Ostrowiec Świętokrzyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ostrowiec Świętokrzyski
Herb
Herb Ostrowca Świętokrzyskiego
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat ostrowiecki
Gmina gmina miejska
Data założenia 1597
Prawa miejskie 1613
Prezydent Jarosław Wilczyński
Powierzchnia 46,43 km²
Populacja (XII 2011)
• liczba ludności
• gęstość

73 300
1578,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 27-400, 27-401, 27-402, 27-404, 27-405, 27-406
Tablice rejestracyjne TOS
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Ostrowiec Świętokrzyski
Ostrowiec Świętokrzyski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ostrowiec Świętokrzyski
Ostrowiec Świętokrzyski
Ziemia 50°56′N 21°24′E/50,933333 21,400000Na mapach: 50°56′N 21°24′E/50,933333 21,400000
TERC
(TERYT)
3263407011
Urząd miejski
ul. Głogowskiego 3/5
27-400 Ostrowiec Świętokrzyski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP
Rynek
Sanktuarium Miłosierdzia Bożego
Hotel Accademia (dawny Hotel Gromada)
Targowisko miejskie

Ostrowiec Świętokrzyskimiasto w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz powiatu ostrowieckiego. Prawa miejskie od 1613. Ośrodek przemysłowy: huta żelaza i zakład metalurgiczny, zakłady materiałów ogniotrwałych, odzieżowe, spożywcze; przemysł chemiczny, poligraficzny i drzewny. Według danych GUS z sierpnia 2012[1] miasto posiadało 73 300 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad Kamienną, do której uchodzą tu rzeki: Szewnianka, Modła i Struga Denkowska. Jego północna część znajduje się na Przedgórzu Iłżeckim, a południowa na skraju Wyżyny Opatowskiej. Kilkanaście kilometrów na południowy zachód od miasta rozpościera się Pasmo Jeleniowskie, Gór Świętokrzyskich.

Nieopodal Ostrowca znajduje się rezerwat archeologiczny w Krzemionkach, z neolityczną kopalnią krzemienia, a także liczne zabytki związane z historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.

Od północnego zachodu miasto sąsiaduje z gminą miejsko-wiejską Kunów. Ze wszystkich pozostałych stron Ostrowiec otaczają tereny gminy wiejskiej Bodzechów. Siedziba jej władz znajduje się w Ostrowcu przy ul. Mikołaja Reja.

Ostrowiec Świętokrzyski jest punktem początkowym szlak rowerowy niebieski niebieskiego szlaku rowerowego prowadzącego do Skarżyska-Kamiennej oraz szlak rowerowy zielony zielonego szlaku rowerowego im. Witolda Gombrowicza. Na terenie miasta znajduje się szlak rowerowy czerwony czerwony szlak rowerowy im. Mieczysława Radwana.

Przez Ostrowiec przebiegają szlaki komunikacyjne:

Według danych z roku 2002[2] Ostrowiec Świętokrzyski ma obszar 46,41 km², w tym:

  • użytki rolne: 40%
  • użytki leśne: 10%

Miasto stanowi 7,53% powierzchni powiatu.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Najcenniejszym gatunkiem lęgowym ptaka, spotykanym w południowo-zachodnich obszarach od Ostrowca Świętokrzyskiego jest żołna[a][3]. Gatunek preferuje wąwozy lessowe, gdzie na ich brzegach (ścianach) pary kopią nory gniazdowe[4].

Z uwagi na mozaikowosć środowisk (monokultury sosnowe, bory suche, bory świeże, bory mieszane, grądy na podłożach lessowych, murawy napiaskowe, murawy mezokserotermiczne i kserotermiczne, przydroża, przytorza i torowiska, łąki wilgotne i trzęślicowe), w granicach administracyjnych Ostrowca Świętokrzyskiego i najbliższych, sąsiednich stykających się miejscowościach stwierdzono tu chronione, wymienione w czerwonej księdze, rzadkie i charakterystyczne dla tego terenu gatunki bezkręgowców.

Do gatunków prawnie chronionych występujących tu należą: paź żeglarz, modraszek telejus, strzępotek soplaczek, czerwończyk nieparek, czerwończyk fioletek[5], modliszka zwyczajna[6][a][b], biegacz wręgaty, biegacz skórzasty, biegacz pomarszczony, biegacz fioletowy, biegacz leśny, biegacz górski[b].

