Kornel Makuszyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kornel Makuszyński
Kornel Makuszynski Polish poet 1931.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1884
Stryj
Data i miejsce śmierci 31 lipca 1953
Zakopane
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Przyjaciel wesołego diabła
Awantura o Basię
Szatan z siódmej klasy
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Kawaler Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Korony Włoch Komandor Orderu Korony Rumunii Złoty Wawrzyn Akademicki
Dyplom przyznania dnia 5 listopada 1935 roku Złotego Wawrzynu Akademikiego Polskiej Akademii Literatury Kornelowi Makuszyńskiemu
Karykatura Makuszyńskiego autorstwa Kazimierza Sichulskiego
Maska pośmiertna Kornela Makuszyńskiego
Grób Kornela Makuszyńskiego na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem
Tablica pamiątkowa przy ul. Grottgera 9A w Warszawie

Kornel Makuszyński (ur. 8 stycznia 1884 w Stryju, zm. 31 lipca 1953 w Zakopanem) – polski prozaik, poeta, felietonista, krytyk teatralny i publicysta, członek Polskiej Akademii Literatury. Przed II wojną światową był jednym z najpoczytniejszych, najbardziej popularnych i najbardziej płodnych literacko polskich pisarzy[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 stycznia 1884 w Stryju, na terenie Austro-Węgier. Był jedynym synem, a siódmym z kolei dzieckiem Julii z Ogonowskich i Edwarda Makuszyńskiego, emerytowanego podówczas pułkownika wojsk austriackich[2], pisarza gminnego kancelarii urzędu w Brzozowej koło Krosna, urzędnika galicyjskiego. Ojciec osierocił rodzinę, gdy Kornel miał 10 lat. Przez dwa lata Kornel pozostał jeszcze w Stryju, skończył tam pierwszą klasę gimnazjalną, zarabiał na swoje utrzymanie korepetycjami. Potem przeniósł się do Przemyśla, gdzie mieszkał u swych krewnych i kończył drugą klasę gimnazjalną. W latach 1898-1903 uczęszczał do IV Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie[2]. Wynajmował skromną kwaterę u lwowskiego asenizatora i hycla Siegla na Kleparowie.

W wieku 14 lat zaczął pisać wiersze. Ich pierwszym recenzentem w cukierni na Skarbkowskiej 11 był Leopold Staff. Pierwsze wiersze opublikował w lwowskim dzienniku „Słowo Polskie”, mając 16 lat. Od 1904 był członkiem redakcji tego dziennika i recenzentem teatralnym. Studiował polonistykę i romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie[3]. Podróżował do Włoch (z Janem Kasprowiczem, Staffem i Władysławem Orkanem)[3]. Należał do Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich we Lwowie, w ramach którego w 1907 został członkiem wydziału[4]. W 1908-1910 kontynuował studia romanistyczne na Sorbonie w Paryżu[5]. W 1910 poznał we Lwowie studentkę Uniwersytetu Lwowskiego Emilię Bażeńską, która zaprosiła go do Burbiszek na Litwie, majątku swego brata Michała Bażeńskiego (z rodu szlacheckiego von Baysen-Bażeński). Makuszyński poznał okolicę, dwór i dobrze utrzymany majątek. Po roku narzeczeństwa w 1911 Emilia i Kornel pobrali się w Warszawie[6][5][7]. Ze swoim licznym rodzeństwem, pozostawionym w Stryju, nie utrzymywał kontaktów[3]. Makuszyński w latach 1913-1914 mieszkał w Burbiszkach. Rozkochany w architekturze zakopiańskiej, przywiózł nawet spod Tatr domek i postawił go w parku dworskim. Tutaj zastała go I wojna światowa, jako wrogiego Rosji obywatela austriackiego aresztowano go i internowano wraz z żoną w głębi Rosji. We wrześniu 1914 r. Makuszyńscy wyjechali do Kostromy. Dzięki staraniom szwagra Michała Bażeńskiego, a także pomocy aktorów Stanisławy Wysockiej i Juliusza Osterwy, zwolniono ich z internowania i pozwolono w 1915 r. zamieszkać w Kijowie, gdzie pisarz został prezesem Związku Literatów i Dziennikarzy Polskich oraz kierownikiem literackim Teatru Polskiego.

Po zakończeniu wojny w 1918 roku Makuszyńscy wrócili do Polski i zamieszkali w Warszawie[6]. Właśnie w Warszawie bardzo dynamicznie rozwinęła się jego literacka kariera[1]. Kilka miesięcy w roku spędzali w Zakopanem[3]. W latach 1922-1925 Makuszyńscy bywali w Burbiszkach, ponieważ Emilia miała w sąsiedztwie folwark Pojule, który dzierżawił, a później kupił brat Michał. Emilia zmarła w 1926 roku na gruźlicę. Pochowano ją na Powązkach obok grobu Władysława Stanisława Reymonta, jej przyjaciela. Po śmierci żony Kornel Makuszyński zerwał związki z Litwą, nigdy więcej już tam nie pojechał[6]. 30 sierpnia 1927 Makuszyński ożenił się powtórnie ze śpiewaczką Janiną Gluzińską (córką profesora medycyny Uniwersytetu Lwowskiego Antoniego Gluzińskiego)[8][9]. W marcu 1931 zostało mu przyznane honorowe obywatelstwo Zakopanego[10]. Był osobą towarzyską oraz zamożną; zbierał dzieła sztuki[1]. Na początku czerwca 1937 został członkiem Polskiej Akademii Literatury[11].

W latach 1935–1944 mieszkał w Domu Spółki Terenowej Budowy Tanich Mieszkań przy ul. Grottgera 7/9/9A[12].

