Order Wieży i Miecza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Wieży i Miecza
Ordem Militar da Torre e Espada
Awers
Awers łańcucha, gwiazdy i miniaturki orderu
Baretka
Baretka ogólna
Ustanowiono 1459
1808 – restytucja
Dewiza Valor Lealdade e Mérito
(Męstwo, Wierność i Zasługa)
Powyżej Wstęga Trzech Orderów
Poniżej Medal Waleczności Wojskowej

Order Wieży i Miecza[1][2] (port. Ordem Militar da Torre e Espada), właśc. Order Wojskowy Wieży i Miecza, Męstwa, Wierności i Zasługi[3] (Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito) – najwyższe portugalskie odznaczenie państwowe ustanowione w 1459 przez króla Alfonsa V jako order rycerski[4].

Najważniejszym portugalskim orderem jest Wstęga Krzyża Wielkiego Trzech Orderów, która znajduje się poza aktualną listą precedencji odznaczeń, jako odznaczenie noszone wyłącznie przez urzędującego prezydenta[5].

Historia i zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

Rodzina królewska przygotowująca się do podróży do Brazylii – rycina Henry'ego L'Évêque'a

Order został ustanowiony w 1459 przez króla Portugalii Alfonsa V dla uhonorowania rycerzy, którzy zasłużyli się w podboju Afryki, a przede wszystkim w zdobyciu Arzilii i Tangeru. Niektórzy historycy kwestionują jego tak wczesne powstanie[4], albowiem nie zachowały się dowody, że w następnych wiekach był kiedykolwiek nadawany. Jednakże dokumenty dziewiętnastowieczne mówią o „wznowieniu”[4] orderu, które nastąpiło 29 listopada 1808 na mocy dekretu wydanego w Rio de Janeiro przez regenta, księcia Jana, późniejszego króla Portugalii – Jana VI. Odznaczenie miało upamiętniać bezpieczne przeniesienie rodziny królewskiej do Brazylii (zaokrętowanie nastąpiło na kilka dni przed zajęciem Lizbony przez wojska napoleońskie). Przeznaczeniem orderu było nagradzanie zarówno Portugalczyków, jak i cudzoziemców za znaczące dokonania wojskowe, polityczne oraz cywilne. Wśród pierwszych odznaczonych byli członkowie dworu króla Wielkiej Brytanii Jerzego III, którzy dopomogli w morskiej przeprawie portugalskiego domu królewskiego do Brazylii, a nie mogli otrzymać innych ówczesnych odznaczeń portugalskich ze względu na wyznanie.

W 1832 Piotr I (jako książę Bragança) zmodyfikował order, dzieląc go na cztery klasy (Krzyż Wielki, Komandor, Oficer i Kawaler) i nadając mu nową nazwę: „Prastary i Wielce Zaszczytny Order Wieży i Miecza, Wierności i Zasługi” (Antiga e Muito Nobre Ordem da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito). Od tego czasu odznaczenie było jeszcze kilkakrotnie modyfikowane (1896, 1917, 1918, 1939). Zgodnie z ustawą o portugalskich odznaczeniach państwowych (aktualizowaną w 2011), order jest nadawany „za wybitne zasługi w pełnieniu najwyższych funkcji państwowych lub wojskowych oraz znaczące osiągnięcia dokonane podczas służby wojskowej lub cywilnej, świadczące o bohaterstwie, bezinteresowności i poświęceniu dla kraju i ludzkości”[6]. Nadającym odznaczenie jest urzędujący prezydent państwa, będący ex officio (z urzędu) Wielkim Mistrzem Orderu. Na zakończenie kadencji prezydent otrzymuje Wielki Łańcuch Orderu.

Według oficjalnej klasyfikacji portugalskich odznaczeń państwowych Wojskowy Order Wieży i Miecza – wraz z orderami: Chrystusa, Avis i Świętego Jakuba od Miecza – należy do kategorii „Prastarych orderów wojskowych” (Antigas Ordens Militares).

Stopnie orderu[edytuj | edytuj kod]

Według ustawy państwowej z 2011 Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito dzieli się na sześć klas[4]:

  • Wielki Łańcuch (Grande-Colar)
  • Krzyż Wielki (Grã-Cruz)
  • Wielki Oficer (Grande-Oficial)
  • Komandor (Comendador)
  • Oficer (Oficial)
  • Kawaler lub Dama (Cavaleiro, Dama)

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Odznakę orderu stanowi gwiazda o pięciu emaliowanych na biało ramionach w złotym obramowaniu, połączonych gałązkami dębu o zielonoemaliowanych liściach i złotych łodygach. Wierzchołki ramion są zakończone złotymi kulkami. Ponadto między dwoma górnymi ramionami znajduje się złota wieża. Na środku awersu gwiazdy umieszczony jest okrągły medalion o emaliowanym na biało polu. Znajduje się na nim wizerunek miecza spoczywającego na dębowym wieńcu. Wizerunek ów jest otoczony granatowym pierścieniem, na którym widnieje dewiza: „Valor Lealdade e Mérito” („Męstwo, Wierność i Zasługa”). Na środku rewersu medalionu umieszczony jest herb Portugalii, który otacza granatowy pierścień z napisem: „República Portuguesa”.

