Zbigniew Białas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbigniew Białas
Ilustracja
Zbigniew Białas (2019)
Imię i nazwisko

Zbigniew Stanisław Białas

Data i miejsce urodzenia

3 lipca 1960
Sosnowiec

Narodowość

polska

Język

polski, angielski

Alma Mater

Uniwersytet Śląski

Dziedzina sztuki

studium literaturoznawcze (ang.), powieść historyczna (pol.)

Ważne dzieła

Zbigniew Białas (ur. 3 lipca 1960 w Sosnowcu) – polski literaturoznawca-anglista, profesor nauk humanistycznych, prozaik i tłumacz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego im. Włodzimierza Majakowskiego w Zawierciu (obecnie im. Heleny Malczewskiej). Ukończył filologię angielską na Uniwersytecie Śląskim. Od grudnia 1984 do czerwca 1985 służył w wojskach ONZ na Bliskim Wschodzie (Misja Obserwacyjna Sił Narodów Zjednoczonych ds. Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzgórzach Golan (UNDOF – United Nations Disengagement Observer Force)). Odznaczony przez Sekretarza Generalnego ONZ medalem In the Service of Peace.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

W roku 1993 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Habilitację uzyskał na Uniwersytecie w Essen (Niemcy), gdzie przebywał w latach 1995–1997 jako stypendysta Fundacji Alexandra von Humboldta. Rozprawa habilitacyjna, Mapping Wild Gardens, opublikowana, podobnie jak doktorat, w Niemczech, uzyskała nagrodę Sparkasse Essen jako Najlepsza Rozprawa Habilitacyjna w dziedzinie nauk humanistycznych Uniwersytetu w Essen w roku 1997[1]. W roku 2001 przebywał w Stanach Zjednoczonych (Creighton University) jako stypendysta Programu Fulbrighta[2], gdzie pracował nad monografią The Body Wall. W roku 2007 Prezydent RP Lech Kaczyński nadał mu tytuł profesora nauk humanistycznych[3].

Pracownik naukowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, był prodziekanem ds. Nauki Wydziału Filologicznego w latach 1998–2001. W latach 2004–2019 kierownik Zakładu Literatur Podróżniczych i Studiów Postkolonialnych w Instytucie Kultur i Literatur Anglojęzycznych. W latach 2016–2019 Dyrektor Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych[4]. Jego zainteresowania badawcze obejmują teorię i historię literatury i kultury, teorię i literaturę postkolonialną.

Prowadził wykłady gościnne na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Niemczech, Republice Południowej Afryki, Szwecji, Finlandii, Danii, Włoszech, Grecji, Turcji i Maroku. Promotor w dwudziestu jeden obronionych przewodach doktorskich (stan na 30 maja 2019)[5].

23 października 2018 r. był laudatorem w procesie nadania tytułu doktora honoris causa nobliście Johnowi Maxwellowi Coetzee przez Uniwersytet Śląski w Katowicach[6].

Działalność literacka[edytuj | edytuj kod]

Powieść Korzeniec zdobyła Śląski Wawrzyn Literacki 2011 – nagrodę przyznawaną przez Bibliotekę Śląską w Katowicach oraz Zagłębiowską Nagrodę „Humanitas”. Powieść została ponadto uhonorowana Specjalną Nagrodą Artystyczną Miasta Sosnowca[7] i wywalczyła tytuły „Najlepszej Książki Roku 2011” oraz „Najlepszej Książki na Jesień” w kategorii „proza polska” w plebiscytach organizowanych przez wortal literacki granice.pl[8][9]. Książka uzyskała także nominację do Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz 2011 przyznawanej przez Fundację im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego[10] i jako jedyny utwór beletrystyczny zdobyła nominację do nagrody „Historia zebrana” (edycja 2011) w konkursie organizowanym przez wortal historyczny histmag.org.

Korzeniec jest pierwszym tomem „trylogii sosnowieckiej”. Bezpośrednią kontynuacją jest powieść Puder i pył, która ukazała się w 2013 roku. Trzecim tomem cyklu jest Tal, wydany w roku 2015.

W roku 2011 Program 2 Polskiego Radia wyemitował dziesięć fragmentów Korzeńca w interpretacji Mariana Opani[11], a w 2013 r. wyemitowano dziesięć fragmentów Pudru i pyłu w interpretacji Grzegorza Damięckiego[12].

