Kornel Makuszyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kornel Makuszyński
Kornel Makuszynski Polish poet 1931.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1884
Stryj
Data i miejsce śmierci 31 lipca 1953
Zakopane
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Przyjaciel wesołego diabła
Awantura o Basię
Szatan z siódmej klasy
"Przygody Koziołka Matołka"
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Korony Włoch Komandor Orderu Korony Rumunii Złoty Wawrzyn Akademicki
Dyplom przyznania dnia 5 listopada 1935 roku Złotego Wawrzynu Akademikiego Polskiej Akademii Literatury Kornelowi Makuszyńskiemu
Karykatura Makuszyńskiego autorstwa Kazimierza Sichulskiego
Maska pośmiertna Kornela Makuszyńskiego
Grób Kornela Makuszyńskiego na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem
Tablica pamiątkowa przy ul. Grottgera 9A w Warszawie

Kornel Makuszyński (ur. 8 stycznia 1884 w Stryju, zm. 31 lipca 1953 w Zakopanem) – polski prozaik, poeta, felietonista, krytyk teatralny i publicysta, członek Polskiej Akademii Literatury. Przed II wojną światową był jednym z najpoczytniejszych, najbardziej popularnych i najbardziej płodnych literacko polskich pisarzy[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 stycznia 1884 w Stryju, na terenie Austro-Węgier. Był jedynym synem, a siódmym z kolei dzieckiem Julii z Ogonowskich i Edwarda Makuszyńskiego, emerytowanego podówczas pułkownika wojsk austriackich[2], pisarza gminnego kancelarii urzędu w Brzozowie koło Krosna, urzędnika galicyjskiego. Ojciec osierocił rodzinę, gdy Kornel miał 10 lat. Przez dwa lata Kornel pozostał jeszcze w Stryju, skończył tam pierwszą klasę gimnazjalną, zarabiał na swoje utrzymanie korepetycjami. Potem przeniósł się do Przemyśla, gdzie mieszkał u swych krewnych i kończył drugą klasę gimnazjalną. W latach 1898-1903 uczęszczał do IV Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie[2]. Wynajmował skromną kwaterę u lwowskiego asenizatora i hycla Siegla na Kleparowie.

W wieku 14 lat zaczął pisać wiersze. Ich pierwszym recenzentem w cukierni na Skarbkowskiej 11 był Leopold Staff. Pierwsze wiersze opublikował w lwowskim dzienniku „Słowo Polskie”, mając 16 lat. Od 1904 był członkiem redakcji tego dziennika i recenzentem teatralnym. Studiował polonistykę i romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie[3]. Podróżował do Włoch (z Janem Kasprowiczem, Staffem i Władysławem Orkanem)[3]. Należał do Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich we Lwowie, w ramach którego w 1907 został członkiem wydziału[4]. W 1908-1910 kontynuował studia romanistyczne na Sorbonie w Paryżu[5]. W 1910 roku poznał we Lwowie studentkę Uniwersytetu Lwowskiego Emilię Bażeńską, która zaprosiła go do Burbiszek na Litwie, majątku swego brata Michała Bażeńskiego (z rodu szlacheckiego von Baysen-Bażeński). Makuszyński poznał okolicę, dwór i dobrze utrzymany majątek. Po roku narzeczeństwa w 1911 Emilia i Kornel pobrali się w Warszawie[6][5][7]. Ze swoim licznym rodzeństwem, pozostawionym w Stryju, nie utrzymywał kontaktów[3]. Makuszyński w latach 1913-1914 mieszkał w Burbiszkach. Rozkochany w architekturze zakopiańskiej, przywiózł nawet spod Tatr domek i postawił go w parku dworskim. Tutaj zastała go I wojna światowa, jako wrogiego Rosji obywatela austriackiego aresztowano go i internowano wraz z żoną w głębi Rosji. We wrześniu 1914 r. Makuszyńscy wyjechali do Kostromy. Dzięki staraniom szwagra Michała Bażeńskiego, a także pomocy aktorów Stanisławy Wysockiej i Juliusza Osterwy, zwolniono ich z internowania i pozwolono w 1915 r. zamieszkać w Kijowie, gdzie pisarz został prezesem Związku Literatów i Dziennikarzy Polskich oraz kierownikiem literackim Teatru Polskiego.

