Zamek w Pomorzanach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Pomorzanach
Ilustracja
Zamek w Pomorzanach
Państwo  Ukraina
Miejscowość Pomorzany
Typ budynku zamek
Rozpoczęcie budowy 1340
Ukończenie budowy 1350
Zniszczono 1675, 1695 r.
Odbudowano 1918-39
Pierwszy właściciel Mikołaj Świnka
Kolejni właściciele Zygmunt Sieniński, Jan Sieniński, Jakub Sobieski, Michał Kazimierz Radziwiłł, Stanisław Pruszyński, Józef, Erazm, Józef Pruszyńscy, Stanisław hr. Potocki, Roman Potocki, Jerzy Potocki
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Zamek w Pomorzanach
Zamek w Pomorzanach
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Zamek w Pomorzanach
Zamek w Pomorzanach
Ziemia49°38′N 24°55′E/49,633333 24,916667

Zamek w Pomorzanach – pierwszą warownię wzniósł w latach 1340-1350 Mikołaj Świnka[1] na ziemiach, które nadał mu król Kazimierz Wielki[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Warownia powstała nad rzeką Złota Lipa[2] wśród licznych stawów, które wzmacniały obronność budowli[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XV w. właścicielem zamku został Zygmunt Sieniński z Oleśnicy, kasztelan trembowelski[2]. Jego żoną była Anna, córka Jana Świnki[2]. Po śmierci Zygmunta, który zginął w 1497 r. dobra przeszły w ręce jego brata Jana Sienińskiego z Sienny, kasztelana lwowskiego[2]. Ponieważ był to okres częstych najazdów tatarskich, tureckich czy wołoskich szybko zmieniają się kolejni właściciele zamku ginący w jego obronie lub bitwach z najeźdźcami. Po Janie Sienińskim, kasztelanie lwowskim zamek należy do: Jana Sienińskiego, kasztelana kamienieckiego, Jana Sienińskiego, kasztelana halickiego[2] a następnie do Jana Sienińskiego, kasztelana żarowskiego i Jana Sienińskiego, kasztelana lwowskiego[2]. We władaniu rodziny Sienińskich zamek pozostawał do momentu, gdy od Krzysztofa Sienińskiego kupił go Jakub Sobieski, ojciec późniejszego króla Polski Jana III Sobieskiego w 1619-20 r.[2] W latach 1639, 1640 i 1644 zamek odpiera ataki wojsk tatarskich[2] a także broni się przed wojskami kozackimi Bohdana Chmielnickiego w 1648 r. i 1655 r.[2] Z kolejnych najazdów Turków i Kozaków w 1667 i 1672 r. zamek także wyszedł zwycięsko[2], jednakże wymagał naprawy i wzmocnienia obronności[3]. Zdobyli go dopiero Tatarzy w 1675[4] i 1684 r.[2] Kolejna nieudana próba opanowania zamku przez Tatarów miała miejsce w 1695 r. Pomimo spalenia części południowej warowni zamek zdołał się obronić[2]. Po śmierci Jakuba Sobieskiego, jego córka Maria Karolina księżna de Bouillon w 1740 r. sprzedała zamek Michałowi Kazimierzowi Radziwiłłowi, spokrewnionemu z Sobieskimi[2]. Nowy właściciel niezbyt dbał o budowlę, która powoli zaczynała niszczeć[3]. Zamek bardzo podupadł w wyniku pożaru w 1771 r. Od Hieronima Radziwiłła zamek odkupił Stanisław Pruszyński, kasztelan owrucki, później żytomierski[2]. Po jego śmierci zamek należał do Józefa, a następnie Gabriela Erazma Pruszyńskiego. W dniu 10 maja 1876 roku podpisano umowę, na mocy której za 450 tys. guldenów majątek wraz z zamkiem kupił Stanisław hr. Potocki[2]. Po nim zamek należał do hr. Romana Potockiego[2], którego syn Jerzy Potocki, dyplomata RP, odnowił zamek po zniszczeniach z czasów I wojny światowej i wzorowo utrzymywał posiadłość do 17 września 1939 r. Po wojnie (w okresie Ukraińskiej SRR) do lat 70. XX w. w zamku mieściła się szkoła.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Warownia miała kształt, który nadał jej wojewoda podolski Jan Sieniński w drugiej połowie XVI w. Renesansowy, podpiwniczony, zamek[4] miał kształt czworoboku i posiadał cztery dwukondygnacyjne skrzydła, narożne baszty oraz bramę wjazdową na dziedziniec z mostem na osi skrzydła północnego. Piętrowe były skrzydła południowe - pałacowe z arkadami, wschodnie i być może zachodnie. Była to silna warownia, która była w stanie obronić się przed licznymi atakami Kozaków, Tatarów i Turków. W wyniku zniszczeń[4], Jan III Sobieski przeprowadził gruntowany remont, w którym mógł brać Charles Benoit i przywrócił obiekt do dawnej świetności[4]. Wzmocnił jego obronność umieszczając na nim armaty zdobyte w bitwie pod Chocimiem[3]. Otoczono też zamek ziemnymi fortyfikacjami bastionowymi i fosą. W 1789 r. właścicielem zamku został Erazm Pruszyński, który odbudował skrzydło południowe i wschodnie z materiału uzyskanego z rozebrania części północnej - gospodarczej i zachodniej, których nie udaje się już uratować. Budynek zostaje przykryty blaszanym dachem, wykończono pomieszczenia mieszkalne a także założono wokół ogród i postawiono cieplarnię[3]. Józef Pruszyński, dokończył remont i umieścił w zamku duże ilości obrazów, 10.000 sztychów, książek, kolekcje monet i medali, starożytności, zbiór autografów królów Polski[2] oraz inne cenne przedmioty. Po jego śmierci zbiory uległy rozproszeniu i w dużej części wyjechały za granicę[2]. Dziś obiekt jest ruiną, choć niezmiernie malowniczą. Zachowały się skrzydła południowe i wschodnie, które z początkiem XIX w. były jeszcze zamieszkałe[3], z dwiema basztami, oraz niegdyś wspaniałą galerią, podpartą w dolnej kondygnacji arkadami i kolumnami w górnej, z paradnymi schodami pośrodku[4]. Zachował się także portal z herbem Sobieskich Janiną. Od strony ogrodu zachowały się fragmenty wałów obronnych[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 7: Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1995, s. 494-502, ISBN 83-04-04229-0, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII. Warszawa: 1880-1902, s. 747-53.
  3. a b c d e f Pomorzany. [dostęp 30.8.13].
  4. a b c d e Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman: Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu.... Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 255. ISBN 83-921981-6-6.
  5. Zamki na Kresach, Tadeusz Polak, s. 194, Warszawa 1997

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa, 1880–1902, ss. 747-53.
  • Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman, Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu..., Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 255, ISBN 83-921981-6-6, OCLC 750033004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]