Wojskowa Służba Wewnętrzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wojskowa Służba Wewnętrzna
Ilustracja
oznaka rozpoznawcza WSW
Historia
Państwo  PRL
Sformowanie 10 stycznia 1957 ( PRL)
Rozformowanie 30 sierpnia 1990 ( Polska)
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Aleksander Kokoszyn
Ostatni gen. bryg. Edmund Buła
Działania zbrojne
operacja „Dunaj”
Organizacja
Podległość Ministerstwo Obrony Narodowej

Wojskowa Służba Wewnętrzna (WSW) – działająca w latach 1957–1990 wojskowa służba specjalna, będąca instytucją kontrwywiadu wojskowego i służby zabezpieczającej bezpieczeństwo Sił Zbrojnych PRL oraz utrzymania dyscypliny wojskowej. Na mocy ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej z 18 grudnia 1998 - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (art. 5 ust.1 pkt 9) WSW jest uznawana za organ bezpieczeństwa państwa[1].

Utworzona 10 stycznia 1957, w miejsce zlikwidowanego Głównego Zarządu Informacji MON, podległa Ministerstwu Obrony Narodowej. WSW była organem ścigania.

Zadaniem WSW było zwalczanie szpiegostwa przeciwko SZ PRL, przeciwko przemysłowi zbrojeniowemu, zwalczanie dywersji politycznej (utrzymywanie leninizmu w wojsku), terroru, sabotażu, zapobieganie tworzenia nielegalnych związków wewnątrz SZ PRL, zwalczanie przestępczości pospolitej wśród żołnierzy, utrzymywanie dyscypliny wojskowej, werbowanie obcokrajowców w tym dyplomatów, mogących mieć informacje ważne dla PRL i SZ PRL itp.

WSW prowadziła także w ramach swoich możliwości wspieranie ww. działań sojuszniczych sił zbrojnych itp. WSW przejęła od komend garnizonów utrzymywanie porządku i dyscypliny, oraz ściganie przestępstw popełnionych przez personel Sił Zbrojnych PRL.

Utworzenie WSW i zmiany orgnizacyne[edytuj | edytuj kod]

Wojskowa Służba Wewnętrzna powołana została na mocy Rozkazu ministra obrony narodowej nr O1/MON z 10 stycznia 1957 roku i Zarządzenia organizacyjnego nr 0013 szefa Sztabu Generalnego WP z 21 stycznia 1957 roku o rozformowaniu Głównego Zarządu Informacji[2].

Quote-alpha.png
Rozkaz ministra obrony narodowej nr 01/MON z dnia 10 stycznia 1957 w sprawie utworzenia Wojskowej Służby Wewnętrznej[3]

Dotychczasowa struktura organizacyjna oraz zakres działania i metody pracy organów Informacji Wojska Polskiego nie zapewniają właściwego zabezpieczenia wojska przed wrogą działalnością oraz skutecznego zwalczania przestępczości w wojsku. Również istniejąca obecnie organizacja kontroli nad przestrzeganiem dyscypliny i porządku wojskowego oraz regulaminowych zasad zachowania się żołnierzy w czasie przebywania poza jednostkami wojskowymi nie zapewnia należytego spełnienia tego zadania. W związku z powyższym w celu właściwego i skutecznego zabezpieczenia wojska przed wrogą działalnością, szybszego i skuteczniejszego wykrywania przestępstw i zapobiegania ich popełnianiu oraz w celu zwiększenia i zaostrzenia kontroli nad przestrzeganiem przez żołnierzy poza rejonami zakwaterowania jednostek wojskowych dyscypliny, porządku wojskowego i regulaminowych zasad zachowania się

rozkazuję:

1. Rozformować organy Informacji Wojska Polskiego.

2. W miejsce rozformowanych organów Informacji Wojska Polskiego utworzyć Wojskową Służbę Wewnętrzną [...] do dnia 1 lutego 1957 r.

Głównym powodem rozformowania "Informacji Wojskowej" była rola, jaką odegrała w czasach stalinizmu w Polsce. Tak zwana Informacja Wojskowa brała czynny udział obok bezpieki Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w walce z żołnierzami wyklętymi, od 1944 roku, kiedy rozpoczęły się aresztowania żołnierzy Armii Krajowej i nie tylko. Do 1957 roku Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego aresztował ok. 17 tys. osób cywilnych i żołnierzy.