Po zakończeniu wojny w 1918 roku Makuszyńscy wrócili do Polski i zamieszkali w Warszawie[6]. Właśnie w Warszawie bardzo dynamicznie rozwinęła się jego literacka kariera[1]. Kilka miesięcy w roku spędzali w Zakopanem[3]. W latach 1922-1925 Makuszyńscy bywali w Burbiszkach, ponieważ Emilia miała w sąsiedztwie folwark Pojule, który dzierżawił, a później kupił brat Michał. Emilia zmarła w 1926 roku na gruźlicę. Pochowano ją na Powązkach obok grobu Władysława Stanisława Reymonta, jej przyjaciela. Po śmierci żony Kornel Makuszyński zerwał związki z Litwą, nigdy więcej już tam nie pojechał[6]. 30 sierpnia 1927 Makuszyński ożenił się powtórnie ze śpiewaczką Janiną Gluzińską (córką profesora medycyny Uniwersytetu Lwowskiego Antoniego Gluzińskiego)[8][9]. W marcu 1931 zostało mu przyznane honorowe obywatelstwo Zakopanego[10]. Był osobą towarzyską oraz zamożną; zbierał dzieła sztuki[1]. Na początku czerwca 1937 został członkiem Polskiej Akademii Literatury[11].

W latach 1935–1944 mieszkał w Domu Spółki Terenowej Budowy Tanich Mieszkań przy ul. Grottgera 7/9/9A[12].

Po wybuchu II wojny światowej, podczas oblężenia Warszawy w 1939 niemiecka bomba trafiła w budynek, w którym mieszkał, i zniszczyła jego rękopisy oraz zbiory sztuki. Sam Makuszyński ocalał cudem, jednak stracił wszystko między innymi rękopis Drugich wakacji szatana planowanego na wydanie w grudniu 1939[1]. Okupację niemiecką przeżył w Warszawie, podczas powstania warszawskiego współpracował z prasą powstańczą, potem przez obóz w Pruszkowie dotarł do Krakowa i w listopadzie 1944 zamieszkał na stałe w Zakopanem[3].

Po 1945 objęty został zakazem publikacji i poddany szykanom, co jak sam sądził związane było ze sprawą jego przyjęcia w 1937 roku do PAL (na miejsce usuniętego w atmosferze skandalu, po oskarżeniach o plagiat Wincentego Rzymowskiego, który bezpośrednio po wojnie pełnił funkcję ministra kultury)[13]. W 1948 został zadekretowany w polskiej literaturze socrealizm. Makuszyńskiemu udało się już wydać tylko jedną nową książkę List z tamtego świata, jedynie dzięki istnieniu ostatnich prywatnych wydawnictw. W Zakopanem żył w zapomnieniu; był jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci minionej, wrogiej epoki – dwudziestolecia międzywojennego. Zajmował niewielkie mieszkanie i żył niedostatnio; żona udzielała lekcji muzyki. Człowiek sukcesu, jeden z najweselszych i najbardziej optymistycznych pisarzy dwudziestolecia międzywojennego zderzył się z nową, nieprzyjazną rzeczywistością. Był odsuwany, ponieważ – jak twierdzili ówcześni prominenci – miał, lub mógł mieć zły wpływ na powojenną młodzież[1]. Zmarł 31 lipca 1953. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem[3]. W mieście tym znajduje się też jego muzeum.

