Lis (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lis
Lis
Alternatywne nazwy Lisy, Lisowie, Bzura, Mzura, Murza, Strempacz, Orzi-Orzi, Vulpis
Pierwsza wzmianka 1306 (pieczęć)
Herbowni
Miasta Jędrzejów, Rydzyna (Lis skwadowany z Wierzbnem)
Gminy

Lis (Lisy, Lisowie, Bzura, Mzura, Murza, Strempacz, Orzi-Orzi, Vulpis), herb szlachecki, jeden z najstarszych herbów polskich.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Opis zgodnie z klasycznymi regułami blazonowania:

W polu czerwonym rogacina dwa razy przekrzyżowana, srebrna.

Klejnot: pół lisa (połulis) czerwonego wspiętego.

Labry: czerwone podbite srebrem.

Odmiany herbowe[edytuj | edytuj kod]

  • Lis I: w polu czerwonym - rogacina srebrna, bez opierzenia, dwa razy przekrzyżowana. U szczytu pół lisa czerwonego. Labry czerwono-srebrne.
  • Lis II: rogacina złota zamiast srebrnej.
  • Lis III: rogacina srebrna dwa razy i pół przekrzyżowana (bez prawego dolnego ramienia); druga poprzeczna belka dłuższa od innych.
  • Lis IV: rogacina raz przekrzyżowana. U szczytu trzy pióra strusie.
  • Lis V: rogacina trzy razy przekrzyżowana belkami, ku dołowi coraz dłuższymi. U szczytu trzy pióra strusie.
  • Lis VI: rogacina dwa razy przekrzyżowana, nad hełmem mitra książęca.
  • Lis VII: w polu czerwonym, na barku srebrnej podkowy - rogacina srebrna dwa razy przekrzyżowana. U szczytu łabędź srebrny.
  • Lis VIII: rogacina u dołu przekrzyżowana (z pieczęci z 1282).
  • Lis IX: rogacina na opak, raz przekrzyżowana, bez opierzenia.
  • Lis X: rogacina na opak, dwa razy przekrzyżowana, spodnia belka dłuższa.

Legenda herbu[edytuj | edytuj kod]

W roku 1058 Kazimierz Odnowiciel w pościgu za pustoszącymi kraj Litwinami i Jadźwingami doszedł pod Sochaczew. Wysłany na zwiad z garstką żołnierzy rycerz z rodu Lisów natrafił nad rzeką na silny oddział nieprzyjaciół. Nie mogąc atakować, przemyślnie wystrzelił wysoko zapaloną strzałę, wzywając posiłki. Pomoc wkrótce nadeszła i wziętych w dwa ognie nieprzyjaciół pokonano bez trudu. Wdzięczny Kazimierz Odnowiciel nadał dzielnemu rycerzowi herb ze strzałą w tarczy, jego dawny znak – lis - został umieszczono w klejnocie.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Herb średniowieczny (co najmniej od 1282).

W 1359 w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Lisowczyków miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie[1].

W wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litwę.

  • 1306 r. - najstarsza znana pieczęć Mikołaja, wojewody krakowskiego[2]

Herb ten wywodzi się z dawnego znaku własnościowego - podwójnego krzyża ze strzałą, który występuje na najstarszej pieczęci komesa Stefana z Wierzbna z 1226 r.[2]

W bitwie pod Grunwaldem, małopolski ród Lisów, wystawił własną chorągiew.

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Herb najbardziej rozpowszechniony na ziemi krakowskiej, na Mazowszu, Śląsku, a po unii horodelskiej - na Litwie. Lisem posługiwało się 269 nazwisk:

Lis I[edytuj | edytuj kod]

A

Abrek

B

Bachcicki, Bartłomiejewicz, Bechcicki, Bechczycki, Beglewski, Beglowski, Benet, Bianki, Biegłowski, Biskupski, Bolesraszycki, Bolestraszycki, Borowski, Bucela, Bucell, Buchczycki, Buczel, Bukcicki, Bukczycki, Bzura, Bzurski

C

Chomętowski, Chomiński, Chrapkowski, Chrzelowski, Cieszowski, Czarnecki, Czarnocki, Czarnowski, Czyż, Czyżogórski

D

Długokęcki, Doraszkiewicz, Doroszek, Doroszkiewicz, Doroszko, Doroszkowski, Drobisz

E

Elzbut

F

Filipowicz, Foland, Fulko, Fułko

G

Gatardowicz, Gawecki, Gawęcki, Gawianowski, Gertut, Giebułtowski, Gieniusz, Glikowski, Gliński, Gniewecki, Gniewięcki, Gołuchowski, Gomuński, Gordziejowicz, Gotardowicz, Gotartowski, Gottart, Goworski, Grajbner, Grodowski, Grudowski, Grzegorzewski, Grzywa