W następnych pięciu latach w Szefostwie WSW dokonano niewielkich zmian strukturalno-organizacyjnych:

  • 8 czerwca 1957 roku Kurs Doskonalenia Oficerów WSW w Mińsku Mazowieckim został przeformowany w Ośrodek Szkolenia WSW.
  • 10 grudnia 1958 roku w podporządkowanie WSW został przyjęty 14 batalion wartowniczy, który przemianowano na batalion ochrony WSW.
  • 19 grudnia 1959 roku Zarządowi II WSW została podporządkowana 13 kompania regulacji ruchu.
  • 30 czerwca 1962 roku z połączenia batalionu ochrony WSW i 13 kompanii regulacji ruchu został sformowany pułk ochrony i regulacji ruchu.
  • 24 czerwca 1965 roku zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 czerwca 1965 roku w struktury Ministerstwa Obrony Narodowej zostały włączone organa WSW KBW i WOP. Jednostki WSW WOP na skutek zarządzenia z 29 września 1971 r. Ministra Spraw Wewnętrznych i Ministra Obrony Narodowej powróciły w 1971 r. w podporządkowanie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Z dniem 24 lutego 1966 WSW przejęła rozformowane jednostki WSW Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza, a w 1969 w okręgach wojskowych sformowano wydziały WSW dywizji[2]. Zarządzeniem organizacyjnego szefa Sztabu Generalnego nr 054 z 18 września 1971 utworzono Oddział WSW Jednostek Wojskowych MSW, któremu podporządkowano pięć wydziałów w terenie[4]. W tym też roku Wojsk Ochrony Pogranicza ponownie podporządkowano MSW i Oddział WSW JW MSW przekazano do resortu spraw wewnętrznych[4]. Na podstawie Zarządzenia nr 063/Org. szefa Sztabu Generalnego WP z 23 listopada 1978 oraz Zarządzenia nr 05 z 20 marca 1979 Oddział WSW Marynarki Wojennej został przekształcony w Zarząd WSW Marynarki Wojennej[4].

Zakres działania WSW[edytuj | edytuj kod]

Rozkaz ministra obrony narodowej nr 01/MON z dnia 10 stycznia 1957 w sprawie utworzenia Wojskowej Służby Wewnętrznej określał także zakres jej działania. Przewidywał on[5]:

  • walka ze szpiegostwem, aktami terrorystycznymi, dywersją, sabotażem i innego rodzaju wrogą działalnością wymierzoną przeciwko siłom zbrojnym
  • wykrywanie innych przestępstw i zapobieganie ich popełnianiu
  • wykonywanie obowiązków związanych z prowadzeniem dochodzeń w sprawach karnych w wojsku
  • czuwanie nad przestrzeganiem dyscypliny i porządku wojskowego oraz regulaminowego zachowania się żołnierzy podczas przebywania poza rejonami zakwaterowania jednostek wojskowych

Ten sam rozkaz nadał organom Wojskowej Służby Wewnętrznej uprawnione do[5]:

  • przeglądania za wiedzą właściwych dowódców w uzasadnionych przypadkach dokumentów znajdujących się w jednostkach wojskowych z wyjątkiem dokumentów szyfrowych, mobilizacyjnych i operacyjnych
  • dokonywania wszelkich czynności związanych z prowadzeniem dochodzeń w sprawach karnych w granicach i na zasadach określonych w przepisach wojskowych postępowania karnego
  • legitymowania i dokonywania zatrzymań żołnierzy znajdujących się poza rejonami zakwaterowania jednostek wojskowych w przypadkach podejrzenia popełnienia czynu przestępnego (sic!), naruszania dyscypliny, porządku wojskowego i regulaminowych zasad zachowania się na zasadach określonych w kodeksie wojskowego postępowania karnego oraz w regulaminach i innych przepisach wojskowych

Niektóre zadania zlecano wyspecjalizowanym strukturom Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Dotyczyło to kontroli korespondencji, tym zajmowało się Biuro W MSW, (Biuro W - perlustracji korespondencji) oraz podsłuchów zakładanych w systemie cywilnej łączności telefonicznej, tym zajmowało się Biuro T MSW.

