Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (LWP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Jednostka Wojskowa 2142 [1]– organ wywiadu wojskowego działający w ramach struktur Sztabu Generalnego Wojska Polskiego ludowego Wojska Polskiego, istniejący w Polsce od 1945 do 1951 roku. Następnie przemianowany na Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Także od 17 lipca 1947 roku do 5 czerwca 1950 roku, Oddział II Sztabu Generalnego połączono z Wydziałem II Samodzielnym MBP, co utworzyło Departament VII Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, zajmujący się wywiadem. O II SG WP jest uznany za organ bezpieczeństwa państwa.

Rodowód wywiadu wojskowego Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Rodowód wywiadu wojskowego Polski Ludowej sięga połowy maja 1943 roku. W tym czasie, właśnie na terytorium Związku Radzieckiego, zaczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Przy jej sztabie utworzono wówczas pierwszą kompanię rozpoznawczą. Jednostki (tzw. płytkiego) rozpoznania powstały także w wielu innych formacjach WP, tworzonych w ZSRR latach 1943 - 1944. Funkcje wywiadowczo-rozpoznawcze spełniał powołany w październiku 1943 roku przez Zygmunta Berlinga, wzorowany na wojskach NKWD Polski Samodzielny Batalion Specjalny. Komórki wywiadu tworzyli w latach 1944-1945 wyłącznie Sowieci, podlegający swoim przełożonym z GRU i NKWD, tworząc je na potrzeby 1. i 2. Frontu Białoruskiego i 1. Frontu Ukraińskiego.[2]

Powołanie Oddziału II[edytuj | edytuj kod]

Powołanie w pełni wyspecjalizowanej instytucji wywiadu wojskowego nastąpiło 18 lipca 1945 roku. W ramach struktur Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (SGWP) powstał oddział II (wywiadowczy). Powołany on został rozkazem organizacyjnym Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego numer 00177 z 18 lipca 1945 roku.

Zarządzanie[edytuj | edytuj kod]

Na czele Oddziału stał Szef,

byli nimi kolejno:

Oddział II podporządkowany początkowo pierwszemu Wiceministrowi Obrony Narodowej, a od marca 1950 roku Szefowi Sztabu Generalnego WP. Byli nimi m.in.

Wpływy radzieckie na początkujące polskie służby specjalne Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Uzależnienie i podległość polityczna RP AD 1944 i PRL wobec Związku Radzieckiego, które było widoczne na każdym kroku w Polsce po II WŚ, miało szczególne znaczenie w kierownictwie i strukturze administracyjnej służb specjalnych, w tym cywilnych MBP, jak i w wojskowych, w tzw. informacji wojskowej - Główny Zarząd Informacji WP, które były od podstaw budowane na wzór i pod dyktando ZSRR. Niczym innym nie różniły się służby podlegające pod sztab generalny, czy bezpośrednio pod Ministerstwo Obrony Narodowej.

Do listopada 1945 roku w centrali Oddziału II pracowało czterdziestu dwóch radzieckich oficerów, m.in. byli to żołnierze z kontrwywiadu wojskowego - Smiersz, radzieckiego wywiadu wojskowego GRU, oraz funkcjonariusze NKWD i zwykli oficerowie Armii Czerwonej. Obsadzali oni wszystkie kluczowe stanowiska, włącznie ze stanowiskiem szefa. W pierwszych latach powojennych Siły Zbrojne RP były w fazie kompletnej sowietyzacji, za prosty przykład czego można podać mianowanie Konstantego Rokossowskiego Marszałkiem Polski i osadzenie go na stanowisku Ministra Obrony Narodowej w listopadzie 1949 roku.

Jednak dzięki zatrudnieniu w późniejszych latach ponad stu polskich oficerów (będących agentami GRU GSz WS SSSR, INO NKWD SSSR itp.), nowe kierownictwo dokonało radykalnej przebudowy kadrowej.

Zadania Oddziału II i piony główne[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym zadaniem wywiadu wojskowego było m.in. zbieranie oraz analizy wszelkich informacji dotyczących potencjału militarnego, gospodarczego i technicznego głównych państw zachodnich, czyli m.in. takich jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Francja i Niemcy Zachodnie. Podstawowymi strukturami były: Pion Operacyjny, odpowiedzialny za zbieranie danych, oraz pion informacyjny, dokonujący analizy otrzymanych materiałów w celu opracowania raportów sytuacyjnych i specjalistycznych przewodników. Oddziałowi II podlegała także praca polskich ataszatów wojskowych za granicą. Do połowy 1949 roku utworzono dziesięć ataszatów wojskowych i zorganizowano podstawy sieci agenturalnej w Niemczech Zachodnich, Francji, Wielkiej Brytanii, Włoszech oraz na Bliskim Wschodzie. Większe trudności napotykano jedynie w Stanach Zjednoczonych, Belgii i Szwecji. Przystąpiono też do organizowania pierwszych rezydentur wywiadu nielegalnego.

