Toskania
| region | |||||
 Val d’Orcia | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Siedziba | |||||
| Kod ISO 3166-2 |
IT-52 | ||||
| Prezydent | |||||
| Powierzchnia |
22 985,01 km² | ||||
| Populacja (2025) • liczba ludności |
| ||||
| • gęstość |
159 os./km² | ||||
| Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| Liczba prowincji |
10 | ||||
| Liczba gmin |
273 | ||||
Położenie na mapie Włoch
| |||||
| 43°46′17″N 11°15′15″E/43,771389 11,254167 | |||||
| Strona internetowa | |||||
Toskania (wł. Toscana) – kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech, położony w Apeninach Północnych (Apeniny Toskańskie) oraz nad morzami: Liguryjskim i Tyrreńskim. Od północy graniczy z Ligurią oraz Emilią-Romanią, na wschodzie z Marche i Umbrią, a na południu z Lacjum. Siedzibą władz regionu jest Florencja. W środkowej części Toskanii znajduje się kraina historyczna, a także region winiarski o nazwie Chianti.
Prowincje
[edytuj | edytuj kod]Toskania jest podzielona na 10 prowincji, w tym 1 miasto metropolitalne, jako jednostek administracyjnych niższego szczebla[1]:
| Flaga | Nazwa polska | Nazwa włoska | Stolica | Liczba gmin | Ludność
(styczeń 2025) |
|---|---|---|---|---|---|
|
prowincja Arezzo | Provincia di Arezzo | Arezzo | 36 | 333 646 |
|
prowincja Florencja | Città Metropolitana di Firenze | Florencja | 41 | 989 460 |
|
prowincja Grosseto | Provincia di Grosseto | Grosseto | 28 | 215 328 |
|
prowincja Livorno | Provincia di Livorno | Livorno | 19 | 325 431 |
|
prowincja Lukka | Provincia di Lucca | Lukka | 33 | 380 693 |
|
prowincja Massa-Carrara | Provincia di Massa-Carrara | Massa | 17 | 186 759 |
|
prowincja Pistoia | Provincia di Pistoia | Pistoia | 20 | 290 036 |
|
prowincja Piza | Provincia di Pisa | Piza | 37 | 418 561 |
|
prowincja Prato | Provincia di Prato | Prato | 7 | 261 094 |
|
prowincja Siena | Provincia di Siena | Siena | 35 | 259 826 |
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Na północy Toskania graniczy z Ligurią i Emilią-Romanią, na wschodzie z Umbrią i Marche, na południu z Lacjum, a od zachodu sięga do wybrzeży Morza Tyrreńskiego.
Do regionu należą także wyspy archipelagu toskańskiego, m.in.: Elba (223,5 km²), Montecristo, Capraia, Gorgona, Pianosa, Giglio (21,2 km²).
Toskania obejmuje zachodnie zbocza Apeninów, Kotlinę Toskańską oraz Pogórze Toskańskie, przecięte licznymi dolinami rzek. Większość regionu to teren wyżynny (67%) i górski (25%), niziny zajmują jedynie 8% powierzchni.
- Najwyższe szczyty: Monte Prado 2050 m, Monte Pisanino 1946 m, Corno alle Scale 1945 m
- Rzeki: Arno (241 km), Ombrone (161 km), Serchio (111 km), Albegna, Cecina, Magra, Sieve
- Najważniejsze jeziora: Laguna di Orbetello (26,2 km²), Lago di Massaciuccoli (6,9 km²), Lago di Chiusi (3,9 km²), Lago di Montepulciano (1,9 km²)
Historia
[edytuj | edytuj kod]Toskania to również kraina historyczna, zwana początkowo Etrurią i zamieszkana przez Etrusków, podbita przez Rzymian weszła w skład Imperium Rzymskiego (281 p.n.e.). Od 406 n.e. podbijana przez najeżdżające kolejno na Italię plemiona germańskie. Od 553 pod panowaniem Bizancjum, od 568 – Longobardów, od 776 – Franków jako Marchia toskańska.
Od wieku X do XI wyodrębniały się komuny Lukki, Sieny, Florencji i inne. Od XV w. podporządkowana Florencji i władającym w niej Medyceuszom. Od 1569 Wielkie Księstwo Toskanii. Po wygaśnięciu dynastii Medyceuszy w 1737 władza przeszła w ręce dynastii habsbursko-lotaryńskiej, co związało kraj z Austrią. Po podboju w 1801 Napoleon Bonaparte utworzył Królestwo Etrurii. W latach 1807–1809 Toskania była częścią Francji. W 1809 Wielkie Księstwo Toskanii Napoleon nadał Elizie Bonaparte, a w 1814 na tron powróciła dynastia habsbursko-lotaryńska.
22 marca 1860 weszła w skład zjednoczonych Włoch.