Gatunkiem wymienionym w Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt – Bezkregowce[7], spotykanym tu jest: prostoskrzydły (szarańczak) – nadobnik włoski[a][b]. Gatunki rzadkie i charakterystyczne dla tego terenu to: motyle – modraszek adonis, modraszek aleksis, modraszek dorylas, czerwończyk płomieniec, ogończyk akacjowiec, warcabnik ślazowiec, osadnik kostrzewiec, górówka meduza, pokłonnik osinowiec, mieniak tęczowiec, dostojka laodyce, dostojka eufrozyne[5], zmrocznik przytuliak, fruczak gołąbek, fruczak trutniowiec, kraśnik rzęsinowiec (k. karyncki), kraśnik goryszowiec oraz prostoskrzydłe – siodlarka stepowa i wątlik Leptophyes albovittata[b]. Występuje tu także ważka – lecicha białoznaczna[b].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane GUS z 31 grudnia 2011[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 73 300 100 38 424 52,4 34 876 47,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1578,7 827,6 751,2

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dobra ostrowieckie.

Najstarsze udokumentowane ślady stałego osadnictwa pochodzą z epoki kamienia (ok. 4 tys. lat p.n.e.). Wtedy to na tereny dzisiejszego Ostrowca przywędrowały naddunajskie plemiona koczownicze – ludy kultur: lendzielskiej, pucharów lejkowych i amfor kulistych. Pozyskiwany w kopalniach na terenie Przedgórza Iłżeckiego krzemień posłużył osadnikom do wyrobu narzędzi. Najlepiej zachowane stanowisko kopalniane to Rezerwat Archeologiczny „Krzemionki” w Krzemionkach Opatowskich. Najdawniejsze wzmianki o terenach wchodzących w skład dzisiejszego miasta sięgają XIV w., a o wsi Ostrów, która dała początek miastu Ostrowiec pochodzą z XIV w. Wieś położona była na prawym brzegu rzeki Kamiennej. Pierwsze próby lokacji miasta na terenie wsi Ostrów na prawym brzegu Kamiennej podjął na początku XVI w. Kacper Maciejewski. U schyłku XVI w. (w 1564 r. prawa miejskie uzyskał Denków, dawniej Magna Michów) Ostrów przeszedł na własność Jakuba Gawrońskiego herbu Rawa, który wyznaczył na lewym brzegu rzeki miejsce pod budowę miasta. Przyjmuje się, że powstało ono na tzw. „surowym korzeniu” w 1597. W 1613 Ostrowcowi nadano prawa miejskie. Nazwa miasta (wcześniej: Ostrów, Ostrowiec lub Tarnowiec) ostatecznie ustaliła się po przejęciu dóbr ostrowieckich przez Janusza Ostrogskiego.

Ostrowiec stał się częścią dóbr ostrowieckich w posiadaniu hrabiego Jana Tarnowskiego herbu Leliwa. W późniejszym czasie dobra ostrowieckie były w posiadaniu największych rodów magnackich w Rzeczypospolitej: Tarnowskich, Czartoryskich, Lubomirskich, Radziwiłłów, Ostrogskich, Zasławskich, Sanguszków, Wielopolskich, Dobrzańskich, Łubieńskich i innych. W roku 1889 dobra ostrowieckie zostały rozdrobnione a każda część otrzymała osobną hipotekę. Po II wojnie światowej wszystkie grunty prywatne zostały odebrane właścicielom i znacjonalizowane.

Pod koniec XVIII i w XIX w., w okolicy Ostrowca intensywnie rozwijał się przemysł. Połowa wieku XIX zaowocowała stopniowym rozwojem staszicowskiej koncepcji uprzemysłowienia doliny rzeki Kamiennej w oparciu o siłę motoryczną rzeki i jej dopływów oraz miejscowe zasoby węgla i rudy żelaza. Tak powstały m.in. zakłady w Brodach Iłżeckich, Nietulisku, Dołach Biskupich, Chmielowie czy Bodzechowie. W latach 1837-1839, powstała huta zwana Klimkiewiczów (od budowniczego – Antoniego Klimkiewicza). Wokół huty, która z czasem przyjęła nazwę Zakładów Ostrowieckich, rozwijały się mniejsze zakłady, między innymi materiałów ogniotrwałych i spożywcze. Na przełomie XIX i XX w. ostrowiecka huta stała się drugim co do wielkości tego typu zakładem w Królestwie Polskim.