Struktura organizacyjna WSW[edytuj | edytuj kod]

Struktura WSW w chwili powstania[2]:

Z dniem 1 czerwca 1958[f] został utworzony nowy zarząd:

Struktura szefostwa WSW w pierwszych latach

Podległy Szefowi aparat centralny otrzymał nazwę Szefostwa. Przez pierwszą dekadę istnienia Wojskowa Służba Wewnętrzna dzieliła się na dwa podstawowe piony: operacyjny i porządkowo-dochodzeniowy, nadzorowane przez dwóch Zastępców Szefa WSW. Pion operacyjny (kontrwywiadowczy) był pionem wiodącym. W sierpniu 1961 roku, zarządzeniem Nr 790/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 sierpnia 1961 roku, utworzono dodatkowe stanowisko Zastępcy Szefa WSW do spraw politycznych.

  • Zarząd I (kontrwywiad wojskowy) :Odpowiadał za realizacje i kontrolę osłony kontrwywiadowczej jednostek wojskowych oraz zakładów specjalnych (przemysł zbrojeniowy).
    • Oddział I (ochrona tajemnicy i profilaktyka)
    • Oddział II (kontrwywiad ofensywny, dokonywanie werbunków OZI, prowadzenie tzw. gier operacyjnych)
    • Oddział III - (zwalczanie dywersji ideologicznej)
    • Oddział IV - (analiza kontrwywiadowcza)
  • Zarząd II (porządkowo-dochodzeniowy)
    • Oddział I (prowadzenie dochodzeń i współpraca z Naczelną Prokuraturą Wojskową i Komendą Główną Milicji Obywatelskiej)
    • Oddział II (nadzór nad służbami patrolowymi, porządkowo-ochronnymi, oraz regulacji ruchu związków taktycznych (oddziałowi II podlegał także batalion ratowniczy byłego GZI WP)
    • Oddział III (prowadzenie pracy operacyjno-poszukiwawczej w pionie dochodzeniowym[4])
    • Oddział IV (badanie efektywności pionu dochodzeń oraz praca kontrolno-instruktażowa)
    • Główny Inspektorat Samochodowy (prowadzenie inspekcji wojskowych środków transportu)
  • Samodzielny Oddział III - (Specjalny) (wykonywał zadania usługowe o charakterze kontrwywiadowczym)
    • Wydział I (ochrona ministra obrony narodowej oraz jego najbliższej rodziny)
    • Wydział II (instalacja podsłuchów, dokonywanie tajnych przeszukań w mieszkaniach)
    • Wydział III (obserwacja)
    • Wydział IV (obsługa podsłuchów (głównie wojskowych linii telefonicznych)]
    • Wydział V (radiokontrwywiad, wykrywanie obcych radiostacji nadawczych)
  • Samodzielny Oddział IV
  • Wydział Kadr
  • Oddział Polityczny
  • Ośrodek Szkolenia WSW w Mińsku Mazowieckim
Struktura szefostwa WSW w latach siedemdziesiątych XX w.

Organizacja szefostwa i zakres działania komórek organizacyjnych[6]:

  • Wydział Polityczny (praca partyjno-polityczną i kulturalno-oświatową w szefostwie WSW)
  • Zarząd I (osłona kontrwywiadowcza Sztabu Generalnego, Instytucji Centralnych MON, akademii wojskowych na terenie garnizonu Warszawa i Zarządu II Sztabu Generalnego)
  • Zarząd II (prowadzenie spraw o charakterze szpiegowskim, zabezpieczenie przed rozpoznaniem radioelektronicznym, zabezpieczenie kontrwywiadowcze jednostek i obiektów wojskowych)
  • Oddział III (obserwacja zewnętrzna, instalowanie urządzeń techniki operacyjnej, wywiady i ustalenia operacyjne, ochrona ministra obrony narodowej)
  • Oddział IV (ewidencja operacyjna i archiwum WSW, prace organizacyjno-mobilizacyjne, łączność szyfrowa i nadzór nad kompanią ochrony Szefostwa WSW)
  • Oddział V (praca dochodzeniowo-śledcza oraz postępowania przygotowawcze w sprawach o przestępstwa przeciwko państwu i przestępstwa popełnione przez żołnierzy)
  • Oddział VI (służba porządkowa - prewencja)
  • Oddział Szkolenia i Analiz (programy i materiały pomocnicze do szkolenia kontrwywiadowczego, okresowe biuletyny informacyjne, sprawozdania i informacje)
  • Oddział Kadr
  • Wydział Finansów
  • Ośrodek Techniki Operacyjnej Szefostwa WSW
  • Węzeł Łączności Szefostwa WSW
  • kompania samochodowa Szefostwa WSW
Struktura WSW w 1990

