Aleksander Michał Sapieha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Michał Sapieha
Lis
Lis
Data urodzenia 12 września 1730
Miejsce urodzenia Wysokie
Data śmierci 28 maja 1793
Miejsce śmierci Warszawa
Rodzina Sapiehowie
Rodzice Kazimierz Leon Sapieha
Karolina Teresa Radziwiłł
Małżeństwo Magdalena Agnieszka Lubomirska
Dzieci Kazimierz Sapieha
Anna Teofila Sapieha
Karolina Sapieha
Marianna Katarzyna Sapieha
Amelia Emilia Sapieha
Franciszek Sapieha
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława Rycerski Order Domowy Św. Huberta Order Świętego Andrzeja Powołańca (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)

Aleksander Michał Paweł Sapieha herbu Lis (ur. 12 września 1730 w Wysokiem, zm. 28 maja 1793 w Warszawie) – wojewoda połocki, hetman polny litewski, kanclerz wielki litewski, marszałek konfederacji targowickiej na Litwie, podskarbi nadworny litewski.

Był synem Kazimierza Leona i Karoliny z Radziwiłłów, bratankiem biskupa Józefa Stanisława i Michała Antoniego, bratem Michała Ksawerego i Anny.

Po śmierci ojca przebywał pod opieką stryja biskupa Józefa Stanisława, który promował go na kolejne szczeble kariery publicznej – poselstwo na sejm 1746, marszałkostwo wileńskiego sejmiku elekcyjnego 1747, czy mianowanie oboźnym wielkim litewskim i generałem majorem wojsk litewskich w 1750. Był posłem powiatu wileńskiego na sejm 1750 roku. [1] W 1753 otrzymał Order Orła Białego, po czym został mianowany wojewodą połockim. Po śmierci stryjów Józefa Stanisława w 1754 i Michała Antoniego, który przejął opiekę nad Aleksandrem Michałem, w 1760 spowodowało konieczność samodzielnego działania w celu utrzymania wpływów politycznych.

Przejście do obozu dworskiego umożliwiło mu objęcie w 1762 buławy polnej litewskiej, chociaż czynnikiem decydującym był tu prawdopodobnie romans jego żony Magdaleny z synem pierwszego ministra Augusta III Henryka BrühlaAlojzym Fryderykiem.

W czasie elekcji lat 1763-1764 krótko przeciwstawiał się kandydaturze Stanisława Augusta Poniatowskiego, stając po stronie K. S. Radziwiłła. Szybko jednak przeszedł na stronę Familii, został członkiem konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1764 roku [2]a jego żona Magdalena nawiązała romans z nowo obranym królem. W 1765 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[3]. W 1773 roku odznaczony został Orderem Świętego Huberta[4].

Wobec konfederacji barskiej zachowywał się biernie, dopuszczając do przejścia na stronę konfederatów części swoich wojsk. Wezwany do Warszawy w 1771 zgodził się przyjąć odpowiedzialność za lojalność wojsk litewskich. Mimo tego, iż nie złożył przysięgi na wierność Katarzynie II jako właściciel dóbr znajdujących się na terenie Rosji po I rozbiorze dzięki zachowawczej postawie w poprzednich latach żaden z majątków nie został mu odebrany.

Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiór[5]. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 został wybrany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do Rady Nieustającej.[6]

Dzięki postawie ugodowej i serwilistycznej wobec ambasadora Rosji Stackelbergiem uzyskuje w 1775 tytuł kanclerza wielkiego litewskiego. Jako minister był bardzo mało aktywny politycznie, sporadycznie zabierając głos w sprawach istotnych dla kraju. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 roku[7]. W 1776 roku odznaczony rosyjskim Orderem św. Aleksandra Newskiego[8].

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[9]. Ceniony jako dobry prawnik przez Stanisława Augusta Poniatowskiego został w 1789 marszałkiem Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 3 maja 1791 przebywał prawdopodobnie w Warszawie, mimo iż został zaliczony do grona potencjalnych przeciwników Konstytucji.

Wyznaczony przez Katarzynę II na marszałka prorosyjskiej konfederacji, Aleksander Michał nie spieszył się z objęciem tej funkcji. Jeszcze 9 lipca 1792 informował króla, iż trzyma się z daleka od konfederacji targowickiej i najchętniej udałby się za granicę; jednak już 10 sierpnia do konfederacji targowickiej przystąpił. Uczestniczył w jej obradach od września 1792, stopniowo zapadając na zdrowiu.

Zmarł 28 maja 1793 w Warszawie

Był ojcem Franciszka.

Przypisy

  1. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 28.
  2. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 73
  3. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 177.
  4. Stanisław Łoza, Order domowy rycerski p.w. świętego Huberta, w: Broń i Barwa, 1935, r. II, nr 3, s. 63.
  5. Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562.
  6. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 86.
  7. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.
  8. Бантыш-Каменский Н.Н. Списки кавалерам российских императорских орденов Св. Андрея Первозванного, Св. Екатерины, Св. Александра Невского и Св. Анны с учреждения до установления в 1797 году орденского капитула, 2005, s. 154.
  9. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 310.