Bałtów (województwo świętokrzyskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w województwie świętokrzyskim. Zobacz też: Bałtów – wieś w województwie lubelskim.
Bałtów
Model tyranozaura w BałtowskimParku Jurajskim
Model tyranozaura w Bałtowskim
Parku Jurajskim
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat ostrowiecki
Gmina Bałtów
Liczba ludności 740
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 27-423
Tablice rejestracyjne TOS
SIMC 0226299
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Bałtów
Bałtów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bałtów
Bałtów
Ziemia 51°01′04″N 21°32′30″E/51,017778 21,541667Na mapach: 51°01′04″N 21°32′30″E/51,017778 21,541667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bałtówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim. Jest siedzibą gminy Bałtów.

W latach 1975–1998 Bałtów położony był w województwie kieleckim.

Przez wieś przełomem płynie rzeka Kamienna, a brzegi doliny obramowane są wapiennymi skałkami. Największą atrakcją turystyczną miejscowości jest Park Jurajski, założony tutaj w 2004, po odkryciu w Bałtowie skamieniałych tropów dinozaurów.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Bałtów znajduje się około 12 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego. Leży w dolinie rzeki Kamiennej, na Pogórzu Bałtowskim, które rozciąga się od doliny Kamiennej do rzeki Wolanki.

Charakterystyczne dla krajobrazu Bałtowa są strome zbocza Doliny Kamiennej, z wapiennymi skałkami. W okolicy znajduje się również wiele lessowych wąwozów, których głębokość dochodzi niekiedy do 20 m.

Tereny miejscowości wchodzą w skład Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej z rezerwatami przyrody Modrzewie i Ulów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś mogła istnieć już w XI wieku. Prawdopodobnie z tego okresu pochodził pierwszy z bałtowskich kościołów pod wezwaniem Świętego Andrzeja.

O Bałtowie wspominał Jan Długosz (u Długosza Baluthow) w swoich kronikach[1].

Pisze też Długosz o co najmniej 10 garncarzach osiadłych w Bałtowie (Dług., II, 509)[1].

Po Warszu kolejnymi właścicielami wsi byli m.in.: Jan z Kaliszan, Ossolińscy, Krzysztof Krzyżanowski, Paweł Chocimowski, Marcin i Stanisław Chomentowscy oraz hrabia Jacek Małachowski.

W 1828 roku Bałtów nabył książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki. Wieś pozostawała własnością rodu Druckich-Lubeckich herbu Druck do końca II wojny światowej.

Pod koniec XIX wieku książę Aleksander Drucki-Lubecki postanowił wybudować tutaj swoją siedzibę. W latach 1894-1899 powstał pałac. Po II wojnie światowej rodzina Druckich-Lubeckich zmuszona była opuścić Bałtów. W latach powojennych opuszczony pałac uległ dewastacji. Do dnia dzisiejszego spadkobiercy nie mogą odzyskać zrabowanych dóbr.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Bałtowie
Młyn wodny z XIX wieku
  • Klasycystyczny pałac książąt Druckich-Lubeckich z końca XIX w., obecnie zdewastowany i zamknięty dla zwiedzania, otoczony parkiem pochodzącym jeszcze z XVIII w., z wieloma drzewami uznanymi za pomniki przyrody. Przed wojną mieszkał w nim książę Aleksander Drucki-Lubecki herbu Druck, potomek księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Po wkroczeniu Armii Czerwonej książę, wraz z całą rodziną, zmuszony był do opuszczenia swego majątku, który następnie został znacjonalizowany. W czasach PRL mieściła się w pałacu szkoła. W chwili obecnej potomkowie księcia starają się o odzyskanie zrabowanych dóbr.
  • Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej z 1697, gruntowanie przebudowany na początku XX w. Świątynię wzniesiono po pożarze drewnianego kościoła, który według niektórych źródeł mógł pochodzić nawet z XI w. W latach 1904-1908 świątynia została przebudowana. Zbiórkę środków na przebudowę rozpoczął już w 1894 r. proboszcz Teofil Banaszkiewicz. Pracami kierował architekt Konstanty Wojciechowski. W czasie przebudowy całkowicie zmieniono układ kościoła. W miejsce dawnego głównego ołtarza, który znajdował się po stronie wschodniej wybito wielkie drzwi. Natomiast w miejscu dawnego wejścia do kościoła wzniesiono prezbiterium z nowym ołtarzem, a także dwie zakrystie i dwie kaplice. Do świątyni po stronie wschodniej dobudowano dwie wieże o wysokości 36,5 m. W wyposażeniu kościoła zachowały się elementy wyposażenia pierwotnej świątyni. M.in. ołtarze boczne, chrzcielnica oraz barokowa ambona.
  • Zrujnowana kaplica z 1786 roku, położona w parku nieopodal pałacu, znajduje się na miejscu dawnego, spalonego kościoła.
  • Młyn wodny z XIX w. na rzece Kamiennej. Młyn pełni dzisiaj funkcję Galerii "Stary Młyn" z pamiątkami oraz rękodziełem miejscowych artystów[2].
  • Drewniana kaplica Świętego Jana Nepomucena z XIX w.
  • Cmentarz z XIX w. z kaplicą grobową rodu książąt Druckich-Lubeckich