Wersję teatralną Korzeńca przygotował Teatr Zagłębia w Sosnowcu, prapremiera miała miejsce 26 maja 2012[13]. Reżyseria i scenografia: Remigiusz Brzyk, adaptacja i dramaturgia: Tomasz Śpiewak, muzyka: Jacek Grudzień[14]. Wersję telewizyjną na potrzeby Teatru Telewizji zrealizowali Remigiusz Brzyk oraz Marcin Koszałka. Spektakl emitowano 1 kwietnia 2014[15][16].

Działalność publiczna[edytuj | edytuj kod]

Członek Rady Programowej Teatru Śląskiego w Katowicach. W latach 2013–2018 był autorem i gospodarzem cyklicznych debat prowadzonych na Scenie Kameralnej Teatru Śląskiego. Debaty („Puder i pył”) poświęcone były tożsamości lokalnej oraz istotnym zjawiskom społecznym i kulturowym[17].

Działalność translatorska[edytuj | edytuj kod]

Współpracował z Literaturą na Świecie, Wydawnictwem Literackim, Polskim Wydawnictwem Muzycznym, „Książnicą”, KAW, Wydawnictwem „Śląsk”. Tłumaczył współczesną prozę i poezję amerykańską (Bernard Malamud, Irwin Shaw, Stephen Tapscott, John Jakes), współczesną prozę brytyjską (Alasdair Gray, P.D. James, Jim Curran) oraz prozę i poezję nigeryjską (Wole Soyinka).

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Książki naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Post-Tribal Ethos in Contemporary Anglophone African Literature: A Study in Detribalisation. Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1993; ISBN 3-89206-558-6[18].
  • Mapping Wild Gardens: The Symbolic Conquest of South Africa. Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1997; ISBN 3-89206-829-1[19].
  • The Body Wall: Somatics of Travelling and Discursive Practices. Frankfurt/Mein, New York: Peter Lang Verlag, 2006; ISBN 978-3-631-54534-8 pb.[20].

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Tzw. „kwartet zagłębiowski”:

Reportaże[edytuj | edytuj kod]