Kornel Makuszyński jest patronem wielu szkół. Od 1994 przyznawana jest Nagroda Literacka im. Kornela Makuszyńskiego.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Ballada o św. Jerzym
  • Człowiek znaleziony nocą
  • Dusze z papieru
  • Dziewięć kochanek kawalera Dorna
  • Król Azis
  • Moje listy
  • Narodziny serca
  • O duchach, diabłach i kobietach
  • Orlice
  • Pieśń o Ojczyźnie
  • Radosne i smutne
  • Romantyczne i dziwne powieści
  • Śmieszni ludzie
  • Wycinanki
  • Ze środy na piątek
  • Żywot Pani
  • Fatalna szpilka
  • Legenda o św. Jerzym
  • Liryki
  • Listy zakopiańskie
  • Listy ze Lwowa
  • O tym, jak krawiec Niteczka został królem
  • Poezje
  • Poezje wybrane
  • Smętne ballady
  • Śpiewający diabeł
  • Wesoły zwierzyniec
  • Drugie wakacje Szatana (zaginiona książka, której wydanie planowano na grudzień 1939 roku[15])

Z Marianem Walentynowiczem:

  • 1933 120 przygód Koziołka Matołka (120, bo jest 120 obrazków, a pod każdym czterowierszowa zwrotka ośmiozgłoskowcem)
  • 1933 Druga księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Trzecia księga przygód Koziołka Matołka
  • 1934 Czwarta księga przygód Koziołka Matołka
  • 1935 Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1936 Fiki-Miki dalsze dzieje, ten kto czyta, ten się śmieje
  • 1937 O wawelskim smoku
  • 1938 Wanda leży w naszej ziemi
  • 1938 Na nic płacze, na nic krzyki, koniec przygód Fiki-Miki
  • 1960 Legendy krakowskie (łączne wydanie O wawelskim smoku i Wandzie)
  • 1964 Wydanie łączne Awantury i wybryki małej małpki Fiki-Miki
  • 1969 Wydanie łączne Przygody Koziołka Matołka

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kornela Makuszyńskiego.

Przypisy

  1. a b c d e http://www.tvp.pl/vod/dokumenty/historia/errata-do-biografii/wideo/kornel-makuszynski/4285096 TVP Errata do biografii. Kornel Makuszyński, 2008 r.
  2. a b Dorota Piasecka: Proza Kornela Makuszyńskiego dla młodego odbiorcy. Zarys problematyki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 11. ISBN 8301054166, 9788301054168.
  3. a b c d e f Joanna Olech: Patos i zwykłe dobro . [dostęp 12.11.2011].
  4. Kronika. Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 292 z 19 grudnia 1907. 
  5. a b Alicja Szałagan: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 1. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1997, s. 256. ISBN ISBN 83-02-05444-5, 9788302054440.
  6. a b c Mieczysław Jackiewicz: Krewieństwo i miłość . [dostęp 12.11.2011].
  7. Tomasz Krzywicki: Litwa. Przewodnik. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, s. 269. ISBN 8389188406, 9788389188403.
  8. Polski słownik biograficzny. T. 19. Skład główny w księg, Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 263.
  9. Jan Zygmunt Jakubowski: Przegląd humanistyczny. T. 18. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 116.
  10. Zakopane. Nowi obywatele honorowy. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 57 z 11 marca 1931. 
  11. Nowy akademik literatury – Kornel Makuszyński. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 122 z 4 czerwca 1937. 
  12. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 4. Gagarina–Humańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1997, s. 166. ISBN 83909794-5-4.
  13. Marek Mikos, 50. rocznica śmierci Kornela Makuszyńskiego, „Gazeta Wyborcza” 2003-07-30.
  14. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=83777.
  15. Czesław Apiecionek w wywiadzie przeprowadzonym przez Barbarę N. Łopieńską, Res Publica Nowa, numer 115, grudzień 1996. http://publica.pl/media/archiwum/Pages_from_96-12-13.pdf, dostęp 29 sierpnia 2010.
  16. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu literatury” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]