Bałtowskie dinozaury[edytuj | edytuj kod]

Model stegozaura w Bałtowskim Parku Jurajskim

Tropy dinozaurów[edytuj | edytuj kod]

Tropy dinozaurów w Bałtowie zostały odkryte przez polskiego paleontologa, dr. Gerarda Gierlińskiego. Pochodzą z okresu jury. Jeden z nich – trop drapieżnego allozaura znajduje się na szczycie skały zwanej Czarcią Stopką.

Nazwa skały związana jest z miejscowymi legendami, które miały tłumaczyć powstanie tego nietypowego śladu. Według jednej z nich diabeł niósł wielki głaz, by zburzyć miejscowy kościół. Nie zdołał jednak dotrzeć na miejsce przed wschodem słońca i upuścił tu kamień, na którym pozostały ślady diabelskich pazurów. Według innej legendy, diabeł założył się z aniołem, że pokona dolinę Kamiennej jednym skokiem. Odbił się od skały tak mocno, że pozostał na nim odcisk jego stopy.

Kolejne tropy dinozaurów, w tym między innymi roślinożernego stegozaura, można zobaczyć w lessowym wąwozie zwanym Żydowskim Jarem, położonym nieopodal bałtowskiego młyna wodnego.

Park Dinozaurów JuraPark Bałtów[edytuj | edytuj kod]

Bałtowski Park Jurajski, atak deinonycha

Park, w którym można obejrzeć m.in. makiety dinozaurów w naturalnych wymiarach. Ścieżki spacerowe podzielone są na odcinki, które reprezentują kolejne epoki geologiczne Ziemi, od kambru, do momentu pojawienia się człowieka w neolicie. W chwili obecnej na terenie parku znajduje się około czterdziestu modeli dinozaurów (największy z nich to mierzący około 26 metrów długości diplodok), z okresu triasu, jury i kredy.

Information icon.svg Zobacz też: Park dinozaurów.

Na terenie parku znajduje się również muzeum, w którym wystawione są skamieniałości z okresu jurajskiego, w tym między innymi tropy dinozaurów, znalezione w innych miejscowościach regionu świętokrzyskiego.

W parku rośnie kilka wollemi.

Wikimedia Commons

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Atrakcją Bałtowa jest także spływ rzeką Kamienną. Trasa ma długość około czterech kilometrów, a tratwami kierują flisacy ubrani w regionalne stroje.

W Bałtowie funkcjonują dwie stadniny koni oraz wypożyczalnia kajaków. Na terenie miejscowości wytyczone są trasy spacerowe. Znajduje się tu również punkt widokowy na dolinę rzeki Kamiennej.

Przez wieś przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny im. Stanisława Jeżewskiego z Łysej Góry do Pętkowic i szlak rowerowy zielony zielony szlak rowerowy im. Witolda Gombrowicza.

Na terenie JuraParku znajduje sie również Stacja Narciarska Szwajcaria Bałtowskaośrodek narciarski z wyciągiem krzesełkowym, 2 wyciągami orczykowymi, 2 wyciągami dla dzieci i 6 trasami o łącznej długości ok. 4 km. Stok czynny sezonowo.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]