Pieśni Królestwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świadkowie Jehowy
 PortalKategoria
Śpiewanie pieśni w czasie programu kongresuBoskie zwycięstwo” w Chicago (1973)
Fragment tekstu pieśni nr 99[1] na telebimie podczas kongresu „Niech przyjdzie Królestwo Boże!” w Krakowie (2011)

Pieśni Królestwa – pieśni religijne używane przez Świadków Jehowy. Obecnie w powszechnym użyciu jest 154 pieśni[a], zawartych w śpiewniku Śpiewajmy Jehowie. Śpiewnik ten jest dostępny w 234 językach (w tym w 28 migowych) oraz w 20 alfabetach Braille'a.

Historia[edytuj]

Na początku Badacze Pisma Świętego używali wielu powszechnie znanych pieśni i hymnów religijnych, znajdujących się w amerykańskich śpiewnikach różnych kościołów protestanckich. Niejednokrotnie układali własne słowa do melodii stworzonych przez takich kompozytorów, jak Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin[2] czy Józef Haydn[3]. Pod koniec lat 30. XX wieku w większości zborów zaprzestano tej praktyki, która odrodziła się ponownie w roku 1944. Od tego czasu zwyczaj korzystania z pieśni na zebraniach przeszedł wiele zmian, a Świadkowie Jehowy zaczęli pracować nad własnym zbiorem pieśni, który charakteryzowałby ich wyznanie. W rezultacie teksty i melodie wszystkich pieśni śpiewanych obecnie zostały opracowane wyłącznie przez członków wyznania z różnych krajów[4][5][6][2].

Pierwsze śpiewniki[edytuj]

  • Pieśni Oblubienicy – pierwszy śpiewnik został wydany w roku 1879 i był zbiorem 144 pieśni[4][6].
  • Poematy i hymny brzasku Tysiąclecia – kolejny śpiewnik z 1890 roku; zawierał 151 wierszy i 333 pieśni. Większość była dziełem znanych pisarzy[4][6].
  • Hymny poranne – Radosne pieśni poranne Syjonu – śpiewnik wydany w „Strażnicy” z dnia 1 lutego 1896 roku; opublikowano teksty 11 pieśni napisanych przez współwyznawców[6].
  • Radosne pieśni Syjonu na wszystkie zebrania chrześcijańskie – śpiewnik wydany w roku 1900; zbiór 82 pieśni, z których większość była autorstwa siostry[b] Gertrude Seibert (1864–1928)[6].
  • Pieśni brzasku Tysiąclecia – z nutami – śpiewnik z zapisem nutowym opublikowany w 1905 roku, zawierający 333 pieśni, który wydany był pierwotnie bez nut w roku 1890. Zbiór ten wydano jeszcze w kilku innych językach, choć w skróconej wersji[6].
  • Hymny Królestwa – z nutami – zbiór 80 pieśni z nutami – zwłaszcza dla dzieci i młodzieży, który ukazał się w 1925 roku[6].
  • Pieśni na chwałę Jehowy – śpiewnik z roku 1928, obejmujący 337 nowszych i starszych pieśni[6][c].

Nowsze wydania[edytuj]

Oto lista śpiewników opublikowanych począwszy od lat 40. XX wieku:

  • Śpiewnik służby Królestwa – wydany w języku angielskim Kingdom Service Song Book w 1944 roku (w języku polskim w 1949 roku), zawierający 62 pieśni z nutami[6].
  • Pieśni na chwałę Jehowy – śpiewnik z 1950 roku, zawierający 91 pieśni; został przetłumaczony na 18 języków[6][7].
  • „Śpiewajcie Jehowie przy akompaniamencie muzyki rozbrzmiewającej w waszych sercach” – śpiewnik z 1966 roku, zawierający 119 pieśni. Melodie zapożyczone od innych kompozytorów zastąpiono własnymi. Sporządzono nagrania orkiestrowe całego śpiewnika i używano go jako akompaniamentu na zebraniach Świadków Jehowy. Nagrania melodii wydano na 10 płytach gramofonowych, później – na kasetach. Dokonano także kilku nagrań wokalnych[7]. Tekst pieśni wydano również brajlem[6][2].
  • Wysławiajcie Jehowę w pieśniach – śpiewnik zawierający 225 pieśni. Ukazał się w j. angielskim w roku 1984, zaś w j. polskim w 1989 roku. W stosunku do poprzedniego wydania zmieniono melodie do dwóch pieśni oraz poczyniono poprawki w tekście; nie rozpisywano pieśni na cztery głosy. Zamiast tego dobrano prostszy akompaniament oraz dodano akordy gitarowe. Ukazały się wydania dla słabowidzących (odbite dużym drukiem), w wersji z nutami i bez nut, także wydanie dla niewidomych alfabetem Braille’a. Dla głuchoniemych przygotowano go w kilku wersjach języka migowego (w wersjach wizualnych na DVD i VHS oraz w wersji elektronicznej na CD (Biblioteka Strażnicy). Sporządzono również nagranie fortepianowe i orkiestrowe całego śpiewnika, których używano na zebraniach zborowych (aranżacja na fortepian) i kongresach (wersja orkiestrowa) jako akompaniament. Nagrania melodii wydano na 8 płytach gramofonowych, później – na kasetach oraz na CD. Dokonano również kilku nagrań wokalnych. Na końcu śpiewnika zamieszczono Skorowidz pieśni podzielony na 14 części – według tematyki tekstu pieśni: Chrześcijańskie braterstwo, Chrześcijańskie przymioty, Chrześcijański tryb życia, Jehowa Bóg, Jezus Chrystus, Królestwo, Młodzież, Modlitwa, Oddanie się Bogu i chrzest, Raj, Słowo Boże, Służba dla Królestwa, Teokratyczne bojowanie, Wysławiajcie, błogosławcie Jehowę. Motto śpiewnika zaczerpnięto z Psalmu 96:1, 4 (NW): „Śpiewajcie Jehowie, wszyscy ludzie na ziemi. Albowiem Jehowa jest wielki i nader godzien wysławiania” . Na wewnętrznych okładkach zamieszczono kolorowe ilustracje, ukazujące Dawida śpiewającego i grającego na harfie psalmy oraz śpiewaków świątynnych w starożytnej Jerozolimie[4][6].

Obecny śpiewnik[edytuj]

Śpiewajmy Jehowie – śpiewnik wydany w 2009 roku, zrew. 2016 jest dostępny w 234 językach, w tym w 28 migowych (w roku 2013 cały śpiewnik był dostępny w 116 językach, a w 55 innych dostępna była wersja skrócona zawierająca 55 pieśni)[8], który wykorzystywany jest na zebraniach od stycznia 2010 roku; wydrukowany śpiewnik zawiera 135 pieśni (w wersji elektronicznej – 154 pieśni). 4 października 2014 roku opublikowano trzy pierwsze nowe pieśni (nr 136–138), a kolejne z okazji zakończenia nauki 138 klasy Szkoły Gilead (nr 139–142) i Zgromadzenia Statutowego w dniu 3 października 2015 roku (nr 143–145), 5 lutego 2016 w ogłoszeniu podanym w telewizji internetowej JW Broadcasting (nr 146–150), w zamieszczonych tam nagraniach 10 czerwca 2016 (nr 152–154), 5 września 2016 w ogłoszeniu podanym w telewizji internetowej JW Broadcasting (nr 151), ze zrewidowanego śpiewnika „Radośnie śpiewajmy Jehowie”, który został wydany 1 października 2016 na Zgromadzeniu Statutowym. Zawiera nowe pieśni. Słowa niektórych dotychczasowych zostały zmienione. Ma srebrzone brzegi i szarą okładkę[9][10][11].

