Władysław wrocławski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Władysław (ok. 1237[1]27 kwietnia 1270), od 1248 roku współrządca dzielnicy wrocławskiej, od 1265 roku arcybiskup Salzburga, od 1266 regent całego księstwa wrocławskiego, od 1268 roku administrator apostolski diecezji wrocławskiej.

Dzielnica Władysława w latach 1266-1270 (pomarańczowy kolor)

Władysław był najmłodszym dzieckiem Henryka II Pobożnego i królewny Anny czeskiej[2]. W chwili śmierci ojca opiekę nim przejął najstarszy z rodzeństwa Bolesław II Rogatka, który zapewne po konsultacjach z matką[3], aby nie uszczuplać zbyt swojego dziedzictwa przekazał dwóch najmłodszych braci – Konrada i Władysława na naukę zagranicę, by w przyszłości mogli wstąpić do stanu duchownego. W tej decyzji rodziny Władysław w przeciwieństwie do starszego Konrada umiał znaleźć swoje powołanie i rozpoczął studia w Padwie. W roku 1248 osiągnął wiek sprawny do sprawowania władzy, w związku z czym wyznaczono go na współrządcę księcia wrocławskiego Henryka III Białego[4]. Nie poszedł jednak w tym momencie drogą Konrada i całkowicie pogodził się z rolą współrządcy w dzielnicy wrocławskiej. Współpraca między braćmi w dzielnicy układała się raczej zgodnie, nie było zresztą zbyt wiele okazji do zadrażnień, gdyż Władysław przebywał głównie na dworze ciotecznego brata (po matce) – króla Czech Przemysła Ottokara II. Rola Władysława w księstwie wrocławskim ograniczała się właściwie do asygnaty ważniejszych decyzji Henryka.

Dzięki pomocy króla czeskiego kontynuował tymczasem karierę kościelną i tak: około 1255 roku został prepozytem kolegiaty na Wyszehradzie, od 1256 roku był kanonikiem w Bambergu, od 1262 scholastykiem wrocławskim. Wreszcie w 1265 roku został wybrany biskupem w leżącej w Bawarii Pasawie. Wyboru tego Władysław nie przyjął i decyzja ta rychło okazała szczęśliwa, gdyż opróżniło się stanowisku metropolity Salzburga, na które udało mu się uzyskać nominację papieską. Końcowym akordem jego świetnej kariery kościelnej była nominacja w 1268 roku na biskupa wrocławskiego. Władysław nie mógł przyjąć tej godności bez rezygnacji z arcybiskupstwa, lecz dzięki wpływom w Pradze i w Rzymie został mianowany administratorem apostolskim z prawem z korzystania z dochodów z dóbr biskupich[5].

W 1266 roku po śmierci Henryka III Białego został świeckim księciem wrocławskim przejmując opiekę nad małoletnim bratankiem Henrykiem IV Probusem[6]. Lata rządów we Wrocławiu nie były bynajmniej korzystne dla kościoła, gdyż Władysław, jako książę świecki stał twardo na straży prerogatyw książęcych. W 1267 roku udało mu się doprowadzić do końca proces kanonizacyjny swojej babki ojczystej Św. Jadwigi, co było z pewnością jego wielkim osobistym sukcesem, jak i całej rodziny.

W tym samym roku, (tj. w 1270) nazajutrz po św. Wojciechu, czcigodny ojciec biskup salzburski i wrocławski, Władysław, książę wrocławski, syn zmarłego księcia śląskiego Henryka, którego zabili Tatarzy, odszedł z tego świata do Chrystusa. Swoi Ślązacy niegodziwie, jak powiadają, otruli go, i to dlatego, że rządził księstwem wrocławskim, którego połowę otrzymał po śmierci brata swego Henryka III. Umierając pozostawił na mocy prawa dziedziczenia tę połowę jako prawowitemu spadkobiercy Henrykowi IV, lubo bardzo małemu, synowi brata swego Henryka III. Tym sposobem Henryk IV odziedziczył zarówno część ojca swego, jak stryja[7].

Zmarł 27 kwietnia 1270 roku[8] zostawiając w testamencie swoje prawa do połowy księstwa wrocławskiego swojemu podopiecznemu Henrykowi IV Probusowi. Istnieją pewne dowody, że przyczyną śmierci młodego, bo liczącego nie więcej niż 35 lat Władysława było otrucie[9]. Winnymi tej zbrodni mieli być ci sami możni, którzy cztery lata wcześniej pozbawić mieli życia Henryka III Białego[10], zresztą również to samo tajemnicze stronnictwo oskarżono dwadzieścia lat później o otrucie Henryka IV Probusa. Zgon Władysława najprawdopodobniej był jednak naturalny[11], na co wskazuje miejsce śmierci – Salzburg[12]. Raczej mordercy Polacy staraliby się wyczekać dogodnego momentu na otrucie na miejscu we Wrocławiu, a nie wybieraliby się w daleką podróż do Austrii, by tam pozbyć się niewygodnego księcia. Poza tym sam fakt wymienienia przez te same źródła (kronikę książąt polskich i od niej zależne) podejrzeń, co do nienaturalnego zgonu kolejnych książąt wrocławskich w krótkim czasie wydaje się nieco podejrzany. Najpewniej źródło poszło tropem sensacyjnej, lecz mało wiarygodnej pogłoski. Nagły zgon młodego księcia, spowodowany czynnikami naturalnymi w czasach gdy służba medyczna nie była najwyższych lotów, łatwo mógł być zinterpretowany jako otrucie. Władysław został pochowany w katedrze w Salzburgu.

