Oskar Dirlewanger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Oskar Dirlewanger
Oskar Paul Dirlewanger
Ilustracja
SS-Oberführer SS-Oberführer
Data i miejsce urodzenia 26 września 1895
Würzburg
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1945
Altshausen
Przebieg służby
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Flag of Weimar Republic (war).svg Reichswehra
SS Waffen-SS
Stanowiska dowódca:
Dirlewanger Crossed Grenades symbol.svg 36 Dywizji Grenadierów SS Dirlewanger
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Hiszpańska wojna domowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Ribbon of Close Combat Clasp Bronze.svg
Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego Złoty Krzyż Niemiecki (III Rzesza) Krzyż Żelazny I Klasy, ponowne nadanie w 1939 Krzyż Żelazny II Klasy, ponowne nadanie w 1939 Srebrny Krzyż Hiszpanii z Mieczami Srebrna odznaka szturmowa piechoty (III Rzesza) Krzyż Honorowy dla Walczących na Froncie (III Rzesza) DEU Ostvolk Medal 1Kl Silver BAR.svg Złota odznaka za rany (III Rzesza)

Oskar Dirlewanger (ur. 26 września 1895 w Würzburgu, zm. 7 czerwca 1945 w Altshausen) – niemiecki zbrodniarz wojenny, SS-Oberführer i znany z sadyzmu dowódca specjalnej jednostki karnej SS do zwalczania partyzantów, odpowiedzialny za liczne zbrodnie wojenne popełnione w okupowanej Polsce, Białorusi i Słowacji. Ocenia się, że w wyniku akcji dowodzonych przez niego oddziałów (w tym 36. Dywizji Grenadierów SS „Dirlewanger”) śmierć poniosło między 60 a 120 tysięcy ludzi, w większości cywili; dużą część ofiar niemieccy i wschodnioeuropejscy podwładni Dirlewangera spalili żywcem[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dirlewanger urodził się w Würzburgu. W czasie I wojny światowej otrzymał Żelazny Krzyż. Był ranny w kostkę, rana cięta lewej ręki spowodowała 40% uszczerbek na zdrowiu, został ranny też w prawą rękę. Za każdym razem wracał na pierwszą linię frontu, nawet po otrzymaniu bezpiecznego przydziału na tyły jako instruktor ckm-ów. W listopadzie 1918, w chwili kapitulacji Niemiec, w stopniu porucznika dowodził kompanią karabinów maszynowych w południowej Rosji. Oddziałowi groziło internowanie w Rumunii, Dirlewanger podjął marsz w kierunku ojczyzny, skupiając przy sobie łącznie 600 żołnierzy, również z innych oddziałów.

W latach 1919–1921 służył w różnych jednostkach Freikorps, w tym czasie odbył dwie krótkie kary pozbawienia wolności za ukrywanie broni. 26 marca 1921 w Sangerhausen uczestniczył w walce z bojówkami komunistów. Jako dowódca pociągu pancernego został trafiony w głowę, kula oderwała kość ciemieniową, odkrywając mózgowie.

Kilkakrotnie wstępował do NSDAP (w 1923, 1926 i ostatecznie 1 marca 1932).

W 1919 rozpoczął studia na politechnice w Mannheim, które przerywał, ochotniczo wstępując do organizacji paramilitarnych, walczących m.in. na Górnym Śląsku. W czasie studiów wyróżniał się aktywnością polityczną, groziło mu nawet postępowanie dyscyplinarne za „rażącą agitację antysemicką”. Następnie studiował we Frankfurcie politologię, uzyskując tytuł doktora. W swej pracy doktorskiej dokonywał m.in. krytyki polityki centralnie sterowanej w ekonomii. Piastował następnie kierownicze stanowiska w różnych przedsiębiorstwach. W latach 1928-31 był dyrektorem fabryki włókienniczej należącej do żydowskiej rodziny z Erfurtu, malwersując pieniądze dla zasilenia kasy SA.

Jako bojówkarz SA był uwięziony za zakłócanie porządku publicznego. Został aresztowany 22 lipca 1934, skazany na 2 lata pozbawienia wolności i osadzony w więzieniu w Ludwigsburgu za gwałt na 13-letniej członkini BDM. Pozbawiono go też akademickiego tytułu doktora. Wkrótce po odzyskaniu wolności dokonał kolejnego gwałtu na nieletniej, za co został zesłany do obozu koncentracyjnego w Welzheim. Na skutek interwencji Gottloba Bergera został uwolniony z obozu i mianowany oficerem, uczestniczącym w hiszpańskiej wojnie domowej, gdzie w latach 1936–1939 szkolił Hiszpanów w niemieckich oddziałach lądowych Legion Condor. W 1940 uzyskał unieważnienie wyroku o obrazę obyczajności, dzięki czemu ponownie został przyjęty do NSDAP oraz odzyskał tytuł doktora, przyznany mu przez Uniwersytet we Frankfurcie.