Dostępne są wydania dla słabowidzących (odbite dużym drukiem), w wersjach z nutami i bez nut, wydanie dla niewidomych alfabetem Braille’a (w 20 alfabetach Braille'a, w tym polskim alfabecie Braille'a). Również osoby głuchonieme mogą skorzystać ze śpiewnika – przygotowano specjalnie dla nich (w 28 wersjach języka migowego, w tym w polskim języku migowym)[12]. Obecny śpiewnik nagrany wizualnie na DVD oraz w wersji elektronicznej na DVD (poprzednio na CD) (Watchtower Library) i w wersji online na oficjalnej stronie Świadków Jehowy – jw.org dostępny w wersji: PDF, EPUB, RTF, MOBI, HTML, w plikach z tekstem transkrybowanym na wersje brajlowskie (BRL) i w językach migowych (M4V); w Bibliotece Internetowej Strażnicy oraz w telewizji internetowej JW Broadcasting (w wersji audio[13] oraz wideo[14][15]). Dostępny jest także w darmowych aplikacjach na urządzenia cyfrowe JW Library oraz JW Library Sign Language. Sporządzono również nagrania fortepianowe oraz orkiestrowe całego śpiewnika, które są używane na zebraniach zborowych (aranżacja orkiestrowa[16]) i kongresach (wersja orkiestrowa) jako akompaniament. Część pieśni nagrano też w wersji wokalnej (także w wersji wokalnej śpiewanej przez dzieci[17][18]) oraz jako wideoklipy[19]. Motto śpiewnika zaczerpnięto z Psalmu 104:33 (NW): „Chcę śpiewać Jehowie przez całe życie; Bogu mojemu chcę grać, dopóki będę istniał”. W stosunku do poprzedniego wydania, zmieniono melodie kilku pieśni, by łatwiej było je śpiewać. W niektórych obniżono tonację, inne nieznacznie zmodyfikowano. Zmieniono też słowa wielu pieśni. Wiele pieśni skrócono do jednej-dwóch zwrotek (tylko nieliczne mają trzy zwrotki); do niektórych dodano refren. W większości pieśni tak ułożono tekst, by każda sylaba przypadała tylko na jedną nutę[20][21][22].

Nowy śpiewnik[edytuj]

„Radośnie śpiewajmy Jehowie” – zrewidowany śpiewnik został wydany (w języku angielskim) 1 października 2016 roku na dorocznym zgromadzeniu statutowym Towarzystwa Strażnica. Zawiera 151 pieśni, w tym nowe. Teksty niektórych pieśni zostały zmienione. Ma srebrzone brzegi i szarą okładkę. Motto tytułu śpiewnika zostało oparte na słowach z 1 Księgi Kronik 15:16. Śpiewnik jest dostępny również w wersji online na oficjalnej stronie Świadków Jehowy – jw.org w wersji: PDF, MP3 i HTML, w Bibliotece Internetowej Strażnicy, w darmowej aplikacji na urządzenia cyfrowe JW Library i w dwóch wersjach drukowanych: z nutami i bez nut. Dostępne są również wydania dla słabowidzących (odbite dużym drukiem, z nutami i bez nut), wydanie dla niewidomych alfabetem Braille’a. Od 1 stycznia 2017 roku śpiewnik będzie dostępny w plikach wideo zawierające podkład muzyczny i tekst pieśni. Dzięki temu tekst będzie wyświetlany na ekranie podczas śpiewu na zgromadzeniach, kongresach i zebraniach zborowych. Od 1 stycznia 2017 roku pieśni z tego śpiewnika będą używane na zebraniach zborowych, kongresach i innych zgromadzeniach (początkowo w zborach i grupach posługujących się j. angielskim, a w kolejnych miesiącach w pozostałych językach)[23].

Pieśni[edytuj]

W pieśniach śpiewnika Śpiewajmy Jehowie zawarto różne aspekty służby chrześcijańskiej. Wszystkie tytuły pieśni zostały zaczerpnięte z Pisma Świętego. Nazwiska kompozytorów i autorów pieśni nie zostały podane do publicznej wiadomości – podobnie, jak w przypadku innych wydawnictw Towarzystwa Strażnica. Przy każdym tytule pieśni podano werset biblijny, na którym jest ona oparta[d][24] oraz dodatkowe wersety (pod tekstem pieśni), do których nawiązuje treść. Świadkowie Jehowy są pouczani o szacunku względem tych pieśni, z racji używania ich głównie w praktykach religijnych. Oznacza to na przykład, że nie powinno się używać ich do tańca albo adaptować do muzyki pop lub rockowej. Niektóre z pieśni ułożyli niemieccy Świadkowie Jehowy osadzeni w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (np. tak powstała pieśń nr 17 Naprzód, Świadkowie![25] skomponowana przez Ericha Frosta[26][7][27][28]) lub w izolatkach więziennych (tak powstała pieśń nr 103 pt. Od domu do domu[29], skomponowana przez misjonarza Harolda Kinga, przebywającego prawie 5 lat w izolatce chińskiego więzienia[30][31][32]).