W czasie rewolucji 1905 roku miały tu miejsce masowe wystąpienia robotnicze, których kulminacją było proklamowanie 27 grudnia 1905 Republiki Ostrowieckiej. Na okres około dwóch tygodni władzę w mieście i sąsiednich powiatach przejęła PPS, kierowana przez Ignacego Boernera. Upadek Republiki Ostrowieckiej nastąpił po przybyciu do miasta dwóch carskich pułków piechoty wraz z artylerią.

W okresie I wojny światowej Zakłady Ostrowieckie uległy poważnym zniszczeniom. 3 listopada 1918 Polacy przejęli władzę w mieście z rąk okupantów austro-węgierskich.

W okresie międzywojennym Ostrowiec rozwijał się dzięki inwestycjom związanym z budową Centralnego Okręgu Przemysłowego. W 1924 miasto znacznie poszerzyło swoje granice i zostało wydzielone z powiatowego związku samorządowego powiatu opatowskiego. W chwili wybuchu II wojny światowej Ostrowiec liczył około 30 tysięcy mieszkańców.

9 czerwca 1926 roku policja zaatakowała demonstrację robotniczą. Ginie 4 uczestników demonstracji, 9 jest ciężko rannych[8]

Od 1937 miasto nosi współczesną nazwę Ostrowiec Świętokrzyski. Wcześniej, w latach 20. i 30. używana była nazwa Ostrowiec Kielecki, a na początku XX w. Ostrowiec nad Kamienną[9].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

"Stwierdzono powtarzające się wypadki ukrywania się Żydów u Polaków..." ostrzeżenie sygnowane podpisem okupacyjnego komisarza miasta Bruno Motschalla z 1942 roku.

Wojska niemieckie zajęły Ostrowiec 8 września 1939 r., co zmusiło ludność do podjęcia walk o charakterze podziemnym i partyzanckim. Podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej 11 tysięcy Żydów ostrowieckich zostało wymordowanych. W Ostrowcu miały miejsce liczne publiczne egzekucje, założono tu także obozy przejściowe dla jeńców, obóz Służby Budowlanej, obóz pracy (1941-1943) i getto żydowskie (1943-1944). W latach 1940 – 1944 funkcję komisarza miasta (niem.Stadtkommissar) pełnił Bruno Motschall[10].

Miasto było ośrodkiem działalności polskiego podziemia; działały tu m.in. ZWZ-AK, PPS-WRN, NOW-NSZ.W 1943 roku komisarz Bruno Motschall został porwany w biały dzień, w centrum miasta sprzed hotelu przy ówczesnej ulicy Boernera (obecnie Sandomierska) przez oddział Armii Krajowej w składzie: Marian Cisowski ps. "Cichy”, Jan Kocjan ps. "Śpioch” "Leń”, Jerzy Żak ps. "Smok”, Zygmunt Nowakowski i Czesław Szymański ps. "Mściciel"[11]. Porywacze zneutralizowali ochronę i porwali komisarza jego własnym samochodem. Uciekali w kierunku Częstocic do Chmielowa. Za samochodem wyruszyła niemiecka grupa pościgowa w sile 60 Niemców. Z powodu defektu auta porywacze zostali dogonieni w Chmielowie gdzie wywiązała się strzelanina w wyniku której poległo trzech porywaczy. Nagrobek trzech żołnierzy AK poległych podczas akcji porwania: Mariana Cisowskiego lat 20, Jana Kocjana l. 31 i Jerzego Żaka l. 23 znajduje się na cmentarzu w Szewnie[12]. W Ostrowcu produkowana była broń i wydawana prasa konspiracyjna. 16 stycznia 1945 Ostrowiec został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym Ostrowiec ponownie szybko się rozwijał. W 1954 do miasta przyłączono szereg podmiejskich osiedli, w tym m.in. dawne miasto Denków. W latach 70. we wschodniej części Ostrowca powstał nowy zakład metalurgiczny huty.

