Szczyrzyc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szczyrzyc
Klasztor Cystersów
Klasztor Cystersów
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Jodłownik
Sołectwo Szczyrzyc
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-623
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0430686
Położenie na mapie gminy Jodłownik
Mapa lokalizacyjna gminy Jodłownik
Szczyrzyc
Szczyrzyc
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu limanowskiego
Szczyrzyc
Szczyrzyc
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szczyrzyc
Szczyrzyc
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczyrzyc
Szczyrzyc
Ziemia49°46′55″N 20°11′40″E/49,781944 20,194444
Kapliczka, za którą znajduje się cmentarz z czasów I wojny światowej w Szczyrzycu.
Brama wejściowa do kościoła przy opactwie cystersów
Dawny browar w Szczyrzycu

Szczyrzycwieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Jodłownik.

Szczyrzyc uzyskał lokację miejską w 1416 roku, zdegradowany przed 1499 rokiem[1]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim. Integralne części miejscowości: Abramowice, Wadzyn[2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Szczyrzyc leży w dolinie rzeki Stradomki, w jej górnym odcinku biegu na wysokości od 320–360 m n.p.m. Obszar ten leży na pograniczu Beskidu Wyspowego (Ciecień) i Pogórza Wiśnickiego (Górki Szczyrzyckie).

Od zachodu nad Szczyrzycem dominuje zalesiony Ciecień, obok niego widać Księżą Górę i Grodzisko. Na wschodzie rozciągają się Górki Szczyrzyckie z Górą Świętego Jana o rozległych i płaskich wierzchowinach. Na południu widać szczyty Beskidu Wyspowego: Wierzbanowską Górę, Dzielec, Śnieżnicę, Łopień i Kostrzę.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Szczyrzyca nosi cechy typu podgórskiego i górskiego. Opady atmosferyczne kształtują się tutaj w granicach 800 mm/rok. Długość okresu wegetacyjnego wynosi 190–225 dni. Liczba dni z pokrywą śnieżną to 80–100.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Szczyrzyc znajduje się w obrębie tzw. jednostki tektonicznej Szczyrzyca. Cechuje się ona południkowymi rozciągłościami warstw i obecnością zapadliskowej formy Szczyrzyca w środku, przechodzącej w klinalne strefy od strony zachodniej i wschodniej. Zachodnia część zapadliska Szczyrzyca nazwana została monokliną Cietnia – Grodziska. Na południe od zapadliska Szczyrzyca znajduje się okno tektoniczne Skrzydlnej, w którym odsłaniają się dwa równoleżnikowo ułożone elementy antyklinalne.

Dorzecze Stradomki jest obszarem występowania wód podziemnych, znajdujących się na różnej głębokości w utworach fliszowych i zalegających na nich pokrywach glin zwietrzelinowych i innych.

Okolice Szczyrzyca odznaczają się urozmaiconą szatą roślinną. W dolinie Stradomki i na niewielkich stokach przeważają pola uprawne, sady i ogrody. Wyższe partie porośnięte są lasem. Niższe partie stoków i wzgórz porastają lasy jodłowo-bukowe. Wyżej lasy lipowo-grabowe oraz monokulturalne lasy świerkowe. Miejscami wierzchowiny pogórza porasta zespół boru mieszanego z sosną i dębem.

Z roślin chronionych występują:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest wymieniona w książce Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym– wydanie nakładem S. Orgelbranda, Warszawa 1844 rok. W publikacji tej wspomina się między innymi, że miejscowość była w XIV wieku siedzibą powiatu.

We wsi znajduje się opactwo cystersów, założone ok. 1234 roku. W 1259 klasztor najechali Tatarzy. W pierwszej połowie XVII wieku opactwo zostało przebudowane, jednak w XVIII wieku zostało dwukrotnie ograbione. W 1765 klasztor wraz z kościołem niemal całkowicie spłonął. W 1798 roku przy klasztorze powstało gimnazjum, które władze komunistyczne zamknęły w 1955 roku. Przejęły także część ziem klasztoru, tworząc z nich PGR (PGR Jodłownik; w Szczyrzycu do tego PGR-u należały gospodarstwo Dobroniów i Godusza).

