pomocy materialnej.

Małżeństwo i dzieci[edytuj]

31 sierpnia 1901 roku poślubiła w Warszawie księcia Adama Ludwika Czartoryskiego. Miała z nim ośmioro dzieci:

Jej mąż zaczął chorować w latach 30. (zmarł w 1937) i w związku z tym Maria Ludwika objęła pieczę nad całym majątkiem.

Wojna[edytuj]

Wybuch wojny zastał Marię Ludwikę w Rohatynie, dokąd lubiła jeździć późnym latem i na początku jesieni, i stamtąd musiała uciekać przed wkraczającymi po 17 września wojskami sowieckimi. Drugiemu jej synowi, Władysławowi, nie udało się na czas uciec, i został zesłany na Syberię (skąd się wydostał z Armią Andersa). Maria spędziła większość wojny w Warszawie, z dwoma najmłodszymi dziećmi, Teresą i Ludwikiem. Podczas powstania warszawskiego Teresa pracowała jako pielęgniarka, a Ludwik walczył w szeregach AK i zginął na Dolnym Mokotowie. Małgorzata już nie żyła, Elżbieta (Iza) zdołała wyjechać do Włoch i dalej do Francji, potem do rodziny w Brazylii, wraz z Jolantą. Augustyn dzięki wpływom żony udał się do Hiszpanii.

Przed wojną Maria Ludwika zabezpieczyła jak mogła najcenniejsze obiekty ze zbiorów gołuchowskich (których w imieniu nieletniego Władysława była kuratorem), wywożąc je do Warszawy. Zamurowała je w piwnicy domu na Kredytowej, Niemcy jednak zorientowali się, że to ona musiała je wywieźć. Wydała skarby pod groźbą wysłania z najmłodszymi dziećmi do obozu koncentracyjnego. Skarby zostały przeniesione do Muzeum Narodowego w Warszawie, skąd wywieziono je do Niemiec. Zbiory krakowskie już po śmierci Adama Ludwika przeszły na następnego ordynata, Augustyna.

Po wojnie[edytuj]

Po wojnie Maria Ludwika starała się zabezpieczyć pozostałości majątku. Udało się utrzymać zasadę własności Muzeum i Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, ale państwo objęło je opieką. Maria Ludwika wyznaczyła kuzyna męża, Włodzimierza Czartoryskiego, jako kuratora przedstawiającego właściciela, którym był wtedy nieletni syn Augustyna, Adam Karol, mieszkający w Hiszpanii.

Starała się utrzymać własność kamienic w Warszawie i obronić wielką należącą do niej kamienicę w stylu eklektycznym na rogu Krakowskiego Przedmieścia i ul. Królewskiej, która cudem ocalała. Władze miasta jednak ją rozebrały (na jej miejscu powstał w latach 50. XX w. budynek wojskowy).

W pogarszających się warunkach, w 1947 zdecydowała się wyjechać z kraju. Przebywała częściowo w Paryżu, gdzie mąż córki Elżbiety (Izy) Stefan Zamoyski zajął się renowacją i wynajęciem zdewastowanego Hotelu Lambert, częściowo u matki w Fryburgu, a najwięcej w skromnej willi na Lazurowym Wybrzeżu, którą nabyła jeszcze w latach 20. Tam zmarła.