Wanilia płaskolistna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wanilia płaskolistna
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina waniliowe
Rodzaj wanilia
Gatunek wanilia płaskolistna
Nazwa systematyczna
Vanilla planifolia Andrews
Bot.Repos.8:t.538
Synonimy

Vanilla fragrans Ames

Mapa zasięgu
Wanilia płaskolistna: zasięg występowania na mapie

Wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia Andrews) – gatunek pnącza z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w stanie dzikim w lasach tropikalnych w Ameryce Południowej i Środkowej.

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Liana osiągająca 10 do 15 m długości. Wanilia jest epifitem korzystającym ze składników pokarmowych znajdujących się w obumarłych pniach i konarach drzew, które służą jej za podpory.
Korzeń
Wanilia nie ma silnie rozwiniętego systemu korzeniowego; jest on systematycznie wspomagany przez nowo pojawiające się korzenie (stolony), które wyrastają w kątach liści i wrastają w zbutwiałą korę obumarłych konarów drzew.
Liście
Sztywne, eliptyczno-lancetowate, całobrzegie, płaskie i jasnozielone.
Kwiaty
Duże, pachnące, o woskowym połysku i kolorze zielonkawo-żółtym, płatki od 5 do 7 cm. Kwitną ok. 8 godzin na dobę. Wanilia kwitnie co 2, 3 lata; okres kwitnienia trwa ok. 2-3 miesiące. W Meksyku okres kwitnienia przypada od maja do sierpnia. Kwiaty wanilii mają zarówno organy żeńskie, jak i męskie - ale do samozapylenia nie dochodzi, ponieważ są one odseparowane błoną. Najczęściej każdy kłosokształtny kwiatostan składa się z 10-20 kwiatów.
Owoce
Zielona, strąkokształtna torebka nasienna, owocowanie po 3 latach. Zebrane jeszcze przed całkowitym dojrzeniem, suszone i odpowiednio preparowane zawierają substancję smakowo-zapachową: wanilinę.
Vanilla fragrans 1.jpg
Kwiat
Vanilla fragrans 2.jpg
Owoce
Vanilla fragrans 3.jpg
Współczesna uprawa
Vanilla fragrans 4.jpg
Suszenie „lasek waniliowych”

Uprawa[edytuj]

Dawniej wanilię uprawiano współrzędnie z drzewami uprawnymi, które służyły jako naturalne podpory, na przykład z kakaowcem, obrzydlecem (jatrofą), nanerczem. Obecnie stosuje się niskie podpory, ułatwiające ręczne zapylanie.

Do roku około 1800 monopolistą w produkcji wanilii był Meksyk, bowiem tylko tam występowały odmiany pszczół bezżądłowych z rodzajów Melipona i Trigona, zapylających kwiaty tej rośliny (czynią to również niektóre kolibry). Dopiero odkrycie ręcznej metody zapylania umożliwiło powstanie upraw również w innych rejonach. Obecnie największym producentem wanilii na świecie jest Madagaskar.
Najwięksi producenci wanilii (2012)
(w tonach)
 Madagaskar 3 500
 Indonezja 3 400
 Chiny 1 350
 Papua-Nowa Gwinea 400
 Meksyk 390
 Turcja 290
 Tonga 202
 Uganda 170
 Polinezja Francuska 60
 Komory 42
Łącznie na świecie -

Zastosowanie[edytuj]

Roślina przyprawowa: Źródłem przyprawy są strąkokształtne torebki zbierane w fazie niepełnej dojrzałości, następnie poddawane fermentacji i suszeniu (w wyniku czego przybierają ciemnobrązową barwę). W ten sposób powstają tzw. laski wanilii (nazwa handlowa). Poza tym wanilia używana jest w postaci proszku, olejku lub cukru waniliowego (minimum 27% wanilii). Jest stosowana jako popularna przyprawa w cukiernictwie oraz w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym, między innymi do produkcji likierów i przyprawiania czekolady.

Roślina lecznicza: Wanilię stosuje w formie nalewki w stanach gorączkowych oraz zaburzeniach trawienia, a także pomocniczo w blednicy.

Ciekawostki[edytuj]

* W królestwie Azteków kwiatami tego gatunku płacono niegdyś podatki.
* Dla Europy wanilię odkryli w XVI wieku hiszpańscy konkwistadorzy. Zostali poczęstowani przez Azteków napojem zwanym Tlilxochitl. Była to czekolada, w której maczano laski wanilii. Przepis na ów napój, wraz z zapasami wanilii, popłynął do Hiszpanii, skąd szybko rozprzestrzenił się na cały kontynent.
* Wanilią aromatyzuje się m.in. tytoń, choć obecnie do tego celu używa się głównie innego gatunku (Vanilla pompona).
* Nazwy vaynilla (mały strączek) użył jako pierwszy w 1658 roku przyrodnik Willem Piso. Ale dopiero od roku 1703 rozpowszechniona została przez duchownego, ojca Charles'a Plumiera, nazwa la vanille (franc.), czyli wanilia.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001. [dostęp 2010-08-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Strona o wanilii