Wcielenie do MBP Dep. VII[edytuj | edytuj kod]

Od 17 lipca 1947 roku do 5 czerwca 1950 roku, Oddział II Sztabu Generalnego WP połączono z Departamentem VII Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. We wrześniu 1949 roku w Departamencie VII MBP (wywiadzie) pracowało 186 oficerów operacyjnych.

Struktura Oddziału II z lipca 1950 roku[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1950 roku struktura Oddziału II Sztabu Generalnego WP przedstawiała się następująco:

Szefostwo
  • Szef
  • Zastępca szefa
    • I doradca zastępcy szefa
    • II doradca zastępcy szefa
  • Sekretariat
  • Kancelaria ogólna
  • Archiwum
  • Biblioteka
Wydziały i podległe pod nie sekcje
  • Wydział I - rozpoznanie wojskowe bliskiego zasięgu (tzw. wywiad płytki)
  • Wydział II - praca operacyjna (w krajach kapitalistycznych)
  • Wydział III - wywiad morski (z pozycji nabrzeżnych i statków handlowych), rozpoznanie terytorium Szwecji i Danii
  • Wydział IV - analizy i sporządzanie raportów i przewodników wywiadowczych
  • Wydział V - technika operacyjna
  • Wydział VI - nadzór nad polskimi ataszatami wojskowymi (w krajach obozu socjalistycznego) oraz utrzymywanie oficjalnych kontaktów z attaché wojskowymi akredytowanymi w Warszawie
  • Wydział VII - administracyjno-gospodarczy
  • Wydział VIII - finansowy
  • Wydział IX - personalny
  • Biuro Szyfrów
  • Kartoteka personalna - prowadzenie ewidencji tajnych współpracowników Oddz. II SG WP oraz ważnych osób w poszczególnych krajach kapitalistycznych
  • Rezerwa personalna - (oficerowie bez aktualnego przydziału)
  • Sekcja Specjalna - kontrwywiad i praca agenturalno-operacyjna wśród personelu Oddz. II SG WP oraz osłona kontrwywiadowcza dla O.II.SG.

Sekcja Specjalna - faktycznie podlegała szefowi Głównego Zarządu Informacji WP, będąc jednocześnie częścią struktury GZI WP, jako tzw. Referat Specjalny Wydziału I Oddziału II Głównego Zarządu Informacji. Kontrola wewnętrzna - osłona kontrwywiadowcza (Później zmieniony na Zarząd I)

Radzieccy doradcy[edytuj | edytuj kod]

Do końca lat 40 XX w. w jednolitych strukturach wywiadu - Departamentu VII/Oddziału II pełniło służbę trzech radzieckich doradców. W grudniu 1949 na prośbę Bieruta Józefa Stalina skierował dalszych czterech, z czego dwóch od marca 1950 roku pełniło faktycznie funkcję zastępców szefa. Byli wśród nich gen.bryg. Konstantin Kasznikow (przyszły szef Oddziału II) oraz płk Andriej Biełajew.

Po ponownym rozdzieleniu wywiadu wojskowego i cywilnego zatrudniono kolejnych piętnastu oficerów radzieckiego wywiadu wojskowego - GRU. Zajmowali oni kierownicze stanowiska w Oddziale (następnie Zarządzie) aż do 1955 roku. Od 14 listopada 1950 roku obowiązki szefa Oddziału ponownie objął Rosjanin - gen. bryg. Konstantin Kasznikow.

Rozformowanie Oddziału II[edytuj | edytuj kod]

15 listopada 1951 roku rozkazem organizacyjnym numer 0088 Ministra Obrony Narodowej, Marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego, Oddział II przekształcono w Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, a podstawowe wydziały przeniesiono do rangi oddziałów. W chwili reorganizacji kadra liczyła 254 oficerów i 105 pracowników kadrowych.

Zakres terytorialny rozpoznania wywiadowczego rozszerzono na Norwegię, Hiszpanię, Portugalię, Grecję, Turcję oraz Izrael.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nadany na początku 1946 roku, Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 58.
  2. Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 51-52.
  3. M. Aleksiejew, A. Kołpakidi, W Koczik, Энциклопедия военной разведки. 1918-1945 гг. Moskwa, 2012, str. 239.
  4. Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 65-66.
  5. M. Aleksiejew, A. Kołpakidi, W. Koczik, Энциклопедия военной разведки. 1918-1945 гг. Moskwa, 2012, strona 594.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leszek Pawlikowicz, Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956-1964, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2004, ​ISBN 83-7399-074-7​.