Lis (herb szlachecki)
 |
Ten artykuł od 2010-04 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Lis | |
 |
|
| Alternatywne nazwy | Lisy, Lisowie, Bzura, Mzura, Murza, Strempacz, Orzi-Orzi, Vulpis |
| Pierwsza wzmianka | 1306 (pieczęć) |
| Herbowni | |
| Miasta | Jędrzejów, Rydzyna (Lis skwadowany z Wierzbnem) |
| Gminy | |
Lis (Lisy, Lisowie, Bzura, Mzura, Murza, Strempacz, Orzi-Orzi, Vulpis), herb szlachecki, jeden z najstarszych herbów polskich.
Spis treści |
Opis herbu [edytuj]
W polu czerwonym rogacina dwa razy przekrzyżowana, srebrna.
Klejnot: pół lisa (połulis) czerwonego wspiętego.
Labry: czerwone podbite srebrem.
Odmiany herbowe [edytuj]
- Lis I: w polu czerwonym - rogacina srebrna, bez opierzenia, dwa razy przekrzyżowana. U szczytu pół lisa czerwonego. Labry czerwono-srebrne.
- Lis II: rogacina złota zamiast srebrnej.
- Lis III: rogacina srebrna dwa razy i pół przekrzyżowana (bez prawego dolnego ramienia); druga poprzeczna belka dłuższa od innych.
- Lis IV: rogacina raz przekrzyżowana. U szczytu trzy pióra strusie.
- Lis V: rogacina trzy razy przekrzyżowana belkami, ku dołowi coraz dłuższymi. U szczytu trzy pióra strusie.
- Lis VI: rogacina dwa razy przekrzyżowana, nad hełmem mitra książęca.
- Lis VII: w polu czerwonym, na barku srebrnej podkowy - rogacina srebrna dwa razy przekrzyżowana. U szczytu łabędź srebrny.
- Lis VIII: rogacina u dołu przekrzyżowana (z pieczęci z 1282).
- Lis IX: rogacina na opak, raz przekrzyżowana, bez opierzenia.
- Lis X: rogacina na opak, dwa razy przekrzyżowana, spodnia belka dłuższa.
Legenda herbu [edytuj]
W roku 1058 Kazimierz Odnowiciel w pościgu za pustoszącymi kraj Litwinami i Jadźwingami doszedł pod Sochaczew. Wysłany na zwiad z garstką żołnierzy rycerz z rodu Lisów natrafił nad rzeką na silny oddział nieprzyjaciół. Nie mogąc atakować, przemyślnie wystrzelił wysoko zapaloną strzałę, wzywając posiłki. Pomoc wkrótce nadeszła i wziętych w dwa ognie nieprzyjaciół pokonano bez trudu. Wdzięczny Kazimierz Odnowiciel nadał dzielnemu rycerzowi herb ze strzałą w tarczy, jego dawny znak – lis - został umieszczono w klejnocie.
Najwcześniejsze wzmianki [edytuj]
Herb średniowieczny (co najmniej od 1282).
W 1359 w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Lisowczyków miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie[1].
W wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litwę.
- 1306 r. - najstarsza znana pieczęć Mikołaja, wojewody krakowskiego[2]
Herb ten wywodzi się z dawnego znaku własnościowego - podwójnego krzyża ze strzałą, który występuje na najstarszej pieczęci komesa Stefana z Wierzbna z 1226 r.[2]
W bitwie pod Grunwaldem, małopolski ród Lisów, wystawił własna chorągiew.
