Jadwiga Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jadwiga z Andechs
z Bożej łaski księżna Śląska
ilustracja
faksymile
Księżna śląska
Okres panowania od 1201
do 1238
Jako żona Henryka I Brodatego
Poprzedniczka Krystyna
Następczyni Anna Przemyślidka
Księżna krakowska
Okres panowania od 1231
do 1238
Jako żona Henryka I Brodatego
Poprzedniczka Łucja
Następczyni Anna Przemyślidka
Dane biograficzne
Dynastia Andechsowie
Data i miejsce urodzenia 1178
Andechs
Data i miejsce śmierci 14/15 października 1243
Trzebnica
Miejsce spoczynku Kościół ś.ś. Bartłomieja w Trzebnicy
Ojciec Bertold von Andechs-Meran
Matka Agnieszka von Rochlitz
Mąż Henryk I Brodaty
Dzieci Bolesław
Konrad Kędzierzawy
Henryk II Pobożny
Agnieszka
Zofia
Gertruda
NN (syn)
Święta
Jadwiga Śląska
księżna
Czczony przez
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data kanonizacji 26 marca 1267
Viterbo
przez Klemensa IV
Wspomnienie 16 października[a][1]
Atrybuty but w ręce, krzyż, księga, figurka Matki Bożej, makieta kościoła w dłoniach, różaniec
Patronka Polski, Piastów śląskich, Śląska, archidiecezji wrocławskiej, Andechs, Berlina, Krakowa, Trzebnicy, Wrocławia, Dębicy, Europy, uchodźców oraz pojednania i pokoju
Szczególne miejsca kultu Sanktuarium św. Jadwigi w Trzebnicy, Katedra św. Jadwigi w Berlinie, Klasztor Andechs

Jadwiga Śląska[b], niem.: Hedwig von Andechs, Hedwig von Schlesien (ur. między 1178 a 1180[c][2][3] w Andechsie, zm. 14/15 października[2][4] 1243 w Trzebnicy) – święta Kościoła Katolickiego, żona Henryka I Brodatego, księcia wrocławskiego, matka Henryka II Pobożnego, córka hrabiego Bertolda VI von Andechs, księcia Meranii, fundatorka kościołów i klasztorów.

Ślub Henryka I Brodatego z Jadwigą z Andechs, obraz z XIV wieku

Biografia[edytuj]

Urodziła się i wychowała w zamku Andechs w Bawarii, jako córka Bertolda VI von Andechs i Agnieszki von Rochlitz z rodu Wettynów. Miała czterech braci, w tym Eckberta, biskupa Bambergu[5] oraz trzy siostry, w tym Agnieszkę (żonę Filipa II Augusta) i Gertrudę (żonę króla węgierskiego Andrzeja II i matkę św. Elżbiety Węgierskiej)[6]. Trzecia z jej sióstr była przełożoną klasztoru benedyktynek w Kitzingen koło Würzburga, dokąd Jadwiga została wysłana w młodym wieku, gdzie zdobyła wykształcenie[7][8].

W wieku 12 lat została wydana za mąż za śląskiego księcia Henryka I Brodatego. Uroczystość ślubna odbyła się najprawdopodobniej w rodzinnym zamku Andechs[d][3]. W 1202 roku Henryk został księciem całego Śląska, a w 1233 został księciem Wielkopolski. W 1229 roku Henryk w wyniku wojny z Mazowszem o ziemię krakowską dostał się do niewoli. Z pomocą przybyła mu Jadwiga. W wyniku rozmów z Konradem mazowieckim Henrykowi zwrócono wolność w zamian za zrzeczenie się roszczeń do Małopolski[2]. Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i Władysława.

Oboje z Henrykiem I byli ludźmi bardzo religijnymi, w 1209 roku złożyli śluby czystości, dbali o rozwój Kościoła i byli fundatorami wielu kościołów, w tym klasztoru sióstr cysterek w Trzebnicy. Prowadziła też działalność dobroczynną, starała się o pomoc chorym i ubogim – zorganizowała działalność wędrownego szpitala dla ubogich, otworzyła szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej, kolejną placówkę leczniczą założyła w Trzebnicy.

Po śmierci męża w 1238 zamieszkała w trzebnickim klasztorze, prowadzonym przez jej córkę Gertrudę. Wkrótce zaangażowała się w ożywienie życia religijnego Śląska, sprowadzając do tamtejszych kościołów duchownych z Niemiec. Wspierała też sprowadzanie niemieckich osadników na słabo zaludnione rejony wówczas zachodniej części Śląska, wspierając tym samym rozwój rolnictwa.