Szefostwo WSW:

  • Zarząd I (kontrwywiadowcza ochrona instytucji centralnych Ministerstwa Obrony Narodowej)
  • Zarząd II (dochodzeniowo-prewencyjny, w zarządach Okręgów Wojskowych i Rodzajów Sił Zbrojnych oddziały II, w oddziałach terenowych wydziały II, delegatury WSW)
  • Zarząd III (kontrwywiadowczy, w zarządach Okręgów Wojskowych i Rodzajów Sił Zbrojnych oddziały III, w oddziałach terenowych wydziały III)
  • Zarząd IV (obserwacji i techniki operacyjnej, w zarządach Okręgów Wojskowych i Rodzajów Sił Zbrojnych oddziały IV)
  • Zarząd V (administracja, szkolenie, w oddziałach terenowych wydziały V)
  • Oddział Kadr
  • Oddział Finansów
  • Oddział Zabezpieczenia

Jednostki terenowe:

  • na szczeblu Okręgów Wojskowych (OW): Zarządy WSW Warszawskiego, Śląskiego i Pomorskiego OW;
  • na szczeblu Rodzajów Sił Zbrojnych: Zarządy WSW Marynarki Wojennej i Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej oraz Oddział WSW Warszawa.

Zarządom były podporządkowane:

  • Oddziały i Wydziały WSW, których zadaniem była kontrwywiadowcza ochrona korpusów, dywizji, pułków, samodzielnych batalionów (kompanii) i innych obiektów o specjalnym przeznaczeniu[7].

Liczebność WSW[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na przejęcie od komend garnizonów dodatkowych funkcji porządkowych, Wojskowa Służba Wewnętrzna nie była formacją mniej liczną od byłego Głównego Zarządu Informacji WP. W 1960 roku liczyła 4230 żołnierzy, w tym 1348 oficerów, 1069 podoficerów oraz 1813 szeregowców. W późniejszym czasie jej liczebność znacznie wzrosła.

Liczebność OZI WSW MON[edytuj | edytuj kod]

Po rozwiązaniu GZI MON w 1957 r. spadła liczba tajnych współpracowników części ds. kontrwywiadu wojskowego. W grudniu 1957 roku było ich 2100.

W okresie działania tzw. pierwszej Solidarności i w stanie wojennym w PRL oraz w latach następnych do rozwiązania WSW znacząco wzrosła ilość osób pozyskanych do współpracy.

W 1986 roku Wojskowa Służba Wewnętrzna korzystała z zasobu agenturalnego zawierającego ponad 16 tys. OZI. Żołnierze operacyjni prowadzący OZI, w celu odbierania raportów i zlecania im zadań spotykali się w ponad tysiącu mieszkań i lokali konspiracyjnych pozostających w dyspozycji WSW[8]. Znaczącą część tej ilości stanowili cywile.

Kadra i szkoły WSW[edytuj | edytuj kod]

Przygotowaniem kadr zajmowała się od lipca 1945 roku Szkoła Oficerów Informacji, która trzy lata później przekształcona została w Oficerską Szkołę Informacji Wojska Polskiego w Wesołej pod Warszawą. W październiku 1955 roku została przeniesiona do Mińska Mazowieckiego i przeformowana w Kurs Doskonalenia Oficerów Informacji, a następnie w Ośrodek Szkolenia WSW i ostatecznie w Centralny Ośrodek Szkolenia Wojskowej Służby Wewnętrznej im. Feliksa Dzierżyńskiego w Mińsku Mazowieckim. Począwszy od 1960 roku dziesięciu absolwentów ośrodka kierowano na Wyższe Kursy Kontrwywiadu Wojskowego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR w Nowosybirsku (podległe Trzeciemu Zarządowi Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR). Od 1967 roku w strukturze COS WSW działała Szkoła Chorążych WSW przyjmująca co roku kilkunastu- kilkudziesięciu maturzystów i kształcąca kadetów na chorążych zawodowych WSW oraz Podoficerska Szkoła Zawodowa WSW kształcąca elewów na rocznych kursach podoficerów (absolwent szkoły otrzymywał stopień kaprala) zawodowych WSW. W styczniu 1974 roku otwarto w ośrodku Szkołę Oficerów Rezerwy, która w 1981 roku została przemianowana na Szkołę Podchorążych Rezerwy WSW. Do obu szkół- na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów o powszechnym obowiązku obrony PRL - kierowano na roczne przeszkolenie absolwentów szkół wyższych, najczęściej magistrów prawa, politologii itp. Absolwentem SOR WSW był między innymi Bogusław Pacek, późniejszy generał dywizji i Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej.

