Olesko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olesko
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód lwowski
Populacja (2006)
• liczba ludności

2 000
Kod pocztowy 80600
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Olesko
Olesko
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Olesko
Olesko
Ziemia49°57′N 24°53′E/49,950000 24,883333
Portal Portal Ukraina
Zamek w Olesku
Zamek, 2009 r.
Zamek w Olesku
Brama do zamku, 2009 r.
Dziedziniec zamku
Dziedziniec zamku
Obrazy w zamku
Tryptyk w zamku
Ołtarz z kościoła w Białym Kamieniu w zamku
Blat stołu w zamku
Klasztor oo. kapucynów, cerkiew
Klasztor oo. kapucynów, 2009 r.
Klasztor oo. kapucynów
Klasztor oo. kapucynów
Smok na rynnie w klasztorze
Rzeźba św. Antoniego przy klasztorze
Rzeźba przy klasztorze
Cerkiew prawosławna, 2009 r.
Osiedle na mapie Wacława Grodeckiego, Poloniae finitimarumgue locarum descriptio[1]

Olesko (ukr. Олесько, Ołeśko) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie buskim.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1441 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2]. W 1629 r. na zamku w Olesku urodził się król Jan III Sobieski.

Położenie[edytuj]

Olesko położone jest 23 km na północ od Złoczowa, 72 km od Lwowa, 5 km od Podhorców przy szosie kijowskiej, nad jednym z ramion Styru, zwanym Liberią.

Historia[edytuj]

Olesko było jedną z najstarszych osad i grodów książąt halicko-wołyńskich. Od 1327 r. przez krótki okres było we władaniu książąt wołyńskich, zaś od 1340 r. wielkich książąt litewskich. W 1366 r. zostało przyłączone do Polski przez króla Kazimierza Wielkiego. W latach 1382-1432 toczyły się o Olesko walki polsko-litewskie, zakończone nadaniem przez króla Władysława grodu za zasługi wojenne rycerzowi Janowi z Sienna. Jan Kamieniecki (syn Marcina, herbu Pilawa i Jadwigi Sienieńskiej z Oleska, herbu Dębno, (córki Piotra Sienieńskiego, wnuczki Jana z Sienna) miał trzech synów: Wojciecha, Jana i Stanisława, którzy zostali dziedzicami Oleska. Na początku XVI w. było własnością dwóch córek ostatniego z Sienieńskich: Anny Herburtowej i Jadwigi Kamienieckiej. W II połowie XVI w. Kamienieccy sprzedali swoją część Oleska Stanisławowi Żółkiewskiemu. Na początku XVII w. przez małżeństwo córki Żółkiewskiego z wojewodą ruskim, Janem Daniłowiczem (w którego służbie był Michał Chmielnicki, ojciec Bohdana), Olesko przeszło na Daniłowiczów herbu Sas, a w następnym pokoleniu przez Teofilę z Daniłowiczów Sobieską – na Sobieskich herbu Janina. W 1629 r. w Olesku urodził się Jan Sobieski, przyszły król. W 1719 r. hetman Stanisław Mateusz Rzewuski kupił od królewicza Jakuba Sobieskiego cały klucz oleski. Po I rozbiorze Polski Olesko przejęli Austriacy, a ostatni właściciel – Wacław Rzewuski – przeniósł swoją siedzibę do Podhorców. W latach 1772-1918 roku – miasto w Królestwie Galicji i Lodomerii w Cesarstwie Austriackim. W tym okresie Olesko zamieszkiwali Polacy i Rusini (ogółem 2623 osób według spisu ludności z 1857). Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka loco. W tym roku właścicielem tabularnym miasta był Dyzma Lityński. Do 1939 r. w województwie tarnopolskim, w powiecie złoczowskim.

Podczas okupacji pozbawione praw miejskich i włączone do nowej wiejskiej gminy Olesko[3].

W Olesku urodził się również spokrewniony przez matkę z Rzewuskimi Wacław Zaleski – polski folklorysta, poeta, pisarz, krytyk literacki i działacz społeczny.

Zabytki[edytuj]

  • zamek z przełomu XVI i XVII w., wzniesiony na wzgórzu, założony na planie owalu. Budynek zamkowy dwupiętrowy z basztą w jednym z narożników oraz basztą przybramną, prowadzącą na dziedziniec zamkowy. W latach 80. XVII w. gruntownie odnowiony staraniem króla Jana III. Po I rozbiorze Polski zamieniony przez Austriaków na koszary. W 200 rocznicę Wiktorii Wiedeńskiej, w 1883 r., wykupiony z rąk austriackich. Podczas I wojny światowej poważnie uszkodzony, w latach 30. odnowiony, ponownie uszkodzony podczas II wojny światowej. W latach 1961-1965 odnowiony. Od 1975 r. pełni rolę filii Lwowskiej Galerii Sztuki. W zamku eksponowane powinny być ogromne malowidła batalistyczne z żółkiewskiej fary, upamiętniające zwycięskie bitwy Jana III Sobieskiego i jego pradziada hetmana Stanisława Żółkiewskiego, ale w praktyce niektórych płócien (np. "Bitwy pod Parkanami") nie zaprezentowano nigdy; część z nich znajduje się w konserwacji w Warszawie.
  • kościół parafialny pw. św. Trójcy (według ks. Sadoka Barącza, p.w. Matki Najświętszej[4]) ufundowany w 1545 przez Jadwigę Kamieniecką. Konsekrowany w 1597 r., co upamiętniała tablica znajdująca się do 1939 r. wewnątrz kościoła. Zobaczyć tu było można również epitafium Jana Daniłowicza, zm. w 1618 r., z ozdobną tarczą z czerwonego marmuru oraz płytę nagrobną wojewody ruskiego Jana Daniłowicza, zm. w 1628 r. Po II wojnie kościół zamieniono na magazyn. Część wyposażenia znajduje się w Lwowskiej Galerii Sztuki. Obecnie w gestii ukraińskiej autokefalicznej cerkwi prawosławnej.
  • kościół i klasztor oo. kapucynów położony u stóp zamku, ufundowany w 1793 r. przez Józefa Seweryna Rzewuskiego. Po II wojnie szkoła rolnicza. Wnętrze kościoła przebudowano, dzieląc je na dwie kondygnacje. Do ogrodu przeniesiono oranżerię z lwowskiego parku Stryjskiego. W 1980 r. budynki pokapucyńskie przejęła Lwowska Galeria Sztuki. W kościele urządzona została sala konferencyjna a klasztor zaadaptowano na magazyny dzieł sztuki.
  • synagoga z XVIII w., bardzo zniszczona.

Pobliskie miejscowości[edytuj]

Przypisy

  1. (fragment), 1571, wyd. 2Biblioteka Narodowa, syg. ZZK 18611, domena publiczna
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 170.
  3. Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
  4. Sadok Barącz, Dzieje klasztoru WW. OO.Dominikanów w Podkamieniu, Tarnopol 1870, s. 14.

Linki zewnętrzne[edytuj]