H

Holenczyński, Homentowski Pieczynoga, Hukowski

I

Iliński, Irząd, Iwasieńcowicz, Iwaszeńcewicz, Iwaszeńcowicz

J

Jarnicki, Jerlicz, Jęczyński, Jodko, Jonczyński, Jurjewicz

K

Kałamacki, Kanigłowski, Kanigowski, Karnicki, Karnysz, Kasicki, Kęsztort, Kieysztor, Kirkiłło, Klimuntowski, Kniehenicki, Kolesiński, Komoński, Komuński, Konstantynowicz, Kontrym, Kończa, Korzeniewski, Kosman, Kosmowski, Kostrzewski, Kozakowski, Kozłowski, Koźniński, Kroiński, Kuszczycki, Kutyłowski, Kwetko, Kwileński, Kwiliński

L

Latecki, Letecki, Lipicki, Lis, Lisański, Lisiański, Lisicki, Lisiecki, Lisowiecki, Listwan, Lisowski, Lissowski, Liszczykowie, Liśkiewicz

Ł

Łącki

M

Macowicz, Makarewicz, Makarowicz, Malużeński, Malużyński, Małuszeński, Małużeński, Medeksza, Metra, Michajłowicz, Michałowicz, Michałowski, Michayłowicz, Michniewicz, Miechorzewski, Miechorzowski, Mieszkowski, Mikołajczewski, Mikołajczyk, Mikołajewski, Mikołajski, Mikorski, Mikuczewski, Miroński, Mnichowski, Moneta, Mytko

N

Nacewicz, Nacowicz, Naczowicz, Narbut, Narkiewicz, Niecikowski, Nieczycki, Niestojkowicz, Nieszycki, Nietecki, Nieznanowski, Nowkuński

O

Ochab, Ochap, Olszewski, Ołtarzewski, Omeluta, Osendowski, Osędowski, Ossendowski

P

Parczewski, Paśmieski, Pełka, Petraszkowicz, Petrowicz, Piaseczyński, Piasocki, Pieczenga, Pieczęga, Pieczonka, Pieczynga, Pohowicz, Pohozy, Postrumieński, Princewicz, Proszczowicz, Przędziński

R

Radzimiński, Radzymiński, Rappold, Reinhard, Reynhard, Roszczyc, Roszczyk[potrzebne źródło], Roszczyna, Rosznicki, Rościsz, Roźnicki, Rożnicki, Rożniecki, Rudnicki, Ruszczeński, Ruszczyc, Ruszczyński, Ruszel, Ruściński, Rymwid

S

Samsonowicz, Sangayło, Sankiewicz, Sapieha, Saułukowicz, Sikora, Sikorski, Sipowicz, Słowik, Słupski, Sokora, Spirydynow, Spirydynowicz, Spiżarny, Stanisławowicz, Starzeński, Starzyński, Stasiński, Strażyński, Strzeblewski, Strzelbowski, Sudyk, Sumigajło, Sungayło, Szkudliski, Szweger

Ś

Śmieciński, Światopełk, Światopełkowicz, Świerczewski, Świrski

T

Tałatowicz, Tausz, Tausza, Trzonoski, Tymiński

U

Uchorowski, Uliński

W

Wankowicz, Wańkowicz, Wańkowski, Wasiencowicz, Werbski, Wereszczaka, Wichorowski, Wiereszczaka, Wierzbski, Wieźliński, Wieżliński, Wilkanowski, Wojtechowicz, Wolan, Wolski, Wołosewicz (Wołosowicz), Wołotkowicz, Woronowicz, Worowski, Wroniewski, Wróblewski, Wysocki

Z

Zabeło, Zabiełło, Zadambrowski, Zadąbrowski, Zając, Zaleski, Zapalski, Zawadzki, Zbiełło, Zbieło, Zdan

Ż

Żarno

Lis VI[edytuj | edytuj kod]

B

Butwidowicz.

Znani herbowni[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyn z Koziegłów - kasztelan sądecki, kasztelan krakowski
  • Jaksa z Targowiska (straszny Lis z Targowiska) - rycerz, walczył obok Zawiszy Czarnego pod wielką chorągwią królewską[2]
  • Mikołaj z Kozłowa - m.in. rektor Uniwersytetu Krakowskiego
  • Paweł Jan Sapieha - wojewoda witebski, hetman wielki litewski
  • Lew Sapieha - kanclerz wielki litewski, hetman wielki litewski, wojewoda wileński
  • Józef Sapieha - biskup wileński

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Długosz: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, ks. IX. Kraków: 1867-1870, s. 264.
  2. 2,0 2,1 2,2 Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 238-240. ISBN 83-7391-523-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Odmiany herbu Lis w Encyklopedii Orgelbranda