Stanisław Poniatowski (podskarbi litewski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy podskarbiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Stanisław Poniatowski
Ilustracja
Herb
Ciołek
Rodzina Poniatowski
Data i miejsce urodzenia 23 listopada 1754
Warszawa
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1833
Florencja
Ojciec Kazimierz Poniatowski
Matka Apolonia Ustrzycka
Żona

Cassandra Luci

Dzieci

(oficjalnie):
Józef Michał Poniatowski
Karol Poniatowski

Stanisław Poniatowski herbu Ciołek (ur. 23 listopada 1754 w Warszawie – zm. 13 lutego 1833 we Florencji) – syn Kazimierza, książę, podskarbi wielki litewski, generał-lejtnant, konsyliarz Rady Nieustającej w 1780 roku[1], członek konfederacji targowickiej[2], kawaler maltański Katolickiego Wielkiego Przeoratu w Rosji w 1797 roku[3].

Był posłem podlaskim na sejm 1776 roku[4]. Poseł na sejm 1780 roku z ziemi warszawskiej[5]. Szef Regimentu Gwardii Pieszej Koronnej 1782-1789, starosta podolski, 1784-1791 podskarbi wielki litewski, wielokrotny poseł (wybrany marszałkiem stanu rycerskiego Rady Nieustającej na sejmie w 1780 roku[6], na którym bronił Kodeksu Zamoyskiego, od 1776 członek Komisji Edukacji Narodowej). Ulubieniec Stanisława Augusta, który starał się zapewnić mu – drogą układów z Katarzyną II następstwo tronu, wprowadzając w świat wielkiej polityki: m.in. w 1780 towarzyszył Katarzynie II podczas jej spotkania z Józefem II w Połocku i Mohylewie, następnie został mianowany marszałkiem Rady Nieustającej. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego w 1788 roku[7]. Konsyliarz Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1788 roku[8]. Należał do przywódców stronnictwa królewskiego, jednak krytycznie ocenił Konstytucję 3 Maja i po jej ogłoszeniu wyjechał z kraju. Sejm grodzieński (1793) nominował go do Komisji Edukacji Narodowej[9].

Zainteresowany sztuką, założył w Warszawie szkołę malarstwa. Natomiast w swych rozległych dobrach na Ukrainie przeprowadził reformy czynszowe. Po rozbiorach i sprzedaży majątków na ziemiach polskich, mimo otrzymanego od Rosji tytułu rzeczywistego radcy stanu, osiadł w Austrii, a następnie w Rzymie, gdzie nabył willę przy Via Flaminia i zgromadził światowej sławy kolekcję obrazów, rzeźb i kamei (sprzedana 1826 Anglikowi Sykesowi), oraz znaczną część archiwum Stanisława Augusta.

We Włoszech, naprzeciwko jego rezydencji, mieszkała szewcowa Cassandra Luci, która była często bita przez męża. Znalazła ona ochronę w osobie Poniatowskiego, którego kochanką została. Pozostając, pomimo braku papieskiego pozwolenia na jej rozwód, w faktycznym związku mieli kilkoro nieślubnych dzieci. Dwie córki i trzech synów mogło zatem dziedziczyć nazwisko, ale nie tytuł książęcy.

W 1820 książę przeniósł się do Toskanii do nowo nabytych dóbr Monterotondo. W 1830 po śmierci męża Cassandry Luci książę wziął z nią ślub, a trzy lata później umarł jako ostatni uprawniony do polskiego tytułu książęcego.

Miał dwóch synów naturalnych, których status przed śmiercią zalegalizował: Józefa Michała Poniatowskiego, kompozytora operowego i dyplomatę włoskiego oraz francuskiego, oraz Karola. W 1848 dwaj synowie księcia uzyskali włoski tytuł książęcy i dali oni początek istniejącej do dzisiaj włosko-francuskiej linii książąt Poniatowskich di Monte Rotondo.

Córki księcia wyszły za mąż za włoskich arystokratów, a jedna z wnuczek margrabianka Maria Anna di Ricci została żoną słynnego Aleksandra Walewskiego, naturalnego syna cesarza Napoleona I i Marii Walewskiej.

Pozostawił opis podróży Dyaryusz podróży w roku 1784 na dniu 11 maja w kraje niemieckie przedsięwziętej. Rkps Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygn. 1808/I; ed.: Stanisława księcia Poniatowskiego Diariusz podróży w roku 1784 w kraje niemieckie przedsięwziętej. Wyd. Jacek Wijaczka. Wyd. AŚ, Kielce 2002. «Prace Instytutu Historii Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach», nr 30. ISBN 83-7133-160-6.

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg, s. 582.
  2. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 144.
  3. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 163.
  4. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 532.
  5. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg, s. 582.
  6. Henryk Schmitt, Dzieje Polski XVIII i XIX wieku, t. II, Kraków 1867, s. 56.
  7. Dyaryusz Seymu Ordynaryinego Pod Związkiem Konfederacyi Generalney Oboyga Narodów W Warszawie Rozpoczętego Roku Pańskiego 1788. T. 1 cz. 1, [b.n.s].
  8. Kalendarzyk Polityczny Na Rok Przestępny 1788, Warszawa 1788, [b.n.s]
  9. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 344.