Po wybuchu II wojny światowej, podczas oblężenia Warszawy w 1939 niemiecka bomba trafiła w budynek, w którym mieszkał, i zniszczyła jego rękopisy oraz zbiory sztuki. Sam Makuszyński ocalał cudem, jednak stracił wszystko między innymi rękopis Drugich wakacji szatana planowanego na wydanie w grudniu 1939 [1]. Okupację niemiecką przeżył w Warszawie, podczas powstania warszawskiego współpracował z prasą powstańczą, potem przez obóz w Pruszkowie dotarł do Krakowa i w listopadzie 1944 zamieszkał na stałe w Zakopanem[3].

Po 1945 objęty został zakazem publikacji i poddany szykanom, co jak sam sądził związane było ze sprawą jego przyjęcia w 1937 roku do PAL (na miejsce usuniętego w atmosferze skandalu, po oskarżeniach o plagiat Wincentego Rzymowskiego, który bezpośrednio po wojnie pełnił funkcję ministra kultury)[13]. W 1948 został zadekretowany w polskiej literaturze socrealizm. Makuszyńskiemu udało się już wydać tylko jedną nową książkę List z tamtego świata, jedynie dzięki istnieniu ostatnich prywatnych wydawnictw. W Zakopanem żył w zapomnieniu; był jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci minionej, wrogiej epoki – dwudziestolecia międzywojennego. Zajmował niewielkie mieszkanie i żył niedostatnio; żona udzielała lekcji muzyki. Człowiek sukcesu, jeden z najweselszych i najbardziej optymistycznych pisarzy dwudziestolecia międzywojennego zderzył się z nową, nieprzyjazną rzeczywistością. Był odsuwany, ponieważ – jak twierdzili ówcześni prominenci – miał, lub mógł mieć zły wpływ na powojenną młodzież[1]. Zmarł 31 lipca 1953. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem[3]. W mieście tym znajduje się też jego muzeum.

Kornel Makuszyński jest patronem wielu szkół. Od 1994 przyznawana jest Nagroda Literacka im. Kornela Makuszyńskiego.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Ballada o św. Jerzym
  • Człowiek znaleziony nocą
  • Dusze z papieru
  • Dziewięć kochanek kawalera Dorna
  • Król Azis
  • Moje listy
  • Narodziny serca
  • O duchach, diabłach i kobietach
  • Orlice
  • Pieśń o Ojczyźnie
  • Radosne i smutne
  • Romantyczne i dziwne powieści
  • Śmieszni ludzie
  • Wycinanki
  • Ze środy na piątek
  • Żywot Pani
  • Fatalna szpilka
  • Legenda o św. Jerzym
  • Liryki
  • Listy zakopiańskie
  • Listy ze Lwowa
  • O tym, jak krawiec Niteczka został królem
  • Poezje
  • Poezje wybrane
  • Smętne ballady
  • Śpiewający diabeł
  • Wesoły zwierzyniec
  • Drugie wakacje Szatana (zaginiona książka, której wydanie planowano na grudzień 1939 roku[15])

Z Marianem Walentynowiczem:

  • 1933 120 przygód Koziołka Matołka (120, bo jest 120 obrazków, a pod każdym czterowierszowa zwrotka ośmiozgłoskowcem)
  • 1933 Druga księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Trzecia księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Czwarta księga przygód Koziołka Matołka
  • 1935 Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1936 Fiki-Miki dalsze dzieje, ten kto czyta, ten się śmieje
  • 1937 O wawelskim smoku
  • 1938 Wanda leży w naszej ziemi
  • 1938 Na nic płacze, na nic krzyki, koniec przygód Fiki-Miki
  • 1960 Legendy krakowskie (łączne wydanie O wawelskim smoku i Wandzie)
  • 1964 Wydanie łączne Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1969 Wydanie łączne Przygody Koziołka Matołka

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kornela Makuszyńskiego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 http://www.tvp.pl/vod/dokumenty/historia/errata-do-biografii/wideo/kornel-makuszynski/4285096 TVP Errata do biografii. Kornel Makuszyński, 2008 r.
  2. 2,0 2,1 Dorota Piasecka: Proza Kornela Makuszyńskiego dla młodego odbiorcy. Zarys problematyki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 11. ISBN 8301054166, 9788301054168.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Joanna Olech: Patos i zwykłe dobro (pol.). [dostęp 12.11.2011].
  4. Kronika. Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 292 z 19 grudnia 1907. 
  5. 5,0 5,1 Alicja Szałagan: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 1. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1997, s. 256. ISBN ISBN 83-02-05444-5, 9788302054440.
  6. 6,0 6,1 6,2 Mieczysław Jackiewicz: Krewieństwo i miłość (pol.). [dostęp 12.11.2011].
  7. Tomasz Krzywicki: Litwa. Przewodnik. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, s. 269. ISBN 8389188406, 9788389188403.
  8. Polski słownik biograficzny. T. 19. Skład główny w księg, Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 263.
  9. Jan Zygmunt Jakubowski: Przegląd humanistyczny. T. 18. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 116.
  10. Zakopane. Nowi obywatele honorowy. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 57 z 11 marca 1931. 
  11. Nowy akademik literatury – Kornel Makuszyński. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 122 z 4 czerwca 1937. 
  12. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 4. Gagarina–Humańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1997, s. 166. ISBN 83909794-5-4.
  13. Marek Mikos, 50. rocznica śmierci Kornela Makuszyńskiego, „Gazeta Wyborcza” 2003-07-30.
  14. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=83777.
  15. Czesław Apiecionek w wywiadzie przeprowadzonym przez Barbarę N. Łopieńską, Res Publica Nowa, numer 115, grudzień 1996. http://publica.pl/media/archiwum/Pages_from_96-12-13.pdf, dostęp 29 sierpnia 2010.
  16. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu literatury” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]