W czasie wyzwalania Toskanii i pobytu wojsk alianckich we Włoszech (8 września 1943 – 30 sierpnia 1947), żołnierze alianccy dopuścili się 3443 (przypadki potwierdzone) gwałtów i rozbojów na ludności cywilnej. Kwestię alianckich gwałtów na kobietach przedstawiono m.in. w filmie Matka i córka[2].
Dialekt toskański stał się podstawą dla języka włoskiego.
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Region ma charakter przemysłowo-rolniczy. Uprawiane są głównie: zboża, ziemniaki, bób, karczochy, winorośl, oliwki, brzoskwinie, śliwki, rośliny pastewne i inne. Znacząca jest produkcja wina (zobacz wina włoskie) i oliwy z oliwek. Hoduje się: bydło, trzodę chlewną, kozy i owce. Praktykowane są także rybołówstwo oraz leśnictwo.
Dominuje przemysł drobny i średni (z bardzo wysoko postawionym rzemiosłem) głównie włókienniczy, maszynowy, metalowy i hutnictwo. Wydobycie pirytów, rudy rtęci, marmuru, cynku, ołowiu.
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Region jest jednym z najważniejszych centrów turystyki na świecie. Regionalna kuchnia i wina cieszą się dużą popularnością, szeroko rozwinięta agroturystyka dysponuje bogatą bazą noclegową. Zabytki i światowej sławy muzea przyciągają zwiedzających z całego świata. Łagodny klimat zezwala na dość długi sezon turystyczny, który trwa od Wielkanocy do października.
Z turystycznego punktu widzenia w Toskanii można wyróżnić wybrzeże oraz miasteczka położone w głębi regionu, w górzystym terenie. Chętnie odwiedzana jest środkowa część Toskanii wokół regionu Chianti, który słynie z winnic i średniowiecznych miasteczek, a także region Val d'Orcia słynący z charakterystycznego, pagórkowatego krajobrazu, historycznych miast i sielskich gospodarstw agroturystycznych z basenami[3]. Wybrzeże Toskanii ciągnie się od miejscowości Marina di Carrara na północy do Ansedonii na południu. Toskańskie plaże w przeważającej części są piaszczyste. Do regionu Toskania należą także wyspy położone na Archipelagu Toskanii – w tym najsłynniejsza Elba[4]. Region dysponuje bogatym zapleczem hotelowym, są tu liczne kempingi i wakacyjne apartamenty. W górzystej części Toskanii popularnością cieszą się wiejskie gospodarstwa agroturystyczne. Często z prywatnymi basenami i winnicami. Ogólnie Toskania może przyjąć jednorazowo ok. 550 000 turystów, tyloma łóżkami dysponują hotele, agroturystyki, kempingi itp. (dane IRPAT 2017 r.)[5].
Wybrzeże Toskanii – z niewielkimi wyjątkami – zdominowane jest przez plaże piaszczyste. Nad samym morzem znajduje się kilkadziesiąt popularnych kurortów wakacyjnych. Wzdłuż wybrzeża włoskie władze wydzieliły trzy parki naturalne: Parco Naturale Migliarino San Rossore, Parco Costiero di Rimigliano i wybrzeże Maremma w okolicy Talamone. Na terenie parków plaże zachowały swój naturalny charakter. Obowiązuje tam zakaz budowy hoteli i apartamentowców[6].
Prezydenci Toskanii
[edytuj | edytuj kod]- 1970–1978: Lelio Lagorio (PSI)
- 1978–1983: Mario Leone (PSI)
- 1983–1990: Gianfranco Bartolini (PCI)
- 1990–1992: Marco Marcucci (PCI/PDS)
- 1992–2000: Vannino Chiti (PDS/DS)
- 2000–2010: Claudio Martini (DS/PD)
- 2010–2020: Enrico Rossi (PD)[7]
- od 2020: Eugenio Giani (PD)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Toscana [online], Tuttitalia.it [dostęp 2025-06-10] (wł.).
- ↑ Pizzuti 2022 ↓, s. 293.
- ↑ Łukasz Ropczyński, Toskania: 50 najpiękniejszych miast i plaż, przewodnik po regionie [online], Kierunek Włochy, 6 stycznia 2021.
- ↑ Ł. Ropczyński, Toskania [online], Kierunek Włochy, 27 stycznia 2018.
- ↑ Noclegi w Toskanii, „Noclegi w Toskanii” [dostęp 2018-07-11] (pol.).
- ↑ Łukasz Ropczyński, Wybrzeże i plaże Toskanii [online], Kierunek Włochy, 24 października 2018.
- ↑ Italian Regions. worldstatesmen.org. [dostęp 2013-02-02]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Marco Pizzuti: Druga wojna światowa. Warszawa: 2022. ISBN 978-83-8151-596-2.