Władysław uczciwie wykonywał swoje obowiązki, czym różnił się od powszechnie występujących w tych czasach łowców stanowisk kościelnych. Kiedy został arcybiskupem salzburskim i wkrótce potem uzyskał tytuł administratora diecezji wrocławskiej potrafił tak połączyć oba stanowiska, by nikt nie mógł powiedzieć, że funkcje te go przerastają. Ostatnie cztery lata życia spędził w ciągłych podróżach pomiędzy Salzburgiem a Wrocławiem.

4. Henryk I Brodaty zm. 19 marca 1238      
    2. Henryk II Pobożny zm. 9 kwietnia 1241
5. Jadwiga z Andechs zm. 14 października 1243        
      1. Władysław zm. 27 kwietnia 1270
6. Przemysł Ottokar I zm. 15 grudnia 1230    
    3. Anna Czeska zm. 23 czerwca 1265    
7. Konstancja węgierska zm. 6 grudnia 1240      
 

Przypisy

  1. Tak przyjmuje Kazimierz Jasiński,Rodowód Piastów Śląskich, Wrocław 1973, t. I, s. 129-131, oraz Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 5, z kolei Aleksander Swieżawski, Przemysł II. Król Polski, Warszawa 2006, s. 65, uważa że Władysław urodził się po 10 listopada 1235 r.
  2. Kazimierz Jasiński, Rodowód ..., t. I, s. 129.
  3. Która była regentką po śmierci Henryka Pobożnego, zob. Karol Maleczyński, Śląsk w epoce feudalnej, w: Historia Śląska, t. 1, do roku 1763, pod red. K. Maleczyńskiego, cz. I, do połowy XIV wieku, Wrocław 1960, s. 494.
  4. Kronika książąt polskich, w: MPH, t. III, s. 492-493, oraz Kronika polska, w: MPH, t. III, s. 652-653, por. Karol Maleczyński, Śląsk w epoce ..., s. 495.
  5. Tak podaje Tadeusz Silnicki (Dzieje i ustrój Kościoła na Śląsku do końca XIV wieku, w: "Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400", t. II, z. 1, Kraków 1939, s. 159. Aleksander Swieżawski ("Przemysł II ...", s. 65, przyp. 117), uważa jednak, że dawniej łączenie dwóch biskupstw w jednym ręku nie było czymś nadzwyczajnym przywołując przykład Fryderyka Jagiellończyka, biskupa jednocześnie krakowskiego i warmińskiego oraz Humberta Crivelii, arcybiskupa Mediolanu i zarazem papieża Urbana III.
  6. Jurek Tomasz, Henryk III Biały, w: Piastowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 415 – 417, Sadowski Tomasz – Poczet książąt Wrocławia , Wrocław 1999, s. 94-96. Część historyków uważa, że wydzielenie dzielnicy Władysławowi nastąpiło jeszcze przed śmiercią Henryka III, zob. Roman Grodecki, Dzieje polityczne Śląska do 1290 r., w: Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400, t. I, Kraków 1933, 2. 248.
  7. Kronika Wielkopolska, Przetłumaczył Kazimierz Abgarowicz, Przypisy i wstęp Brygida Kurbis, Warszawa 1965, s. 291-292.
  8. O 1270 r., jako dacie rocznej śmierci arcybiskupa mówią np. Rocznik kapituły poznańskiej,wyd. August Bielowski, w: MPH, t. III, s. 48, także Kronika Wielkopolska ... , s. 291, oraz Kronika książąt polskich,wyd. Zygmunt Węclewski, MPH, t. III, s. 495. Datę dzienną na 27 kwietnia ustala Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich, Wrocław 1973, t. I, s. 129 – 133.
  9. Wiadomości o otruciu Władysława a suis Slesiensibus przekazuje nam Kronika Polska w: MPH,t. III, s. 654. Za nią zaś np. Kronika książąt polskich ... , s. 495, ora Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego królestwa polskiego, pod red. Krystyny Pieradzkiej , przekład Julii Mrukówny , Warszawa 1974, ks. VII, s. 210.
  10. Według Ligęzy Elżbiety, Udział możnowładców wrocławskich w zamachu stanu na Henryka IV Prawego w 1277 r., w: Kwartalnik Historyczny, „Sobótka”, t. XXXI, z. 4, (1976), s. 550, za otruciem Henryka i Władysława stali Janusz z Michałowa, Tema z Wezemborga i Jan Żerzucha. Przeciwni temu pogladowi są Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Ślaskich ... , t. I , s. 122, oraz Maleczyński Karol, Henryk III (Biały) (po 1231 – 1266), w: Polski Słownik Biograficzny, t. IX, s. 409 – 410.
  11. Fakt jego otrucia za prawdziwy przyjmuje Boras Zygmunt, Książęta Piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 121. Chociaż nie prawdziwe jest twierdzenie że prawie wszystkie źródła śląskie zaznaczają, że został otruty z poduszczenia Bolesława Rogatki, por. Jurek Tomasz, Henryk III Biały ..., s. 415 – 417
  12. Rocznik kapituły poznańskiej ..., s. 48 pisze: in suo archiepiscopatu, a więc na obszarze arcybiskupstwa, gdzie Władysław został też pochowany.
Poprzednik
Bolesław II Rogatka
POL województwo dolnośląskie COA.svg książę śląski (wrocławski)
1248-1270
do 1266 z bratem Henrykiem III
POL województwo dolnośląskie COA.svg Następca
Przemysł Ottokar II
regent
Poprzednik
Tomasz I
Template-Bishop.svg Biskup wrocławski
1268-1270
Template-Bishop.svg Następca
Tomasz II