Okopy Lubomirskiego w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Plan Warszawy z 1831 z zaznaczoną na czerwono linią okopów Lubomirskiego
Rogatki Mokotowskie – wschodni domek rogatkowy

Okopy Lubomirskiego, także wał Lubomirskiego[1]okopy wzniesione wokół Warszawy i na Pradze z rozkazu marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego w 1770. Zastąpiły wał Zygmuntowski usypany w latach 1621–1624.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wbrew swojej nazwie nie zostały one założone jako linia umocnień o charakterze militarnym, lecz kontrolno-sanitarnym. Ich zadaniem było zapobieganie szerzącym się w tym czasie epidemii dżumy poprzez kontrolę i filtrowanie ruchu do miasta.

5 października 1770 Marszałek Wielki Koronny Stanisław Lubomirski wydał następujące obwołanie[2]:

Szerząca się w państwach Rzeczypospolitej morowa zaraza, miejsca nawet odległe nieubezpieczone łatwo zasięgać mogąca, każdemu powszechnym grozi nieszczęściem. Przeto troskliwością obywatelów miejsca tego i chęcią brania się do jak najprędszego ratunku zagrzany z obowiązków Urzędu mego Marszałkowskiego, mając w czułości, by miasto rezydencji JKMci, Warszawa, a w nim umieszczeni obywatele ochroną swoją, ile możności, znajdowali, te najdokładniejsze wynajduję być środki, aby ku tym pewniejszemu i ubezpieczeniu i łatwiejszemu podróżnych i kupców przybywających z miejsc odległych rozeznaniu, towarów zaś i fantów wszelkich rewidowaniu i okurzaniu, a podejrzanych osób niedopuszczeniu, lub kwarantann odprawowaniu, toż miasto okopać, do czego gdy łatwiejsze, ile bez funduszu, nie wynajdują się sposoby, a czas przynaglający i trwoga samychże obywatelów, chętnie do działania tej czynności skłaniających się, prędkiego wymaga uskutecznienia..

W lewobrzeżnej Warszawie wały te miały długość 12,8 km i powierzchnię 1470 ha, a ruch odbywał się tylko przez sześć wejść do miasta, późniejsze rogatki:

Na prawym brzegu trzykilometrowe wały okalały cyrkuł Praga (165 ha): Pragę Biskupią i Książęcą, Skaryszew i Golędzinów. Zostały wzmocnione przed szturmem Pragi w czasie powstania kościuszkowskiego 1794 jednak nie odegrały większej roli w czasie szturmu i rzezi 4 listopada 1794 r. Rogatki praskie to:

Epidemia dżumy nie dotarła jednak do Warszawy. Zakończyła ją ostra zima w 1771[3].

W 1794 okopy zostały wzmocnione dziełami zewnętrznymi i wewnętrznymi, przez co nabrały charakteru militarnego i odegrały pewną rolę w czasie insurekcji kościuszkowskiej (podczas pierwszego oblężenia Warszawy).

Wały zostały odnowione w 1825 jako wał celny z przesunięciem w rejonie dzisiejszego Śródmieścia z ulicy Koszykowej na Nowowiejską. Były one na znacznej długości granicą miasta aż do 8 kwietnia 1916, kiedy nastąpiło włączenie do Warszawy znacznych obszarów poza wałami, na mocy rozporządzenia generała-gubernatora Hansa von Beselera.

Niejako kontynuacją idei obwałowywania Warszawy stały się późniejsze dwa pierścienie fortów (Twierdza Warszawa) połączonych dziełami ziemnymi (oraz wcześniejszy pierścień fortów wokół Cytadeli), zbudowanymi przez Rosjan w 2 połowie XIX w.

Okopy we współczesnym nazewnictwie Warszawy[edytuj | edytuj kod]

  • Od Okopów Lubomirskiego pochodzi nazwa ulicy Przyokopowej (pierwotna nazwa Przy Okopach)[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 569. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 238–239.
  3. Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 239.
  4. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 171.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]