Stanisław Radkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Radkiewicz
Stanisław Radkiewicz 1947.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 stycznia 1903
Rozmierki, gubernia grodzieńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 13 grudnia 1987
Warszawa, Polska
Minister bezpieczeństwa publicznego
Okres od 22 lipca 1944
do 9 grudnia 1954
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Następca funkcja zlikwidowana
Minister Państwowych Gospodarstw Rolnych
Okres od grudnia 1954
do kwietnia 1956
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Następca Mieczysław Moczar
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu II klasy Medal "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej" Medal za Warszawę 1939-1945
Grób Stanisława Radkiewicza i Ruty Radkiewicz na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Stanisław Radkiewicz (ur. 19 stycznia 1903 w Rozmierkach, zm. 13 grudnia 1987 w Warszawie) – generał dywizji bezpieczeństwa publicznego, członek KZMP, KPP, PPR i PZPR, oficer polityczny 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki, kierownik resortu bezpieczeństwa publicznego w PKWN (1944), minister bezpieczeństwa publicznego (1945-1954), od marca 1946 członek Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I kadencji, minister PGR[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony we wsi Rozmierki w powiecie kosowskim województwa poleskiego. Pochodził z rodziny chłopskiej[2]. Był synem Franciszka i Pauliny z Lenczewskich. Ukończył 3 klasy szkoły powszechnej. W 1915, wraz z rodziną, został wywieziony przez wycofującą się armię carską w głąb Rosji, do wsi Efremówka k. Buzułuku, gdzie pracował na roli u miejscowych chłopów. Podczas rewolucji bolszewickiej podjął pracę w gminnej kancelarii Rady Rewolucyjnej Chłopów i Żołnierzy i wstąpił do Komsomołu. Po traktacie ryskim powrócił wraz z rodziną (1922) do Rozmierek, jednakże już w 1923 nielegalnie przedostał się do ZSRR, do brata Antoniego, który pełnił służbę w Armii Czerwonej. Biuro Polskie Komunistycznej Partii Białorusi skierowało go do Moskwy na "studia" w sekcji polskiej kominternowskiego Uniwersytetu Komunistycznego. W 1925 został nielegalnie wysłany do Polski jako funkcjonariusz KZMP. Za działalność skierowaną przeciwko suwerenności i niepodległości Polski został aresztowany (1928) i skazany na cztery lata więzienia. Po odbyciu kary podjął działalność w Komunistycznej Partii Polski jako etatowy funkcjonariusz partyjny ("funk"), gdzie pełnił różne funkcje, m.in. sekretarza okręgowego Zagłębia Dąbrowskiego.

W 1933 zatrzymany przez policję jako sekretarz KC KZMP wyrzekł się na piśmie partii komunistycznej i zobowiązał się do zaniechania wszelkiej działalności politycznej. Fakt ten w okresie późniejszym określił Jakub Berman jako "pewną słabość" bez wielkiego znaczenia, a "dającą gwarancję jego lojalności jako ministra bezpieczeństwa"[3].

Ponownie aresztowany w 1937 przez pół roku przebywał w areszcie. Po rozwiązaniu KPP przez Komintern przebywał w Warszawie, pracując m.in. na budowach jako robotnik. Cieszył się specjalnymi względami Józefa Stalina, gdyż obok Jakuba Bermana miał pełnomocnictwa do likwidacji istniejących jeszcze komórek organizacyjnych Komunistycznej Partii Polski.

Po wybuchu II wojny światowej przez tydzień służył w Robotniczym Batalionie Obrony Warszawy, następnie samowolnie opuścił jednostkę i przedostał się na tereny zajęte przez Armię Czerwoną. Jako obywatel sowiecki i członek WKP(b) pracował jako powiatowy inspektor szkolny w Kosowie Poleskim. Po ataku III Rzeszy na ZSRR (22 czerwca 1941) wstąpił do Armii Czerwonej jako oficer, szybko jednak został zdemobilizowany, a następnie podjął pracę w kołchozie Worowieszcz, służył także w batalionach pracy - pomocniczych jednostkach wojskowych, następnie od 1943 do 1944 sekretarz Centralnego Biura Komunistów, członek ZG ZPP, służył w 2 Dywizji Wojska Polskiego. Od października 1943 w miejscowości Biełoomut w obwodzie moskiewskim, niedaleko Moskwy nadzorował formowanie Polskiego Samodzielnego Batalionu Szturmowego[4]. Po powołaniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego stanął na czele wchodzącego w jego struktury Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, piastował to stanowisko od 22 lipca do 31 grudnia 1944. Najważniejsze stanowiska w kierowanym przez niego resorcie objęli funkcjonariusze NKWD i absolwenci kursów w Kujbyszewie oraz członkowie PPR i GL-AL z okresu okupacji niemieckiej. Po przekształceniu PKWN w Rząd Tymczasowy, a RBP w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, został awansowany do stopnia generała brygady, następnie gen. dywizji i został ministrem BP. Jego zastępcami byli również obywatele sowieccy i członkowie WKP(b): Mieczysław Mietkowski i Roman Romkowski, którzy odgrywali w MBP kluczową rolę, kierując jego najważniejszymi pracami.

