Jadwiga Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jadwiga z Andechs
z Bożej łaski księżna Śląska
Saint Hedwig.jpeg
Pieczęć Jadwigi Śląskiej
Księżna śląska
Okres panowania od 1201
do 1238
Poprzedniczka Krystyna
Następczyni Anna Przemyślidka
Księżna krakowska
Okres panowania od 1231
do 1238
Poprzedniczka Łucja
Następczyni Anna Przemyślidka
Dane biograficzne
Dynastia Andechsowie
Urodzona 1178 w Andechsie
Zmarła 14/15 października 1243 w Trzebnicy
Pochowana Kościół ś.ś. Bartłomieja w Trzebnicy
Ojciec Bertold von Andechs-Meran
Matka Agnieszka von Rochlitz
Mąż Henryk I Brodaty
Dzieci Bolesław
Konrad Kędzierzawy
Henryk II Pobożny
Agnieszka
Zofia
Gertruda
NN (syn)
Święta
Jadwiga Śląska
księżna
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data kanonizacji 26 marca 1267
Viterbo
przez Klemensa IV
Wspomnienie 16 października[a][1]
Atrybuty but w ręce, krzyż, księga, figurka Matki Bożej, makieta kościoła w dłoniach, różaniec
Patronka Polski, Piastów śląskich, Śląska, archidiecezji wrocławskiej, Andechs, Berlina, Krakowa, Trzebnicy, Wrocławia, Dębicy, Europy, uchodźców oraz pojednania i pokoju
Szczególne miejsca kultu Sanktuarium św. Jadwigi w Trzebnicy, Katedra św. Jadwigi w Berlinie, Klasztor Andechs

Jadwiga Śląska[b], niem.: Hedwig von Andechs, Hedwig von Schlesien (ur. między 1178 a 1180[c][2][3] w Andechsie, zm. 14/15 października[2][4] 1243 w Trzebnicy) - święta Kościoła Katolickiego, żona Henryka I Brodatego, księcia wrocławskiego, matka Henryka II Pobożnego, córka hrabiego Bertolda VI von Andechs, księcia Meranii, fundatorka kościołów i klasztorów.

Ślub Henryka I Brodatego z Jadwigą z Andechs, obraz z XIV wieku

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się i wychowała w zamku Andechs w Bawarii, jako córka Bertolda VI von Andechs i Agnieszki von Rochlitz z rodu Wettynów. Miała czterech braci, w tym Eckberta, biskupa Bambergu[5] oraz trzy siostry, w tym Agnieszkę (żonę Filipa II Augusta) i Gertrudę (żonę króla węgierskiego Andrzeja II i matkę św. Elżbiety Węgierskiej)[6]. Trzecia z jej sióstr była przełożoną klasztoru benedyktynek w Kitzingen koło Würzburga, dokąd Jadwiga została wysłana w młodym wieku, gdzie zdobyła wykształcenie[7][8].

W wieku 12 lat została wydana za mąż za śląskiego księcia Henryka I Brodatego. Uroczystość ślubna odbyła się najprawdopodobniej w rodzinnym zamku Andechs[d][3]. W 1202 roku Henryk został księciem całego Śląska, a w 1233 został księciem Wielkopolski. W 1229 roku Henryk w wyniki wojny z Mazowszem o ziemię krakowską dostał się do niewoli. Z pomocą przybyła mu Jadwiga. W wyniku rozmów z Konradem mazowieckim Henrykowi zwrócono wolność w zamian za zrzeczenie się roszczeń do Małopolski[2]. Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i Władysława.

Oboje z Henrykiem I byli ludźmi bardzo religijnymi, w 1209 roku złożyli śluby czystości, dbali o rozwój Kościoła i byli fundatorami wielu kościołów, w tym klasztoru sióstr cysterek w Trzebnicy. Prowadziła też działalność dobroczynną, starała się o pomoc chorym i ubogim – zorganizowała działalność wędrownego szpitala dla ubogich, otworzyła szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej, kolejną placówkę leczniczą założyła w Trzebnicy.

Po śmierci męża w 1238 zamieszkała w trzebnickim klasztorze, prowadzonym przez jej córkę Gertrudę. Wkrótce zaangażowała się w ożywienie życia religijnego Śląska, sprowadzając do tamtejszych kościołów duchownych z Niemiec. Wspierała też sprowadzanie niemieckich osadników na słabo zaludnione rejony wówczas zachodniej części Śląska, wspierając tym samym rozwój rolnictwa.

