Janina (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janina
Ilustracja
Typ herbu herb szlachecki
Alternatywne nazwy Clipeus in Clipeum, Tarcza w Tarczy, Pole w Polu, Szczyt w Szczycie, Zgraja
Pierwsza wzmianka 1379 (pieczęć)

Janina (Clipeus in Clipeum, Tarcza w Tarczy, Pole w Polu, Szczyt w Szczycie, Zgraja) – polski herb szlachecki, rozpowszechniony głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej i sieradzkiej.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Opis zgodnie z klasycznymi regułami blazonowania:

W polu czerwonym tarcza fioletowa lub brunatna. Klejnot: pawi ogon.

Starsze informacje mówią o tarczy srebrnej i polu czerwonym lub niebieskim, a w klejnocie dwóch rogach bawolich na których zatknięte ryby.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Z roku 1246; Piotr Wydżga, właściciel zamku w Czorsztynie, Rytrze, w Łącku zamku Lemiasz[1] Ś zlachcic ziemi krakowskiej, następnie krzyżowiec, zmarł w Prusach.

Herb wyobrażony na pieczęci Pełki z Czyżowa 1379 r. Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: „Janyna in Campo rubeo cupeum defert Genus Polonicum, conformes in se et uniformes.”[2].

W wyniku unii horodelskiej w 1413 herb został przeniesiony na Litwę. Do rodu Janinów przyjęty został Woysym (Woysim, Woyschin) Daneykowicz, o którym brak wzmianek we współczesnych źródłach, według Semkowicza być może bojar żmudzki. Ród Janinów był godnie reprezentowany w Horodle przez Macieja – biskupa przemyskiego, Piotra Tura – sędziego łęczyckiego i Mikołaja z Suchodołu – sędziego lubelskiego, który też do aktu horodelskiego przycisnął swą pieczęć (pieczęć ta odpadła i brakuje jej obecnie przy akcie, ale znana jest ona z odlewu sporządzonego w swoim czasie przez Bolesława Podczaszyńskiego)[3].

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Lista sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla[4]. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Janina.