Herbowni [edytuj]
Herb najbardziej rozpowszechniony na ziemi krakowskiej, na Mazowszu, Śląsku, a po unii horodelskiej - na Litwie. Lisem posługiwało się 269 nazwisk:
Lis I [edytuj]
- A
Abrek
- B
Bachcicki, Bartłomiejewicz, Bechcicki, Bechczycki, Beglewski, Beglowski, Benet, Bianki, Biegłowski, Biskupski, Bolesraszycki, Bolestraszycki, Borowski, Bucela, Bucell, Buchczycki, Bukcicki, Bukczycki, Bzura, Bzurski
- C
Chomętowski, Chomiński, Chrapkowski, Chrzelowski, Cieszowski, Czarnecki, Czarnocki, Czarnowski, Czyż, Czyżogórski
- D
Długokęcki, Doraszkiewicz, Doroszek, Doroszkiewicz, Doroszko, Doroszkowski, Drobisz
- E
Elzbut
- F
Filipowicz, Foland, Fulko, Fułko
- G
Gatardowicz, Gawecki, Gawęcki, Gawianowski, Gertut, Giebułtowski, Gieniusz, Glikowski, Gliński, Gniewecki, Gniewięcki, Gołuchowski, Gomuński, Gordziejowicz, Gotardowicz, Gotartowski, Gottart, Goworski, Grajbner, Grodowski, Grudowski, Grzegorzewski, Grzywa
- H
Holenczyński, Homentowski Pieczynoga, Hukowski
- I
Irząd, Iwasieńcowicz, Iwaszeńcewicz, Iwaszeńcowicz
- J
Jarnicki, Jerlicz, Jęczyński, Jodko, Jonczyński, Jurjewicz
- K
Kałamacki, Kanigłowski, Kanigowski, Karnicki, Karnysz, Kasicki, Kęsztort, Kieysztor, Kirkiłło, Klimuntowski, Kniehenicki, Kolesiński, Komoński, Komuński, Konstantynowicz, Kontrym, Kończa, Korzeniewski, Kosman, Kosmowski, Kostrzewski, Kozakowski, Kozłowski, Koźniński, Kroiński, Kuszczycki, Kutyłowski, Kwetko, Kwileński, Kwiliński
- L
Latecki, Letecki, Lipicki, Lis, Lisański, Lisiański, Lisicki, Lisiecki, Lisowiecki, Listwan, Lisowski, Lissowski, Liszczykowie, Liśkiewicz
- Ł
Łącki
- M
Macowicz, Makarewicz, Makarowicz, Malużeński, Malużyński, Małuszeński, Małużeński, Medeksza, Metra, Michajłowicz, Michałowicz, Michałowski, Michayłowicz, Michniewicz, Miechorzewski, Miechorzowski, Mieszkowski, Mikołajczewski, Mikołajczyk, Mikołajewski, Mikołajski, Mikorski, Mikuczewski, Miroński, Mnichowski, Moneta, Mytko
- N
Nacewicz, Nacowicz, Naczowicz, Narbut, Narkiewicz, Niecikowski, Nieczycki, Niestojkowicz, Nieszycki, Nietecki, Nieznanowski, Nowkuński
- O
Ochab, Ochap, Olszewski, Ołtarzewski, Omeluta, Osendowski, Osędowski, Ossendowski
- P
Parczewski, Paśmieski, Pełka, Petraszkowicz, Petrowicz, Piaseczyński, Piasocki, Pieczenga, Pieczęga, Pieczonka, Pieczynga, Pohowicz, Pohozy, Postrumieński, Princewicz, Proszczowicz, Przędziński
- R
Radzimiński, Radzymiński, Rappold, Reinhard, Reynhard, Roszczyc, Roszczyk[potrzebne źródło], Roszczyna, Rosznicki, Rościsz, Roźnicki, Rożnicki, Rożniecki, Rudnicki, Ruszczeński, Ruszczyc, Ruszczyński, Ruszel, Ruściński, Rymwid
- S
Samsonowicz, Sangayło, Sankiewicz, Sapieha, Saułukowicz, Sikora, Sikorski, Sipowicz, Słowik, Słupski, Sokora, Spirydynow, Spirydynowicz, Spiżarny, Stanisławowicz, Starzeński, Starzyński, Stasiński, Strażyński, Strzeblewski, Strzelbowski, Sudyk, Sumigajło, Sungayło, Szkudliski, Szweger
- Ś
Śmieciński, Światopełk, Światopełkowicz, Świerczewski, Świrski
- T
Tałatowicz, Tausz, Tausza, Trzonoski, Tymiński
- U
Uchorowski, Uliński
- W
Wankowicz, Wańkowicz, Wańkowski, Wasiencowicz, Werbski, Wereszczaka, Wichorowski, Wiereszczaka, Wierzbski, Wieźliński, Wieżliński, Wilkanowski, Wojtechowicz, Wolan, Wolski, Wołosewicz (Wołosowicz), Wołotkowicz, Woronowicz, Worowski, Wroniewski, Wróblewski, Wysocki
- Z
Zabeło, Zabiełło, Zadambrowski, Zadąbrowski, Zając, Zaleski, Zapalski, Zawadzki, Zbiełło, Zbieło, Zdan
- Ż
Żarno
Lis VI [edytuj]
- B
Butwidowicz.
Znani herbowni [edytuj]
- Krystyn z Koziegłów - kasztelan sądecki, kasztelan krakowski
- Jaksa z Targowiska (straszny Lis z Targowiska) - rycerz, walczył obok Zawiszy Czarnego pod wielką chorągwią królewską[2]
- Mikołaj z Kozłowa - m.in. rektor Uniwersytetu Krakowskiego
- Paweł Jan Sapieha - wojewoda witebski, hetman wielki litewski
- Lew Sapieha - kanclerz wielki litewski, hetman wielki litewski, wojewoda wileński
- Józef Sapieha - biskup wileński
Przypisy
- ↑ Jan Długosz: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, ks. IX. Kraków: 1867-1870, s. 264.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 238-240. ISBN 83-7391-523-0.
Zobacz także [edytuj]
- herbarz
- heraldyka
- rycerstwo
- lista herbów
- Jerlicz (odmiana herbu Lis).
Linki zewnętrzne [edytuj]
Galeria [edytuj]
.jpg)
.png)
|
|||||||||||||
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||||