Bezpieka pod kierownictwem Radkiewicza rozwijała się bardzo szybko, stanowiąc główne narzędzie terroru, zastraszania społeczeństwa oraz zwalczania szpiegostwa i prowadzenia wywiadu. W kwietniu 1945 było już 12 tys. funkcjonariuszy, a w grudniu 1945 – 24 tys. Apogeum rozwoju Ministerstwa BP miało miejsce w roku 1953, gdy jego liczebność przekroczyła 33 tys. W ramach MBP istniały będące służbą specjalną Departamenty MBP, oraz nadzorowane przez MBP Milicja Obywatelska (w grudniu 1945 – 70 tys.), Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej (1946 – 125 tys. członków), Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (41 tys.), Wojska Ochrony Pogranicza (32 tys.), Straż Więzienna (10 tys.), straż pożarna i inne jednostki organizacyjne i służby. MBP zajmowało się m.in. zwalczaniem niepodległościowych organizacji konspiracyjnych, Kościoła katolickiego (i innych wyznań religijnych), legalnej opozycji politycznej (m.in. PSL i SP) i kontrolą wszystkich organizacji społecznych i gospodarczych. Szczególną rolę pełnili doradcy sowieccy z NKWD, którzy sprawowali nieformalny nadzór nad funkcjonowaniem całego resortu.

Od 1945 do 1948 był członkiem Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (BP KC PPR), a od grudnia 1948 był członkiem BP KC Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Od 24 lutego 1949 był członkiem Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR, nadzorującej instytucje bezpieczeństwa państwa prowadzące represje czasów Bolesława Bieruta (stalinizm) w Polsce.

9 grudnia 1954 odwołany ze stanowiska Ministra BP, a w lipcu 1955 nakłoniony by zrezygnował z członkostwa w Biurze Politycznym KC PZPR. Mimo że doszło do procesów m.in. Romana Romkowskiego, Józefa Różańskiego i Anatola Fejgina, Stanisław Radkiewicz pozostał całkowicie bezkarny. Po złożeniu tzw. samokrytyki został mianowany na ministra Państwowych Gospodarstw Rolnych. W maju 1957 usunięty z KC PZPR i na trzy lata z PZPR. W latach 1960-1968 dyrektor generalny Urzędu Rezerw Państwowych. W 1968 przeszedł na emeryturę. Do śmierci z krótką przerwą był członkiem PZPR, a Trybuna Ludu zamieściła 14 grudnia 1987 następujący nekrolog: Stanisław Radkiewicz, generał w stanie spoczynku.

Uchwałą Prezydium KRN z 19 lipca 1946 "w wyróżnieniu zasług na polu dwuletniej pracy nad odrodzeniem państwowości polskiej, nad utrwaleniem jej podstaw demokratycznych i w odbudowie kraju" został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[5]. Wcześniej, 17 stycznia 1946, otrzymał Medal za Warszawę 1939-1945[6]. Odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy, Medalem "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej".

Przypisy

  1. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 368.
  2. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczenstwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 9.
  3. Marek Łatyński, Nie paść na kolana. Szkice o opozycji w latach czterdziestych, wyd. II rozszerzone, Wrocław 2002, Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum, ISBN 83-7095-056-6 s. 93 przyp. 123. Informację tę, pierwotnie w: Zbigniew Błażyński, Mówi Józef Światło. Za kulisami bezpieki i partii 1940-1955, Londyn 1985, wyd. Polska Fundacja Kulturalna, ISBN 0850651808, s. 14-15, potwierdza Aleksander Kochański, w 1948 prowadzono w tej sprawie przeciw Radkiewiczowi śledztwo partyjne. Por. Sprawozdanie stenograficzne z posiedzenia Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej 31 sierpnia-3 września 1948 r. (opr. Aleksander Kochański), Pułtusk-Warszawa 1998 wyd. Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, ISBN 83-909208-4-0, s. 236 i następne. Por. też Czesław Kozłowski, Namiestnik Stalina, Warszawa 1993, wyd. BGW, ISBN 8370662331, s. 53.
  4. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, s. 10.
  5. http://monitorpolski.gov.pl/MP/1947/s/74/490
  6. http://monitorpolski.gov.pl/MP/1946/s/26/43