Wykorzystanie[edytuj]

Podczas każdego zebrania zborowego w Sali Królestwa są śpiewane zazwyczaj trzy pieśni. Zebranie rozpoczyna i kończy pieśń i modlitwa; trzecia pieśń rozdziela zebrania: wykład publiczny i studium Strażnicy oraz śpiewana jest po drugiej części zebrania Chrześcijańskie życie i służba (pomiędzy częściami „Ulepszajmy swą służbę” a „Chrześcijański tryb życia”). Śpiewane pieśni zwykle dotyczą omawianego tematu. Pieśni śpiewane podczas zebrania Chrześcijańskie życie i służba i studium Strażnicy są z góry wyznaczone w programie tych zebrań, publikowanym odpowiednio w miesięczniku „Chrześcijańskie życie i służba – program zebrań” oraz w czasopiśmie „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, a także online w Bibliotece Internetowej Strażnicy i w darmowych aplikacjach na urządzenia cyfrowe JW Library oraz JW Library Sign Language. Pieśni śpiewane podczas wykładu publicznego wybierane są przez mówcę; dobiera je odpowiednio do tematu wygłaszanego przemówienia. Pieśni śpiewane są podczas kongresów i zgromadzeń obwodowych, a także towarzyszą niektórym wydarzeniom w Betel. Podkłady muzyczne pieśni odtwarzane są również przed i po zebraniach zborowych na Sali Królestwa.

Pieśni nawiązujące do biblijnej nauki o zmartwychwstaniu śpiewane są podczas pogrzebów (np. Jego głos usłyszą zmarli [pieśń nr 111][33]).

Podczas ceremonii ślubnej w Sali Królestwa Świadkowie Jehowy wykorzystują stosowne Pieśni Królestwa (np. Połączeni węzłem małżeńskim [pieśń nr 87][34], ‛Co Bóg wprzągł w jedno jarzmo’ [pieśń nr 36][35]) zamiast tradycyjnego Marsza weselnego Mendelssohna, który może być wykorzystany podczas ślubu w urzędzie stanu cywilnego.

Melodie Królestwa, akompaniament, nagrania wokalne[edytuj]

W 1980 roku przygotowano pierwsze nagrania Melodii Królestwa w wersji orkiestrowej do słuchania, opartej na pieśniach ze śpiewnika Wysławiajcie Jehowę w pieśniach. Do roku 2000 wersję wydano na 9 płytach CD oraz na kasetach audio. Obecnie nagrania dostępna są online na jw.org, jako MP3 i inne pliki dźwiękowe.

Akompaniament z wersji fortepianowej i orkiestrowej dostępny jest na CD, w formacie MP3, online w plikach dźwiękowych oraz w darmowej aplikacji na urządzenia cyfrowe JW Library. Akompaniament z wersji orkiestrowej wykorzystywany jest podczas śpiewania pieśni na zebraniach zborowych oraz na większych zgromadzeniach (kongresach).

Istnieją również nagrania wokalne – wykonane przez chór – aktualnych pieśni – 6 płyt CD Śpiewajmy Jehowie! – nagrania wokalne w ponad 40 językach (również w j. polskim), także online oraz w JW Library, a z byłego śpiewnika – Wysławiajcie Jehowę w pieśniach – nagrania wokalne na CD i kasetach audio w języku angielskim i niemieckim oraz część na kasecie audio w języku amharskim[36].

W roku 2013 Świadkowie Jehowy zaczęli publikować filmy z piosenkami dla dzieci[37] oraz wersje wokalne pieśni wykonywane przez dzieci[17]. Od października 2014 roku w oficjalnej telewizji internetowej Świadków Jehowy JW Broadcasting (oraz w darmowej aplikacji na urządzenia cyfrowe JW Library) ukazują się co miesiąc nowe kolejne wideoklipy z serii Pieśni umacniające wiarę[e][38][39].

Orkiestra[edytuj]

Orkiestra składa się obecnie z 75 muzyków–wolontariuszy, Świadków Jehowy z 16 krajów położonych w różnych częściach świata[40][41][42], którzy na własny koszt dwa razy w roku przyjeżdżają do Centrum Szkoleniowego Towarzystwa Strażnica w Patterson w stanie Nowy Jork, aby tam nagrać muzykę do filmowego programu muzycznego rozpoczynającą każdą sesję kongresu oraz programu muzycznego rozpoczynającego każdą sesję zgromadzeń obwodowych[9]. Orkiestra nagrywa również podkład muzyczny do Pieśni Królestwa, filmów i słuchowisk oraz specjalnych wideoklipów muzycznych.