Książki naukowe redagowane i współredagowane (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Przekłady literackie (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zob.: "Buntes Sprachengemisch beim Sparkassenpreis", Campus: Nachrichten und Berichte aus der Universitaet GH Essen 1/1999, s.6; ISSN 0945-0041
  2. 2000-2001 Directory of Visiting Scholars and Occasional Lecturers, „Fulbright Scholar Program - Visiting Scholar Directory” [dostęp 2020-07-02].
  3. M.P. z 2007 r. nr 82, poz. 861
  4. http://www.ikila.us.edu.pl/index.php/struktura/dyrekcja-ikila
  5. Zbigniew Białas, www.ikila.us.edu.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  6. Wyborcza.pl, katowice.wyborcza.pl [dostęp 2018-11-05].
  7. Nagrody Artystyczne przyznane, www.sosnowiec.pl [dostęp 2017-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] (pol.).
  8. Najlepsza książka roku 2011. [dostęp 2021-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-02-28)].
  9. Krakowscy laureaci "Najlepszej książki na jesień", www.wiadomosci24.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  10. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-27].
  11. Marian Opania czyta kryminał "Korzeniec" - Dwójka - polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2017-11-27].
  12. Zbigniew Białas: "Puder i pył" - Dwójka - polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2017-11-15].
  13. Teatr Zagłębia, www.teatrzaglebia.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  14. "Brzyk reżyseruje Korzeńca w Zagłębiu" http://www.teatry.art.pl/n/czytaj/35120
  15. Sosnowiecki "Korzeniec" zostanie pokazany w ramach Teatru Telewizji! [ZDJĘCIA] - Dziennikzachodni.pl, www.dziennikzachodni.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  16. Spektakl Korzeniec Teatru Zagłębia z Sosnowca 1 kwietnia w TVP Kultura [ZAPOWIEDŹ, ZDJĘCIA] - Dziennikzachodni.pl, www.dziennikzachodni.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  17. Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-02-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-23)].
  18. Zbigniew Białas, Post-tribal ethos in contemporary anglophone African literature : a study in detribalisation, Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1993, ISBN 3-89206-558-6, OCLC 30390131 [dostęp 2021-01-22].
  19. Zbigniew Białas, Mapping wild gardens : the symbolic conquest of South Africa, Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1997, ISBN 3-89206-829-1, OCLC 38366419 [dostęp 2021-01-22].
  20. informacja o książce na stronie wydawcy. Peter Lang Verlag. [dostęp 2011-01-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  21. Zbigniew Białas, Korzeniec, wyd. Wyd. ilustrowane, [Warszawa]: Wydawnictwo MG, Ewa Dorota Malinowska-Grupińska, 2011, ISBN 978-83-7779-315-2, OCLC 932181448 [dostęp 2021-01-22].
  22. Zbigniew Białas, Puder i pył, [Warszawa]: MG, 2013, ISBN 978-83-7779-150-9, OCLC 868186273 [dostęp 2021-01-22].
  23. Zbigniew Białas, Tal, [Warszawa]: MG, Ewa Dorota Malinowska-Grupińska., 2015, ISBN 978-83-7779-332-9, OCLC 932190920 [dostęp 2021-01-22].
  24. Zbigniew Białas, Rutka, [Warszawa]: MG, 2018, ISBN 978-83-7779-481-4, OCLC 1043044289 [dostęp 2021-01-22].
  25. Zbigniew Białas, Kafelek mistrza Alojzego, [Warszawa], ISBN 978-83-7779-581-1, OCLC 1191844001 [dostęp 2021-01-22].
  26. Zbigniew Białas, Nebraska, [Warszawa]: Wydawnictwo MG, Ewa Dorota Malinowska-Grupińska, 2016, ISBN 978-83-7779-302-2, OCLC 968505878 [dostęp 2021-01-22].
  27. Zbigniew Białas, Aristippus meets Crusoe : rethinking the beach encounter, Katowice [Poland]: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1999, ISBN 83-226-0882-9, OCLC 49326211 [dostęp 2021-01-22].
  28. Zbigniew Białas, Wiesław Krajka, East-Central European traumas and a millennial condition, Boulder: East European Monographs, 1999, ISBN 0-88033-441-X, OCLC 44075596 [dostęp 2021-01-22].
  29. Zbigniew Białas, Under the gallows of Zoto's brothers : essays on the manuscript found in Saragossa, Katowice: Wydawn. Uniwersytetu Śląskiego, 2001, ISBN 83-226-1092-0, OCLC 52724108 [dostęp 2021-01-22].
  30. Zbigniew Białas, Krzysztof Kowalczyk-Twarowski, Alchemization of the mind : literature and dissociation, Frankfurt am Main: P. Lang, 2003, ISBN 0-8204-6403-1, OCLC 52429753 [dostęp 2021-01-22].
  31. Zbigniew Białas, Krzysztof Kowalczyk-Twarowski, Ebony, ivory, & tea, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Sląskiego, 2004, ISBN 83-226-1318-0, OCLC 64576402 [dostęp 2021-01-22].
  32. Pawel Jedrzejko, Julia Szoltysek, Culture and the Rites/Rights of Grief., Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2013, ISBN 978-1-4438-5290-6, OCLC 862608715 [dostęp 2021-01-22].
  33. Małgorzata Białas, Zbigniew Białas, K2 - triumf i tragedia, Czeladź: "Almapress", 1989, ISBN 83-7020-069-9, OCLC 830064209 [dostęp 2021-01-22].
  34. Zbigniew Białas, Czarna wieża, Katowice: "Książnica", 1993, ISBN 83-85348-55-7, OCLC 803919918 [dostęp 2021-01-22].
  35. Zbigniew Białas, Czarna Wieża, Warszawa: "Świat Książki", 1999, ISBN 83-7129-508-1, OCLC 749135062 [dostęp 2021-01-22].
  36. Zbigniew Białas, Czarna Wieża, wyd. Wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. - Grupa Wydawnicza Foksal, 2014, ISBN 978-83-280-0876-2, OCLC 890397816 [dostęp 2021-01-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Białas, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2011-01-10].
  • "Śladami prozy Zbigniewa Białasa. Przewodnik literacki po Sosnowcu", red. T. Grząślewicz, R. Opalski, Sosnowiec: 2018
  • Remigiusz Brzyk, "Topografia miejsca teatralnego w pracy reżysera na podstawie spektaklu „Korzeniec” zrealizowanego w Teatrze Zagłębia w Sosnowcu", Kraków AST: 2017 (rozprawa doktorska).
  • „Rutka jest niebezpieczna”. O nowo powstającej powieści inspirowanej losami będzińskiej Żydówki z Profesorem Zbigniewem Białasem rozmawia Anita Jasińska: "Narracje o Zagładzie", (3) 2017, ISSN 2450-4424; Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 361-365.
  • Domagalska, M. (2019). "Ziarno prawdy? Mord rytualny w polskich kryminałach retro". Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 50(4), 209-224. https://doi.org/10.18778/1505-9057.50.12.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]