A
Antoniewicz, Antonowicz.
B
Białobłocki, Białobocki, Białobrocki, Białobrodzki, Białowocki, Białowodzki, Bidzieński, Bidziński, Biedzieński, Bielecki, Bielewski, Bielicki, Bielowski, Brandwicki, Branicki, Branwicki, Brodawka, Broniszewski, Broniszowski, Byszewski[5].
C
Chołubowicz, Chotecki, Chotelski, Churzowski, Chyszowski, Cudzinowski, Czudzinowski, Czyżowski.
D
Danczykiewicz, Danejkowicz, Denejkowicz, Doruchowski, Duńczykiewicz, Dzirytowicz.
F
Falisławski.
G
Gabaniski, Gabański, Gaboński, Gabriałowicz, Gabryałowicz, Gabryjałowicz, Gajewski, Gajle, Galowski, Gardziński, Gawędowski, Giecewicz, Gielczewski, Giełbowski, Giełczewski, Gołembiowski, Gołębiowski, Gołubicki, Gołubiecki, Gołubiew, Gołubowski, Górka, Grabowski, Guliński[6].
H
Hanicki, Hołubicki, Hołubowicz, Hołubowski, Hubarewicz.
I
Imszennik, Iwanin.
J
Jachniewicz, Jacuński, Janiewicz, Janik, Janikowicz, Janikowski, Janiński, Jankiewicz, Janowicz, Janowiecki, Janowski, Jarociński, Jaroszewski, Jaroszowski, Jaroszyński, Jasiński, Jaszczowski, Jawicki, Jaworski, Jentkiewicz, Jętkiewicz, Jowenko, Jurkiewicz.
K
Kamiński, Kański, Karski, Kasperowicz, Kaszewski, Kaszowski, Kielczewski, Kiełbowski, Kiełczewski, Kleofas, Kliszowski, Klofas, Kołaczkowski, Kołaczyński, Kołmaczewski, Konracki, Konradzki, Korzeniewski, Korzeniowski, Krampski, Kraski, Krzysztoforski, Krzysztoporski, Kufiński, Kułaczkowski, Kunradzki, Kuszczewski, Kwasek, Kwasibrodzki.
L
Lachowski, Lendzki, Leński, Lęcki, Lędzki, Liński, Lipnicki, Lipski, Lubecki.
Ł
Łabęcki, Łabędzki, Łęcki, Łędzki, Łęski.
M
Maciejewski, Maciejowski, Malski, Mietelski, Mikołajewicz, Milęcki, Miroszowski, Mniowski, Mociewicz, Morozowski, Mszczuj .
N
Nacewicz, Naczewicz, Narajewski, Narajowski, Narojski, Nasiechowski, Necewicz, Neczewicz, Nepelski, Nieciewicz, Nossek.
O
Olbęcki, Olbiecki, Olbieński, Olbięcki, Olbiński, Olszbank, Onikiewicz, Opalski, Opocki, Opoka.
P
Pankowski, Pełka, Piasecki, Pielaszkowski, Podlodowski, Pogłodowski, Polikarp, Potocki, Prawęcki, Przewocki, Przezwocki, Pszonka, Pszonkowski, Putianowicz, Putyanowicz, Pyrka, Pyrski.
R
Radorzyski, Raduński, Rdzawski, Restarzewski, Rzeczycki, Rzezeński, Rzeżeński.
S
Sadło, Sadowski, Sawin, Smosarski, Smoszarski, Sobieski, Sopocki, Sopotnicki, Srokowski, Starzyński, Stoiński, Stojecki, Stojeński, Stojeski, Stojewski, Strojewski, Stroński, Suchodolski, Swoboda, Swojkowski, Szczepiecki, Szczypiecki, Szczypski.
Ś
Świder, Świerczkowski, Święcicki.
T
Tarnawski, Tchorzewski, Tchórzewski, Tchórzowski, Trymowicz, Tudorowski, Turski.
U
Ubniński, Unieszowski, Uniszowski, Urniaż, Urzanowski, Urzarzowski, Urzażowski, Usarzewski, Uszacki, Uzarzowski.
W
Warpęski, Wasilenko, Wasylenko, Waszmuntowski, Weszmunt, Wierciński, Wiernek, Wiernkowski[7], Wierzbieński, Wierzbięta, Wierzbiński, Wierzynek, Winarski, Winiarski, Włostowski-Pełka, Wojsin, Wojszyk, Wojszym, Wojszyn, Wojtkiewicz, Wolicki, Wrzazowski, Wrzębski, Wszemuntowski, Wydżga, Wysociński, Wyszmuntowski.
Z
Zacharewicz, Zachwatowicz, Zaduski, Zahutyński, Zawadzicki, Zawadzki, Zawieprski, Zbiluta, Zerzyński, Zielawski, Zulicki, Zyrzyński.
Ż
Żulicki, Żyliński, Żyrzyński.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wydżga, gdy srogi głód uciskał ziemię chełmińską, pomorską i pruską, zamierzając wstąpić do krzyżowców, trzy wielkie szkuty, naładowane winem, miodem, pszenicą, szperką, zbożem, masłem, i inną żywnością Wisła, lądem zaś 300 sztuk bydła, owiec, wołów, krów, i koni, do Torunia wysłał. Sam później przybywszy i do zakonu wstąpiwszy, w nim życia dokonał. Przyniósł także z sobą mnogo złota, które w górach ku Węgrom i nad Łąckiem położonym kopał. Umierając miał on pozostawić wskazówki Exemplar informationis et avisamenti o kopalniach w górach sądeckich. wg Jan Długosza w dziele Liber beneficiorum.
  2. Celichowski 1885 ↓.
  3. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. – Ród Wojsyma Danejkowicza (Janinów). „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”. VIII, s. 142, 1926/7. Lwów. 
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.
  5. Herbowny (Egon de) Besser || Siarhiej Rybčonak: Herboŭnik biełaruskaj šlachty. T. 2. Miensk: НАРБ, 2007, s. 281-282. ISBN 978-985-6372-52-3. (pol.)
  6. Herbowny Gabryłowicz || Dźmitry Matviejčyk: Herboŭnik biełaruskaj šlachty. T. 4. Miensk: Беларусь, 2016, s. 28-29. ISBN 978-985-01-1175-3. (pol.)
  7. Herby szlacheckie. Herbowny Wiernikowski h. własnego (odm. h. Janina) (pol.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Celichowski: Jan Długosz, "Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae.Z kodeksu kórnickiego.". Poznań: Zygmunt Celichowski, 1885.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]