Uwagi

  1. W październiku 2014 roku opublikowano trzy pierwsze nowe pieśni ze zrewidowanego śpiewnika, którego wydanie zapowiedziano na niedaleką przyszłość. Zrewidowany śpiewnik “Sing Out Joyfully” to Jehovah (w języku angielskim) wydany 1 października 2016 roku na dorocznym Zgromadzeniu Statutowym zawiera 151 pieśni, w tym nowe, słowa niektórych pieśni zostały zmienione (Źródła: “Sing Out Joyfully” to Jehovah w j. angielskim, jw.org, Śpiewajmy Jehowie – nowe pieśni, jw.org, Sprawozdanie ze zgromadzenia statutowego w 2014 roku. Sto lat rządów Królestwa!, jw.org, Sing to Jehovah – New Songs w j. angielskim, jw.org, Sing to Jehovah – New Songs w j. angielskim, tv.jw.org)
  2. Siostra (bracia, siostry) – forma jakiej używają wobec siebie ochrzczeni Świadkowie Jehowy zgodnie z biblijnym nakazem Jezusa z Mt 23:8.
  3. W Polsce wydany w latach 20. XX wieku przez wydawnictwo „Złoty Wiek”, Łódź, ul. Rzgowska 24, odbito w drukarni „Czytelnik” Nr 5 w Warszawie, ul. Targowa 82. Śpiewnik ten wydano bez nut, a składa się on ze 179 pieśni. Fragment przedmowy zamieszczonej przez wydawców w tym śpiewniku brzmi: „Treść tych pieśni zgodna jest z prawdą Bożą, będącą obecnie na czasie. Jehowa posadził swego Króla Jezusa Chrystusa na Jego tronie. Niech wszyscy oddają cześć Królowi na chwałę Jehowy”.
  4. 27 pieśni oparto na wersetach z Ps, 20 z Mt, 10 z Hbr i z Ap, 8 z Iz i z Prz, 7 z Łk, 6 z Rz, Dz i z 1Kor, 4 z J i z Ef, po 3 z Wj, z Kaz, z 2Tm, z Flp i z 1P, po 2 z Joz, z So, z Mi, z 2Kor, z 1Tes i z 1J, a po jednej z Rdz, z 2Sm, z 1Krn, z Job, z Jer, z Eze, z Ne, z Jl, z Ga, z 1Tm, z Jk i z 2P.
  5. Pieśni umacniające wiarę: Życie, które nie ma sobie równych; We Won't Forget You; If You could see; What Means the most to Me; Never Give Up; Okazuj Jehowie szacunek tym, co masz wartościowego; Chcę całe serce Ci dać; Wytrwałem!; Uśmiechnij się!; Odnajdywanie skarbów; Jehowa wita cię w domu; Radosne zgromadzenia; Oddaje Ci bezcenny dar; Nie śpiesz się, wybierz mądrze; Wyobraź sobie ten czas; Dotrzymujmy kroku; Nauka języka przynosi błogosławieństwa; Nie pędź tak; Bądźmy gościnni; Tu jest mój dom; Przebaczajmy jedni drugim; Tuż, tuż przed nami; Studiuj, silny bądź.