Jadwiga zmarła 14 lub 15 października 1243 roku w Trzebnicy w opinii świętości i została pochowana w kościele w Trzebnicy.

Najstarsza część kościoła w Trzebnicy z przybudowaną kaplicą dla pomieszczenia grobu św. Jadwigi

Święta Jadwiga[edytuj]

Kult Jadwigi rozpoczął się zaraz po jej śmierci. Po odwiedzinach klasztoru w Trzebnicy w 1260 roku legata papieskiego Anzelma rozpoczął się proces kanonizacyjny, popierany przez papieża Urbana IV, który poznał Jadwigę, jeszcze jako legat w Polsce[3]. 26 marca 1267 roku papież Klemens IV w kościele dominikanów w Viterbo dokonał kanonizacji Jadwigi, którą zaczęto czcić jako patronkę Polski i całego Śląska.

Kult świętej propagował przez cały okres panowania książę Ludwik I, za którego panowania wykonano tzw. "Kodeks lubiński" z ilustrowaną legendą o św. Jadwidze Śląskiej.

Grób świętej Jadwigi odwiedzali monarchowie i ich żony: Władysław Łokietek, król węgierski Maciej Korwin (1469), żona późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego Katarzyna Opalińska (1703)[9].

Propagatorem kultu świętej na Górnym Śląsku był dominikanin Peregryn z Opola, który jest autorem zbioru kazań jej poświęconych. W 1680, na prośbę Jana III Sobieskiego i jego żony papież Innocenty XI rozszerzył kult Jadwigi Śląskiej na cały Kościół Katolicki. Po tym wydarzeniu zaczęto czcić świętą na innych ziemiach polskich[10].

W roku 1746 król Prus Fryderyk II Wielki ufundował katedrę berlińską św. Jadwigi. Z okazji jej poświęcenia w 1773 roku kapituła kolegiaty Św. Krzyża we Wrocławiu jako dar przekazała XVI-wieczny relikwiarz św. Jadwigi, przechowywany do dziś w katedralnym skarbcu[11]. W 1929 roku arcybiskup wrocławski kard. Adolf Bertram podarował klasztorowi w Andechs jako relikwię drzazgę z głowy świętej Jadwigi[12]. Poza Polską i Niemcami, kult świętej istnieje również w Austrii, Czechach oraz na Węgrzech. Uznawana jest za patronkę Polski i całego historycznego Śląska, a także małżeństw i chrześcijańskich rodzin. W XX wieku czczona jest jako patronka pojednania polsko-niemieckiego.

Legenda[edytuj]

Według podań Jadwiga była osobą posiadającą cechę wielkiej skromności, a jednocześnie bardzo zaangażowaną w swoje działanie. Cechy te ilustruje legenda, według której Jadwiga, aby nie odróżniać się od reszty swego ludu oraz w imię pokory i skromności, chodziła boso. Irytowało to bardzo jej męża, wymógł więc na spowiedniku, aby ten nakazał jej noszenie butów. Duchowny podarował swej penitentce parę butów i poprosił, aby zawsze je nosiła. Księżna, będąc posłuszną swojemu spowiednikowi, podarowane buty nosiła ze sobą, ale przywieszone na sznurku.

Atrybuty[edytuj]

Święta Jadwiga przedstawiana jest boso w habicie cysterskim lub płaszczu książęcym, z mitrą książęcą na głowie. W ręku trzyma buty, makietę kościoła lub klasztoru[3].

Fundacje świętej[edytuj]

Tradycja przypisuje księżnej Jadwidze 20 fundacji kościelnych. Ich budową zajmowali się sprowadzeni z Nadrenii budowniczowie i rzeźbiarze[7]. Źródła wymieniają m.in[8]:

Genealogia[edytuj]

Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i nieznanego z imienia syna (według niektórych źródeł Władysława)[3].

4. Bertold II (V) Merański zm. 14 grudnia 1188      
    2. Bertold III (VI) Merański zm. 12 sierpnia 1204
5. Jadwiga Bawarska zm. 16 lipca 1176        
      1. Jadwiga z Andechs zm. 14 października 1243
6. Dedo V Miśnieński zm. 16 sierpnia 1190    
    3. Agnieszka Miśnieńska zm. 25 marca 1195    
7. Matylda z Heinsbergu zm. 20 stycznia 1189      
 

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Luteranie wspominają 15 października
  2. właściwie: Jadwiga z Andechs-Meran
  3. według innych źródeł[jakich?] w 1174
  4. niewykluczone, że mógł odbyć się również we Wrocławiu lub Legnicy

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]