Jadwiga zmarła 14 lub 15 października 1243 roku w Trzebnicy w opinii świętości i została pochowana w kościele w Trzebnicy.

Najstarsza część kościoła w Trzebnicy z przybudowaną kaplicą dla pomieszczenia grobu św. Jadwigi

Święta Jadwiga[edytuj | edytuj kod]

Kult Jadwigi rozpoczął się zaraz po jej śmierci. Po odwiedzinach klasztoru w Trzebnicy w 1260 roku legata papieskiego Anzelma rozpoczął się proces kanonizacyjny, popierany przez papieża Urbana IV, który poznał Jadwigę, jeszcze jako legat w Polsce[3]. 26 marca 1267 roku papież Klemens IV w kościele dominikanów w Viterbo dokonał kanonizacji Jadwigi, którą zaczęto czcić jako patronkę Polski i całego Śląska.

Kult świętej propagował przez cały okres panowania książę Ludwik I, za którego panowania wykonano tzw. "Kodeks lubiński" z ilustrowaną legendą o św. Jadwidze Śląskiej.

Grób świętej Jadwigi odwiedzali monarchowie i ich żony: Władysław Łokietek, król węgierski Maciej Korwin (1469), żona późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego Katarzyna Opalińska (1703)[9].

Propagatorem kultu świętej na Górnym Śląsku był dominikanin Peregryn z Opola, który jest autorem zbioru kazań jej poświęconych. W 1680, na prośbę Jana III Sobieskiego i jego żony papież Innocenty XI rozszerzył kult Jadwigi Śląskiej na cały Kościół Katolicki. Po tym wydarzeniu zaczęto czcić świętą na innych ziemiach polskich[10].

W roku 1746 król Prus Fryderyk II Wielki ufundował katedrę berlińską św. Jadwigi. Z okazji jej poświęcenia w 1773 roku kapituła kolegiaty Św. Krzyża we Wrocławiu jako dar przekazała XVI - wieczny relikwiarz św. Jadwigi, przechowywany do dziś w katedralnym skarbcu[11]. W 1929 roku arcybiskup wrocławski kard. Adolf Bertram podarował klasztorowi w Andechs jako relikwię drzazgę z głowy świętej Jadwigi[12]. Poza Polską i Niemcami, kult świętej istnieje również w Austrii, Czechach oraz na Węgrzech. Uznawana jest za patronkę Polski i całego historycznego Śląska, a także małżeństw i chrześcijańskich rodzin. W XX wieku czczona jest jako patronka pojednania polsko-niemieckiego.

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Według podań Jadwiga była osobą posiadającą cechę wielkiej skromności, a jednocześnie bardzo zaangażowaną w swoje działanie. Cechy te ilustruje legenda, według której Jadwiga, aby nie odróżniać się od reszty swego ludu oraz w imię pokory i skromności, chodziła boso. Irytowało to bardzo jej męża, wymógł więc na spowiedniku, aby ten nakazał jej noszenie butów. Duchowny podarował swej penitentce parę butów i poprosił, aby zawsze je nosiła. Księżna, będąc posłuszną swojemu spowiednikowi, podarowane buty nosiła ze sobą, ale przywieszone na sznurku.

Atrybuty[edytuj | edytuj kod]

Święta Jadwiga przedstawiana jest boso w habicie cysterskim lub płaszczu książęcym, z mitrą książęcą na głowie. W ręku trzyma buty, makietę kościoła lub klasztoru[3].

Fundacje świętej[edytuj | edytuj kod]

Tradycja przypisuje księżnej Jadwidze 20 fundacji kościelnych. Ich budową zajmowali się sprowadzeni z Nadrenii budowniczowie i rzeźbiarze[7]. Źródła wymieniają m.in[8]:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i nieznanego z imienia syna (wg. niektórych źródeł Władysława)[3].

4. Bertold II (V) Merański zm. 14 grudnia 1188      
    2. Bertold III (VI) Merański zm. 12 sierpnia 1204
5. Jadwiga Bawarska zm. 16 lipca 1176        
      1. Jadwiga z Andechs zm. 14 października 1243
6. Dedo V Miśnieński zm. 16 sierpnia 1190    
    3. Agnieszka Miśnieńska zm. 25 marca 1195    
7. Matylda z Heinsbergu zm 20 stycznia 1189      
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Luteranie wspominają 15 października
  2. właściwie: Jadwiga z Andechs-Meran
  3. wg. innych źródeł w 1174
  4. nie wykluczone, że mógł odbyć się również we Wrocławiu lub Legnicy

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki Zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]