  • Wielki Łańcuch – wielki łańcuch oraz oznaka zawieszona na wielkiej wstędze i złota gwiazda orderowa
  • Krzyż Wielki – łańcuch (mniejszy) złoty oraz oznaka zawieszona na wielkiej wstędze i złota gwiazda orderowa
  • Wielki Oficer – łańcuch (mniejszy) złoty i złota gwiazda orderowa
  • Komandor – łańcuch (mniejszy) złoty i srebrna gwiazda orderowa
  • Oficer – łańcuch (mniejszy) złoty i oznaka zawieszona na wstążce z rozetką
  • Kawaler lub Dama – łańcuch (mniejszy) srebrny i oznaka zawieszona na wstążce

Wstążki orderu są koloru ciemnoniebieskiego. Wstążka stopnia oficerskiego odznaczenia jest uzupełniona rozetką oraz klamrą, która zdobi również wstążkę stopnia kawalerskiego orderu.

Baretki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Grand Cross BAR.png
Wielki Łańcuch
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Grand Cross BAR.png
Krzyż Wielki
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Grand Officer BAR.png
Wielki Oficer
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Commander BAR.png
Komandor
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Officer BAR.png
Oficer
PRT Military Order of the Tower and of the Sword - Knight BAR.png
Kawaler lub Dama

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza.

Obcokrajowcy w latach 1918-2008 (lista pełna)[7][edytuj | edytuj kod]

Wielki Łańcuch
Krzyż Wielki
Wielki Oficer
Komandor
  • 1919 – Félix de Barros Cavalcanti de Lacerda, brazylijski ambasador
  • 1919 – Edward Evans, brytyjski kapitan
  • 1919 – Antoine Joseph Tracou, francuski wiceadmirał
  • 1919 – Ferdinand-Jean-Jacques de Bon, francuski wiceadmirał
  • 1919 – P. M. L. Bellinger, amerykański wojskowy
  • 1919 – A. C. Read, amerykański wojskowy
  • 1919 – John Henry Towers, amerykański komendant
  • 1919 – Mário Travassos, brazylijski pułkownik
Oficer
  • 1917 – Georges Guynemer, francuski kapitan
  • 1918 – Toussaint Bonelli, francuski wojskowy
  • 1918 – Robert Alexandre Emile Delteil, francuski komandor
  • 1918 – Georges Guibert, francuski komandor podporucznik
  • 1918 – A. T. Quarry, brytyjski wojskowy
  • 1918 – Gervais de Lafond, francuski komandor podporucznik
  • 1918 – Maurice Larrouy, francuski kapitan
  • 1918 – William Dunlop, brytyjski wojskowy
  • 1919 – Louis Juin, francuski wojskowy
  • 1919 – André Clement Louis Batsal, francuski wojskowy
  • 1919 – Antoine, francuski wojskowy
  • 1919 – Robert Leullier, francuski wojskowy
  • 1919 – Marc Mitscher, amerykański pilot
  • 1919 – H. C. Richardson, amerykański wojskowy
  • 1919 – Henry Brewster Percy Lion Kennedy, brytyjski wojskowy
Kawaler
  • 1918 – A. Westegarth, holenderski wojskowy
  • 1919 – François de Pierrefeu, francuski pilot marynarki
  • 1919 – Maximilian C. Despard, namibijski wojskowy
  • 1919 – Touch, francuski wojskowy
  • 1919 – Robert Cayrol, francuski kapitan
  • 1919 – Jean Chatain, francuski wojskowy
  • 1919 – L. J. Barin, amerykański wojskowy
  • 1919 – Mate E. S. Rhoades, amerykański wojskowy
  • 1919 – H. C. Rodd, amerykański wojskowy
  • 1919 – Moore, amerykański wojskowy
  • 1919 – J. L. Breese, amerykański wojskowy
  • 1919 – R. Christiansen, amerykański wojskowy
  • 1919 – D. M. Mc. Culloch, amerykański wojskowy
  • 1919 – Walter Hinton, amerykański wojskowy
  • 1919 – Clarence Irvin Kesler, amerykański wojskowy
  • 1919 – R. A. Lavender, amerykański wojskowy
  • 1919 – Fernando Rodríguez-Porrero y de Chávarri, hiszpański wojskowy
  • 1919 – Euclides Chaves, brazylijski wojskowy
  • 1919 – Albert de Percin, francuski major

Portugalczycy w latach 1918-2008[8][edytuj | edytuj kod]

Wielki Łańcuch (lista pełna)
Krzyż Wielki (lista pełna)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Oberleitner: Polskie ordery odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705-1990. T. I. Zielona Góra: Kanion, 1992, s. 13. ISBN 83-85571-00-7.
  2. Moneta, medal, order. red. Józef Andrzej Szwagrzyk. Zakład Narodowy imienia Ossolinskich, 1971, s. 169.
  3. Order Wojskowy Wieży i Miecza, Męstwa, Wierności i Zasługi. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2015-03-24].
  4. a b c d Ordens Honoríficas Portuguesas – História da Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito (port.) [dostęp 2012-03-14]
  5. Decreto Lei n.º 5/2011: Lei das Ordens Honoríficas Portuguesas (port.). W: Diário da República Electrónico [on-line]. dre.pt, 2011-03-02. [dostęp 2014-10-07]. s. 1253-1254.
  6. Ordens Honoríficas Portuguesas – Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito (port.) [dostęp 2012-03-14]
  7. Estrangeiros com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2015-09-11].
  8. Nacionais com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2015-09-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]