Pomorzany (Ukraina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomorzany
Ilustracja
Zamek w Pomorzanach
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód lwowski
Powierzchnia 4,18 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

1505
408,86 os./km²
Nr kierunkowy +380 3265
Kod pocztowy 80761
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Pomorzany
Pomorzany
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Pomorzany
Pomorzany
Ziemia49°38′N 24°55′E/49,633333 24,916667
Portal Portal Ukraina

Pomorzany (ukr. Поморяни, Pomoriany) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie przemyślańskim, w górnym biegu rzeki Złota Lipa, przy drodze P116. W 2001 roku liczyło 1505 mieszkańców.

Historia[edytuj]

Ratusz w Pomorzanach

Miejscowość powstała wokół zamku wybudowanego w latach 1340-50 przez Świnków, a następnie rozbudowanego przez Sienieńskich herbu Dębno.

W okresie I Rzeczypospolitej Pomorzany były jednym z ważniejszych ośrodków administracyjnych w województwie podolskim, często niszczonym przez Tatarów. Okres świetności Pomorzan przypada na wiek XVII, kiedy jego właścicielami byli Sobiescy, między innymi król Jan III. Połowę miasta, zamku i 21 wsi za sumę 190 000 złp zakupił w 1630 roku od Aleksandra Sienieńskiego, Marek Sobieski, brat Jana. Zniszczone w dużym stopniu przez najazd tatarski w 1626 roku, dobra pomorzańskie Sobieski odbudował w krótkim czasie sprowadzając tu ludność polską, tatarską i ruską. W XVIII wieku znajdowała się w Pomorzanach rezydencja Pruszyńskich.

W okresie 1772-1918 roku Pomorzany znajdowały się w zaborze austriackim, w Królestwie Galicji i Lodomerii. W okresie austro-węgierskim miasto utraciło swój administracyjny status i podupadło. Do 1914 roku ludność w przewadze pochodzenia tatarskiego. W roku 1913 miasteczko liczyło 4500 mieszkańców, w tym 850 Polaków, 2950 Rusinów, 1300 Żydów.

w II Rzeczypospolitej miasto znajdowało się powiecie zborowskim, w województwie tarnopolskim.

Podczas okupacji zostało pozbawione praw miejskich i włączone do gminy wiejskiej Pomorzany[1].

Zabytki[edytuj]

Kościół św. Trójcy
Cerkiew
  • zamek[2] - pierwszą warownię wzniósł w latach 1340-1350 Mikołaj Świnka na ziemiach, które nadał mu król Kazimierz Wielki. W XV w. właścicielem zamku został Zygmunt Sienieński i we władaniu jego rodziny zamek pozostawał do momentu, gdy około 1619 r. kupił go Jakub Sobieski, ojciec późniejszego króla Jana III. W tym czasie warownia miała kształt, nadany jej w drugiej połowie XVI w. przez wojewodę podolskiego Jana Sienieńskiego. Zamek miał kształt czworoboku i posiadał narożne baszty oraz bramę z mostem na osi skrzydła północnego. Piętrowe były skrzydła południowe - pałacowe z arkadami, wschodnie i być może zachodnie. Była to silna warownia, która była w stanie obronić się przed licznymi atakami Kozaków, Tatarów i Turków. Zdobyli ją dopiero Tatarzy w 1675 i 1684 r. W wyniku zniszczeń, Jan III Sobieski przeprowadził gruntowany remont, w którym mógł brać udział Charles Benoit. Zamek otoczono wówczas ziemnymi fortyfikacjami bastionowymi. W 1740 r. zamek przeszedł w ręce Radziwiłłów, jednak podupadł w wyniku pożaru w 1771 r. W 1789 r. właścicielem zamku został Erazm Pruszyński, który odbudował skrzydło południowe i wschodnie z materiału uzyskanego z rozebrania części północnej - gospodarczej i zachodniej. Jego syn - Józef Pruszyński dokończył remont i umieścił w nim galerię obrazów. Około 1875 r. zamek kupił Roman Potocki, którego syn Jerzy Potocki (1889-1961), ambasador RP odnowił zamek po zniszczeniach z czasów I wojny światowej i wzorowo utrzymywał posiadłość do 17 września 1939 r. Po wojnie (w okresie Ukraińskiej SRR) do lat 70. XX w. w zamku mieściła się szkoła. Obecnie obiekt jest w ruinie. Istnieje jeszcze w części skrzydło wschodnie i południowe oraz dwie baszty, a także portal z herbem Sobieskich, Janina. Od strony ogrodu zachowały się fragmenty wałów obronnych[3].
  • zrujnowany ratusz z XIX wieku neogotycki z wieżami i herbem Potockich stojący pośrodku rynku (częściowo rozebrany po 1945 roku). Znajdowała się tu dawniej biblioteka, galeria obrazów, oraz archiwum.
  • kościół pw. św. Trójcy z połowy XVIII w. Od 1991 r. ponownie jest świątynią rzymskokatolicką. Obok kościoła znajduje się dzwonnica z dzwonem ufundowanym przez króla Jana III Sobieskiego z przetopionych dział tureckich zdobytych w bitwie pod Chocimiem.
  • cerkwie - drewniana z roku 1718 i murowana z roku 1888, a w niej ikonostas podarowany przez króla Jana III Sobieskiego.
  • cmentarz na którym staraniem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej wystawiono pomnik poświęcony Polakom pomordowanym w okolicznych wioskach: Zagórze i kolonii Śliwińce 2 kwietnia 1944. Mimo prób zablokowania uroczystości przez ukraińską nacjonalistyczną partię "Swoboda" pomnik został poświęcony 27 czerwca 2010[4].

Przypisy

  1. Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
  2. Pomorzany. [dostęp 29.8.13].
  3. Zamki na Kresach, Tadeusz Polak, s. 194, Warszawa 1997
  4. O pierwszych krokach Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Złoczowskiej... [w:] "Kurier Galicyjski, nr 23-24 (171-171), 14 grudnia 2012-14 stycznia 2013

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]