Stanisław Warszycki (1599-1681)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Warszycki
Abdank
Abdank
Data urodzenia 1599
Data śmierci 25 stycznia 1681
Rodzice Andrzej Warszycki
Katarzyny Rokszycka
Małżeństwo Helena Wiśniowiecka,
Anna Stanisławska z Dunajgrodu
Dzieci z Heleną: Teresa Jadwiga, Jan Kazimierz, Anna

Stanisław Warszycki herbu Abdank (ur. 1599, zm. 25 stycznia 1681) – właściciel dóbr Sencygniowa, pan na Dankowie, senator i wojewoda mazowiecki (16301651), kasztelan krakowski od 1651, miecznik łęczycki i wojewoda sandomierski, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1662 roku[1], starosta piotrkowski.

Syn Andrzeja Warszyckiego herbu Abdank, podkomorzego sieradzkiego, i Katarzyny z Rokszyckich[2]. Warszycki zdobył wykształcenie w Padwie. Za czasów panowania króla Zygmunta III Wazy został senatorem. Od roku 1630 był wojewodą mazowieckim.

W dniu 22 czerwca 1632 roku ożenił się z dobiegająca trzydziestki Heleną, córką Konstantego Wiśniowieckiego, dzięki której jego majątek wzrósł o Pilicę, Mrzygłód, Kazimierzę i 39 wsi, co znacznie powiększyło jego pozycję majątkową.

Był elektorem Władysława IV Wazy z ziemi czerskiej w 1632 roku[3]. Był elektorem Jana II Kazimierza w 1648 roku z ziemi czerskiej[4].

Był deputatem świeckim na Trybunał Główny Koronny z ziemi wieluńskiej w 1639/1640 roku[5].

W 1650 ufortyfikował swoją wieś Danków: otoczył ją wałami i murami z bastionami oraz zbudował fosy napełnione wodą z pobliskiej Liswarty, w wyniku czego nawet Szwedzi nie mogli zdobyć tej twierdzy podczas Potopu. Podobne prace fortyfikacyjne przeprowadził na zamku w Pilicy około 1650 roku.

Gdy w czasie "potopu" Szwedzi zajęli należącą do Warszyckiego twierdzę bastionową w Pilicy i osadzili w nim załogę pod dowództwem Lindorna, Warszycki odzyskał zamek. Potem również odpędził Szwedów spod Dankowa oraz wyparł załogę szwedzką z zamku w Krzepicach. Uczestniczył również w obronie oblężonej Jasnej Góry, dla której m.in. dostarczył 12 dział i stado bydła. Warszycki walczył ze Szwedami głównie w Księstwie Siewierskim. Wykorzystał to oberlejtnant i arianin Orzechowski, który zaatakował dobra Warszyckiego. Zaciężni żołdacy Orzechowskiego pokonali kasztelana, za co Warszycki pozwał Orzechowskiego przed trybunał, który skazał buntownika na karę śmierci. Orzechowski próbował wpłynąć na decyzję trybunału poprzez uruchomienie swoich wpływów u króla i królowej. Warszycki chciał odstąpić od domagania się wykonania wyroku tylko wówczas, gdy Orzechowski wyrzeknie się arianizmu. Skazany nie zgodził się jednak na tę propozycję, i został rozstrzelany na zamku.

Warszycki na zamku w Dankowie gościł m.in. króla Jana Kazimierza, królową Marię Ludwikę, Stefana Czarnieckiego i senatorów.

W czasie gdy miał miejsce Rokosz Lubomirskiego opowiedział się przeciwko królowi Janowi Kazimierzowi. Był jednym z dowódców sandomierskiego pospolitego ruszenia, wodzem szlachty krakowskiej w bitwie pod Mątwami w roku 1666, gdzie dowodzone przez niego oddziały w składzie wojsk księcia Lubomirskiego pobiły w polu wojska królewskie Jana Kazimierza. Był członkiem konfederacji gołąbskiej w 1672 roku[6].

Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał kandydaturę do polskiej korony palatyna reńskiego Filipa Wilhelma. [7] Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa krakowskiego[8]. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa krakowskiego w 1674 roku[9].

W 1669 roku nabył od Mikołaja Firleja za dopłatą 267 tys. zł wsie i dominia Ogrodzieniec, Bydlin, Włodowice, Kromołów, Zawiercie, wraz z górami srebrnymi obok Olkusza. Warszycki po uzyskaniu zamku Ogrodzieniec częściowo odbudował go (w latach 1669-1680) ze zniszczeń po Potopie Szwedzkim, podobnie jak miasta i wsie należące do jego posiadłości. W swych majątkach zakładał stawy, kanały, rozwijał w swych włościach tkactwo, garncarstwo, budował cegielnie i popierał handel. Prowadzono przeciwko niemu dużo spraw kryminalnych, m.in. o zabójstwo szlachcianki Magdaleny Konopańskiej. Gdy zachorował, z Radomia przeniesiono go na noszach do Pilicy.

Dzięki staraniom Stanisława Warszyckiego, dobra ogrodzienieckie zostały zespolone z włościami Warszyckich. W rękach rodziny pozostały do 1697.

Epitafia Warszyckiego i jego żony znajdują się na Jasnej Górze. Była to jedyna kobieta pochowana w klasztorze na ścianie bazylikowej.

Bogactwa zgromadzone w piwnicach zamku w Dankowie powodowały, że Warszycki miał również wielu zazdrosnych przeciwników, którzy uważali, że twierdzę zbudował przy pomocy diabła i za życia został przez niego porwany do piekła.

W kulturze ludowej Warszycki był uosobienie diabła[10]. Krąży o nim taka oto legenda:

Stanisław Warszycki, był człowiekiem zamożnym , ale złego charakteru. Srogi i nielitościwy był zarówno dla służby jak i dla swoich kolejnych żon. Jedną ponoć za niewierność żywcem zamurował i wysadził tę część zamku, inną chłostał publicznie. Dopóki... nie spotkał swojej Heleny i nie został pantoflarzem. Jednak na starość co złe, to wróciło. Obiecawszy swej córce Barbarze część swego ogromnego majątku jako posag, nie podarował jej nic. Bo chciwy był. Podobno do dziś pilnuje swoich skarbów, których dotąd nikt nie odnalazł. Podczas księżycowych nocy pojawia się pod postacią czarnego psa, obwiązanego brzęczącym łańcuchem, pilnującego dostępu do swoich kosztowności.

Pałace i zamki[edytuj | edytuj kod]

Inne siedziby:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Bobrowicz, Herbarz polski Kaspra Niesieckiego powiększony dodatkiem późniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowy, Warszawa 1979
  • H. Stupnicki, Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów ułożonych porządkiem alfabetycznym na podstawie herbarza Niemieckiego i manuskryptów, Londyn 1963
  • Joanna Bąkowa, Szlachta województwa krakowskiego wobec opozycji Jerzego Lubomirskiego w latach 1661-1667, Kraków 1974
  • Almanach Częstochowy 2004/2005, Częstochowa 2005.

Przypisy

  1. Herbarz polski, t. I, Lipsk 1839-1846, s. 380.
  2. Piotr Stefaniak: Dzieje klasztoru mniszek dominikańskich w Piotrkowie Trybunalskim. Piotrków Tryb.: Wydawnictwo Biblioteki Piotrków 800, 2009, s. 33, 46. ISBN 987-83-927664-8-7.
  3. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., [b.n.s.]
  4. Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 391.
  5. Олексій Вінниченко, Депутати Коронного трибуналу 1632–1647 рр. // Вісник Львівського університету. Серія історична. Львів, 2009. Вип. 44, s. 295.
  6. Pamiętniki Historyczne,wydał Leopold Hubert, t. I, Warszawa 1861, s. 188.
  7. Wacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 318.
  8. Porządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. A3.
  9. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 148.
  10. Michał Rożek. Diabeł w kulturze polskiej: szkice z dziejów motywu i postaci. 1993. s. 147