Przypisy

  1. Watchtower: Sławmy nowego Króla ziemi! [pieśń nr 99]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-06].
  2. a b c A New Songbook!. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 313–316, 15 maja 1966 (ang.). 
  3. Świadkowie Jehowy odważni w obliczu hitlerowskiego zagrożenia. „Przebudźcie się!”, s. 10–14, 8 lipca 1998. ISSN 1234-1169. 
  4. a b c d Wysławianie Jehowy muzyką. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 25–28, 15 sierpnia 1989. ISSN 1234-1150. 
  5. Królestwo Boże panuje!. Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe, 2014, s. 178.
  6. a b c d e f g h i j k l Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego. Towarzystwo Strażnica, 1995, s. 240, 241. ISBN 83-903551-0-8.
  7. a b c Jehowa zawsze nagradza swych lojalnych sług. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 26–30, 1 września 2000. 
  8. Rocznik Świadków Jehowy 2013, s. 24, 25
  9. a b Nowe pieśni wysławiające Jehowę. „Nasza Służba Królestwa”, s. 7, grudzień 2014. 
  10. Watchtower: Śpiewajmy Jehowie – nowe pieśni. jw.org. [dostęp 2016-05-24].
  11. Watchtower: Sprawozdanie ze zgromadzenia statutowego w 2014 roku. Sto lat rządów Królestwa!. jw.org. [dostęp 2015-01-04].
  12. Watchtower: Pieśni, którymi wielbimy Boga. jw.org. [dostęp 2014-09-22].
  13. Watchtower: Audio. tv.jw.org, 2014. [dostęp 2014-12-16].
  14. Watchtower: Wideoklipy. tv.jw.org, 2015-12. [dostęp 2015-12-16].
  15. Watchtower: Music (ang.). tv.jw.org, 2015-12. [dostęp 2016-03-06].
  16. Watchtower: Śpiewajmy Jehowie – podkład orkiestrowy. jw.org. [dostęp 2016-02-13].
  17. a b Watchtower: Zostań przyjacielem Jehowy: Pieśni. jw.org. [dostęp 2014-09-22].
  18. Watchtower: Śpiewajmy Jehowie – wszystkie nagrania orkiestrowe są już dostępne. jw.org. [dostęp 2016-09-16].
  19. Watchtower: Wideoklipy: Śpiewajmy Jehowie. tv.jw.org, 2015-11-25. [dostęp 2015-11-25].
  20. Rocznik Świadków Jehowy 2011, s. 17, 18
  21. Śpiewajmy Jehowie!. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 20–24, 15 grudnia 2010. 
  22. Watchtower: Melodia wielu języków. jw.org. [dostęp 2013-12-23].
  23. Watchtower: “Sing Out Joyfully” to Jehovah (ang.). jw.org, 2016-10-03. [dostęp 2016-10-03].
  24. Wersety uwzględnione w śpiewniku Śpiewajmy Jehowie
  25. Watchtower: Naprzód, Świadkowie! [pieśń nr 17]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-11].
  26. Naprzód świadkowie!. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 19, nr 9/1988. 
  27. United States Holocaust Memorial Museum Washington D.C.: Music of the Holocaust. ushmm.org. [dostęp 2015-08-29].
  28. Watchtower: Pieśń, która dodawała sił więźniom. tv.jw.org, 2016-05-02. [dostęp 2016-05-02].
  29. Watchtower: Od domu do domu [pieśń nr 103]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-06].
  30. Watchtower: Niezapomniany kongres. jw.org. [dostęp 2015-08-29].
  31. Watchtower: Harold King: Zachowywanie wierności w więzieniu. tv.jw.org, 2015-07-06. [dostęp 2015-08-29].
  32. Christianity in China. famouschinese.com. [dostęp 2015-08-29].
  33. Watchtower: Od domu do domu [pieśń nr 111]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-06].
  34. Watchtower: ‛Co Bóg wprzągł w jedno jarzmo’ [pieśń nr 87]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-06].
  35. Watchtower: ‛Co Bóg wprzągł w jedno jarzmo’ [pieśń nr 36]. Śpiewajmy Jehowie. [dostęp 2016-09-06].
  36. Spójrzcie, czego dokonał dla nas Jehowa!. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 23–26, 1 listopada 1992. 
  37. Watchtower: Sto lat muzyki wysławiającej Boga. jw.org, 2014-06-23. [dostęp 2014-06-24].
  38. Watchtower: Klipy muzyczne. tv.jw.org. [dostęp 2016-12-07].
  39. Watchtower: Orginals songs (ang.). tv.jw.org. [dostęp 2016-09-05].
  40. Watchtower: Wyjątkowa orkiestra. jw.org. [dostęp 2014-04-04].
  41. Watchtower: JW Broadcasting – sierpień 2016. tv.jw.org, 2016-08-01. [dostęp 2016-08-02].
  42. Watchtower: Naśladujmy Jezusa, śpiewając pieśni ku chwale Boga. tv.jw.org, 2015. [dostęp 2016-11-08].

Linki zewnętrzne[edytuj]