W pierwszych dniach II wojny światowej doszło do pacyfikacji Szczyrzyca przez Niemców – zamordowano w bestialski sposób 39 mieszkańców przysiółka Wadzyń. W 1944 roku doszło do pacyfikacji przysiółka Smykań – za pomoc partyzantom AK. Po II wojnie światowej opactwo uhonorowane zostało orderem Virtuti Militari.

W lipcu 1984 roku odbyła się koronacja obrazu Matki Boskiej Szczyrzyckiej. Na mszę koronacyjną przybyło kilkadziesiąt tysięcy pielgrzymów. Przy klasztorze w starym spichlerzu z XV wieku działa muzeum posiadające unikatowe eksponaty między innymi mapę świata z XIII wieku.

W opactwie szczyrzyckim znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Szczyrzyckiej Matki Pokoju i Dobroci, które jest miejscem kultu cudownego obrazu Matki Bożej.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czarny – ze Szczyrzyca przez Pogorzany, obok Diablego Kamienia na grzbiet łączący Ciecień z Grodziskiem
szlak turystyczny czarny – ze Szczyrzyca przez Janowice do Stróży
szlak turystyczny zielony – ze Szczyrzyca na szczyt Cietnia

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[3]

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Szczyrzycki Browar Cystersów.

W Szczyrzycu mieściło się również braksatorium – browar założony przez cystersów w 1628 roku.[4] Zakonnicy sami wyrabiali piwo do 1925 r., kiedy browar został wydzierżawiony. W okresie PRL-u browar został znacjonalizowany. W 1982 r. produkcja wynosiła 22 tys. hl piwa rocznie sprzedawanego w Dobrej, Limanowej, Rabce, Myślenicach, Dobczycach i Krakowie. W 1993 r. cystersi odzyskali browar, jednakże ze względu na brak funduszy na modernizację i rozwój wstrzymali produkcję w roku 1997. W latach 2004–2009 Browar Kielce warzył piwo Frater na podstawie receptury ze szczyrzyckiego klasztoru.
Produkcja piwa w Szczyrzycu wznowiona została w 2009 r. w minibrowarze Marysia obok klasztoru.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Szczyrzyc jest ośrodkiem kultury ludowej, co roku odbywa się tu festiwal piosenki ludowej, a w samym Szczyrzycu działa od 1926 roku regionalny zespół pieśni i tańca Szczyrzycanie oraz dziecięcy – Mali Szczyrzycanie.

We wsi działa klub piłkarski LKS Orkan Szczyrzyc, założony w 1949 r., występujący obecnie[kiedy?] w IV Lidze (grupa małopolska). Dysponuje on stadionem o wymiarach 100 × 59 m, bez oświetlenia i z widownią o pojemności 500 osób.

W Szczyrzycu znajduje się nie działający Dom Pracy Twórczej Polskiej Akademii Nauk, przekazany PAN przez rodzinę Koniecznych.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Od 1238 roku na terenie Szczyrzyca istniała samodzielna parafia, ufundowana przez jeden z rodów rycerskich. W 1244 przejęli ją Cystersi i gospodarują nią do dziś.

Ludzie związani ze Szczyrzycem[edytuj | edytuj kod]

Ludzie odznaczeni dla społeczności lokalnej:
Urodzeni i/albo spędzili dzieciństwo w Szczyrzycu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 74-75.
  2. GUS. Rejestr TERYT
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 9 miesięcy temu.
  4. Stanisław Czachura: Browar klasztorny w Szczyrzycu. Almanach Ziemi Limanowskiej, 12/2003. [dostęp 2010-10-27]. s. 17.
  5. Katalog osób „rozpracowywanych” przez organa bezpieczeństwa państwa komunistycznego, bip.ipn.gov.pl [dostęp 2014-05-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cystersi w Szczyrzycu: Historia i kultura. Katalog wystawy w galerii „Stara Synagoga” (red.) Robert Ślusarek, wyd. Opactwo 00 Cystersów w Szczyrzycu, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Nowy Sącz, 2000.
  • Opactwo Cystersów i Cudowny obraz Matki Boskiej Szczyrzyckiej, wyd. Cystersi Szczyrzyccy, Szczyrzyc, 1984.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]