Koordynacja współpracy między WSW MON a Trzecim Zarządem Głównym KGB ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Od 1956 roku koordynacją współpracy pomiędzy WSW (jeszcze wtedy GZI WP) a kontrwywiadem w SZ ZSRR zajmował się szef oficerów łącznikowych KGB do spraw kontrwywiadu wojskowego. Zazwyczaj był on jednocześnie III zastępcą szefa Misji Łącznikowej KGB przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Likwidacja WSW[edytuj | edytuj kod]

Organy kontrwywiadu i wywiadu wojskowego Polski Ludowej zostały formalnie zlikwidowane w RP na początku lat 90 XX wieku. We wrześniu 1988 roku zniszczono pierwszą partię (11 ton teczek osobowych źródeł informacji) dokumentów ilustrujących historię poprzednika WSW - zlikwidowanej w 1957 roku tzw. Informacji Wojskowej[8] , odpowiedzialnej w czasach stalinowskich za masowe zbrodnie i represje w Wojsku Polskim, a kierowanej przez oddelegowanych w tym celu oficerów Trzeciego Zarządu Głównego MGB ZSRR i GRU. Kolejnych pięć ton teczek IW zostało zniszczonych w październiku 1989 roku. Akcję nadzorował płk Mieczysław Kacprzyk[8].

Szefostwo Wojskowej Służby Wewnętrznej zostało zlikwidowane rozkazem Ministra ON z 18 kwietnia 1990 roku. Tworząc nowe służby ze zlikwidowanej WSW wyodrębniono pion porządkowo-dochodzeniowy i utworzono Żandarmerię Wojskową, a pion kontrwywiadowczy przyłączono do działającego wywiadu wojskowego Zarządu II SG, nowej instytucji wojska nadano nazwę Służby Wywiadu i Kontrwywiadu Zarządu II SG WP. Te z kolei w 1991 roku przeformowano w Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych MON.

Zmiany te miały głównie organizacyjny charakter i nie doprowadziły do głębszej merytorycznej i kadrowej reformy tej służby[8].

Natomiast funkcje policyjne (pionu porządkowo-dochodzeniowego) przejęła Żandarmeria Wojskowa z Komendą Główną ŻW w Warszawie, powołana zarządzeniem Ministra Obrony Narodowej w 1990 roku (w ten sposób reaktywowano tradycję przedwojennej Żandarmerii Wojska Polskiego, formalnie rozwiązanej w 1949 roku w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie).

Obecnie Żandarmeria Wojskowa realizuje część zadań dawnej WSW w zakresie profilaktyki i zapobiegania przestępczości oraz zjawiskom patologicznym w Siłach Zbrojnych RP, działalności dochodzeniowo-śledczej, przestrzegania dyscypliny wojskowej i działalności prewencyjnej.

 Osobny artykuł: Żandarmeria Wojskowa.

Umundurowanie żołnierzy WSW[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pionu prewencji Wojskowej Służby Wewnętrznej w wojskach lądowych jako służba mundurowa nosili białe otoki na czapkach garnizonowych, a podczas patroli hełmy z dużym białym napisem "WSW".

Żołnierze WSW[edytuj | edytuj kod]

Szefowie WSW i ich zastępcy

Na czele WSW stał szef służby. W latach 1957-1990 obowiązki szefa WSW pełnili kolejno:

Zastępcy szefa WSW:

Przodujący żołnierze WSW

W latach 1973-1987 czternastu żołnierzy Wojskowej Służby Wewnętrznej zostało wyróżnionych wpisem do „Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich”. Wśród wyróżnionych było trzynastu oficerów starszych i jeden chorąży, któremu wyróżnienie zostało przyznane pośmiertnie. Wśród wyróżnionych oficerów znalazło się czterech zastępców szefa służby i czterech szefów zarządów, jeden szef oddziału i jeden komendant ośrodka szkolenia, a także trzech oficerów.