W lipcu 1940 został przyjęty do SS. Na swój własny wniosek utworzył i wyszkolił specjalny oddział karny SS-Sonderkommando Dirlewanger, podlegający Kommandostab RFSS. Oddział ten (najpierw kompania, batalion, później pułk i brygada) była początkowo złożona z kryminalistów skazanych głównie za kłusownictwo i inne podobne wykroczenia, później przestępców skazanych za najcięższe zbrodnie, takie jak zabójstwo czy gwałt. Od połowy 1944 SS-HA włączał do niej aresztantów z więzień Wehrmachtu i SS, a od jesieni 1944 nawet więźniów politycznych z SPD i KPD. Pierwotnym zamierzeniem było przeciwstawienie niespełna stuosobowego oddziału eks-kłusowników skupiskom pospolitych bandytów oraz przenikaniu sowieckich agentów przez granicę. W 1940 oddział ten przydzielony został do Dowódcy SS i Policji w dystrykcie lubelskim Odilo Globocnika, a sam Dirlewanger został komendantem obozu pracy dla Żydów w Dzikowie Starym, funkcjonującego w ramach kompleksu obozów pracy powstałych w celu budowy umocnień granicznych w rejonie Bełżca, tzw. linia „Otto”, a następnie zwalczał szmugiel i spekulację w Generalnym Gubernatorstwie. Był tak okrutny i skorumpowany, że nawet władze SS były oburzone i wszczęły przeciw niemu specjalne śledztwo. Miał on stanąć przed sądem SS w sprawie „kalania rasy” (gwałty na żydowskich „podludziach”), ale ostatecznie nie doszło to do skutku. Cieszył się osobistą protekcją ze strony Gottloba Bergera, awansował i zniknął z pola widzenia wrogów.

Pod koniec lutego 1942 został przeniesiony wraz ze swoim oddziałem na okupowaną Białoruś z zadaniem walki z partyzantką radziecką. Tam wraz ze swoimi podwładnymi dopuścił się całego szeregu zbrodni, już zupełnie bezkarnie i na masową skalę mordując miejscową ludność cywilną oraz niszcząc i grabiąc wiele wsi i miasteczek podczas niemieckich operacji antypartyzanckich.

W sierpniu 1944 pułk SS Dirlewanger został przydzielony do Kampfgruppe Reinefarth pod dowództwem Heinza Reinefartha, walczących z Polakami po wybuchu powstania warszawskiego. W Warszawie oddział ponownie odznaczał się barbarzyństwem, mordując i gwałcąc tysiące cywilnych mieszkańców oraz jeńców wojennych, przy czym podwładni Dirlewangera i on sam zabili kilka razy mniej osób niż żołnierze i policjanci podlegli Heinzowi Reinefarthowi. Za swoje „zasługi” w tłumieniu powstania otrzymał kolejny awans, a 30 września także Krzyż Rycerski Żelaznego Krzyża. 16 października 1944 gubernator Hans Frank wydał na cześć Dirlewangera obiad na Wawelu, na którym wyraził mu „swą wdzięczność i uznanie za wzorowe operacje przeprowadzone przez jego grupę w toku walk w Warszawie”[2].

Pod koniec 1944 uczestniczył w brutalnym tłumieniu słowackiego powstania narodowego, a w lutym 1945 Brygada Szturmowa SS „Dirlewanger” stała się podstawą do utworzenia 36 Dywizji Grenadierów SS „Dirlewanger”. On sam jednak opuścił jednostkę po tym, gdy został ranny po raz dwunasty.

Zmarł w czerwcu 1945 w niewyjaśnionych okolicznościach w Altshausen w Badenii-Wirtembergii, po aresztowaniu 1 czerwca we francuskiej strefie okupacyjnej. Możliwe, że został pobity na śmierć przez pilnujących go polskich strażników, zmobilizowanych i skierowanych do służby na tyłach francuskiej 1. Armii. Według innej wersji zabili go współwięźniowie[3]. Plotki o tym, że Dirlewanger żył w późniejszych latach i służył w armii egipskiej, doprowadziły do jego ekshumacji w 1960.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Christian Ingrao, Czarni myśliwi : brygada Dirlewangera, Wydawnictwo "Czarne", 2011, ISBN 978-83-7536-278-7, OCLC 859450545 [dostęp 2019-09-22].
  2. Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1939–1945, Krajowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972.
  3. Samuel W. Mitcham jr.: Niemieckie siły zbrojne 1939–1945. Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa: Belona S.A., 2010, s. 178-179. ISBN 978-83-11-11725-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Richard Rhodes: Mistrzowie śmierci. Einsatzgruppen, Warszawa: Bellona, 2008, s. 361. ​ISBN 978-83-11-11322-0​,
  • Rolf Michaelis: Das SS-Sonderkommando „Dirlewanger: Der Einsatz in Weissrussland 1941-1944
  • Rolf Michaelis: Die SS-Sturmbrigade „Dirlewanger”. Vom Warschauer Aufstand bis zum Kessel von Halbe
  • Christian Ingrao, Czarni myśliwi. Brygada Dirlewangera, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]