  1. płk Ludwik Kuropatwa s. Stanisława – komendant Centralnego Ośrodka Szkolenia Wojskowej Służby Wewnętrznej im. Feliksa Dzierżyńskiego w Mińsku Mazowieckim (1973),
  2. st. chor. szt. Aleksander Safon[9] – szef Delegatury Wojskowej Służby Wewnętrznej (pośmiertnie 1975),
  3. płk mgr Józef Muzyka - szef Oddziału Wojskowej Służby Wewnętrznej w Lublinie (1976),
  4. płk Zygmunt Szyfler s. Stanisława - szef Zarządu WSW Wojsk Lotniczych w Poznaniu (1978),
  5. płk mgr Władysław Mrowiec s. Leona - zastępca szefa Wojskowej Służby Wewnętrznej - szef Zarządu III (1979),
  6. mjr Stanisław Rychel - oficer Wojskowej Służby Wewnętrznej (1980),
  7. płk mgr Edmund Buła s. Józefa – zastępca szefa Wojskowej Służby Wewnętrznej (1982),
  8. płk mgr Ryszard Rybarczyk – oficer Wojskowej Służby Wewnętrznej (1982),
  9. płk Władysław Gendera – oficer Wojskowej Służby Wewnętrznej (1983),
  10. płk mgr Wiktor Pawłowski s. Franciszka – zastępca szefa Wojskowej Służby Wewnętrznej - szef Zarządu V (1983),
  11. płk mgr Eugeniusz Smolarczyk s. Jana - szef Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu (1984),
  12. płk mgr Antoni Kubicki s. Franciszka – zastępca szefa Wojskowej Służby Wewnętrznej - szef Zarządu III (1985),
  13. płk mgr Zenon Binas s. Bolesława – szef Zarządu WSW Wojsk Lotniczych w Poznaniu (1986),
  14. płk mgr Marian Wichrzyński s. Jana - szef Zarządu WSW Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy (1987).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Oddział WSW w Wałczu został rozformowany na mocy Rozkazu nr 0045/org. ministra obrony narodowej z 8 czerwca 1957[2].
  2. Oddział (?) WSW w Grudziądzu został rozformowany na mocy Zarządzenia nr 048/org. szefa Sztabu Generalnego WP z 21 czerwca 1969[2].
  3. Rozkazem nr 051/org. z 25 kwietnia 1964 i rozkazu nr 0323 szefa WSW z 5 listopada 1964, Oddział WSW w Łodzi został podporządkowany Zarządowi WSW Pomorskiego Okręgu Wojskowego[2].
  4. Zarządzeniem nr 052 szefa Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego 12 lipca 1969, Oddział WSW w Żaganiu został przeformowany w Wydział WSW 11 Dywizji Pancernej w Żaganiu[2].
  5. W 1979 Oddział WSW Marynarki Wojennej został przekształcony w Zarząd WSW Marynarki Wojennej[4].
  6. Rozkaz organizacyjny nr 004/Org. ministra obrony narodowej z 19 maja 1958[2].
  7. Z dniem 11 marca 1968 Zarząd WSW Wojsk Lotniczych i OPL OK podzielono na Zarząd WSW Wojsk Lotniczych i Zarząd WSW Wojsk Ochrony Powietrznej Kraju[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz.U. z 2019 r. poz. 1882
  2. a b c d e f g h i Leśkiewicz i Peterman 2013 ↓, s. 168.
  3. Jusupović i Leśkiewicz 2013 ↓, s. 202.
  4. a b c d e Leśkiewicz i Peterman 2013 ↓, s. 169.
  5. a b Jusupović i Leśkiewicz 2013 ↓, s. 202-203.
  6. Leśkiewicz i Peterman 2013 ↓, s. 170.
  7. Dominiczak H., Organy bezpieczeństwa PRL 1944–1990, Warszawa 1997.
  8. a b c d Antoni Dudek: Wojskowe Służby Imperium (pol.). Wprost, Numer 41/2006 (1243).
  9. Pamięci Poległych poza granicami kraju, unef2.pamiecipoleglych.mon.gov.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Leśkiewicz, Radosław Peterman: Wojskowe organy bezpieczeństwa państwa. W: Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz: Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944-1990). Zbiór studiów. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2013. ISBN 978-83-7629-457-5.
  • (red.) Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz: Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944-1990). Zbiór studiów. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2013. ISBN 978-83-7629-457-5.
  • Leszek Pawlikowicz, Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956-1964, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2004, ​ISBN 83-7399-074-7​.