W latach 90. Huta Ostrowiec podupadła, a rozwój miasta przybrał raczej kierunek drobnej przedsiębiorczości. W tym samym czasie powstało wiele spółek miejskich, m.in. w 1991 Miejska Energetyka Cieplna. Po rozmowach na temat kupna huty przez zagranicznego inwestora, ostatecznie przejął ją hiszpański koncern Celsa.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Gmach poczty (1925-1927)

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miasto administracyjnie dzieli się na 20 osiedli[13]: Śródmieście, Kamienna, Ludwików, Hutnicze, Częstocice, Kuźnia, Kolonia Robotnicza, Sienkiewiczowskie, Trójkąt, 25-lecia PRL, Słoneczne, Gutwin, Koszary, Rosochy, Ogrody, Denków, Pułanki, Stawki, Piaski Henryków i Złotej Jesieni. Każde z nich posiada własny organ samorządowy zwany Samorządową Radą Osiedlową, mający za zadanie wspierać działania Rady Miasta.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoły podstawowe:
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bolesława Chrobrego
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. Partyzantów Ziemi Kieleckiej
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 im. Stefana Żeromskiego, obecnie Zespół Szkół i Placówek Publicznych nr 3
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7 im. Henryka Sienkiewicza
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 8 im.Kawalerów Orderu Uśmiechu
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 9 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 10
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 11 w Zespole Szkół Publicznych nr 1
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 12 im. Jana Pawła II
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 im. Orląt Lwowskich w Zespole Szkół Publicznych nr 2
    • Publiczna Szkoła Podstawowa Specjalna nr 1
    • Publiczna Szkoła Podstawowa Specjalna nr 21
  • Gimnazja:
    • Publiczne Gimnazjum Nr 1
    • Publiczne Gimnazjum Nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi i Sportowymi im. Ryszarda Kaczorowskiego
    • Publiczne Gimnazjum Nr 3
    • Publiczne Gimnazjum Nr 4 im. Orląt Lwowskich w Zespole Szkół Publicznych nr 2
    • Publiczne Gimnazjum Nr 5 w Zespole Szkół Publicznych nr 1
  • Szkoły średnie:
  • Szkoły pomaturalne:
    • Policealne Studium Ekonomiczne Zespołu Szkół Ekonomicznych im Rabina Mariusza Surmy
    • Zespół Szkół Doskonalenia Zawodowego
    • Szkoła Zarządzania w Ostrowcu Świętokrzyskim
  • Szkoły wyższe:

Inicjatywa Młodzieżowa[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta pod opieką Urzędu Miasta działa Inicjatywa Młodzieżowa. Jest to grupa młodzieży która aktywnie uczestniczy w życiu miasta oraz reprezentuje miasto na imprezach ogólnokrajowych np. Parada Schumana, Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, Dni Ziemi. Młodzież ma kontakt z Urzędem Miasta, Fundacją Schumana, Fundacją „Nasza Ziemia”, firma Remondis, PKS w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół polskokatolicki pw. Imienia Maryi Panny

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Historyczno-Archeologiczne

Imprezy kulturalne i rozrywkowe odbywające się w Ostrowcu:

Instytucje kulturalne działające w Ostrowcu:

Prasa lokalna, Telewizja i Radio.[edytuj | edytuj kod]

  • Gazeta Ostrowiecka – tygodnik, ukazuje się od 15 stycznia 1951. W czasach PRL był tygodnikiem załogi huty i nosił nazwę Walczymy o Stal. Tytuł ten zmieniono 6 stycznia 1990[16].
  • Wiadomości Świętokrzyskie – tygodnik, ukazuje się od 1 marca 1999.
  • Extraostrowiec – darmowy dwutygodnik, od 2013 wydawany także w wersji elektronicznej
  • Echo Ostrowieckie – dodatek piątkowy Echa Dnia
  • Lokalna.TV (dawniej Ostrowiec.TV) – telewizja lokalna-nadająca w sieci Vectra oraz internetowo
  • LTVK – lokalna telewizja kablowa krzemionki, nadaje od 1992 r.
  • Radio FaMa Ostrowiec, 100,9 MHz, radio nadaje od 31 maja 2013 roku z komina Huty Ostrowiec.
  • Radio Szkolne Staszek.FM – szkolne radio działające przy Liceum Ogólnokształcącym nr I im. Stanisława Staszica

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: MPK Ostrowiec Świętokrzyski.

Ostrowieckie MPK obsługuje 26 stałych linii autobusowych. Całkowita długość tras komunikacyjnych wynosi 1357,8 km (w tym 1241,6 km na terenie miasta i 116,2 km na obszarach podmiejskich)[17].

Komunikacja międzymiastowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: PKS Ostrowiec Świętokrzyski.

Ostrowiec Świętokrzyski ma bezpośrednie połączenie z wieloma miastami w Polsce, autobusy z Ostrowca docierają m.in. do: Częstochowy, Gdańska, Katowic, Kielc, Krakowa, Krosna, Krynicy-Zdroju, Lublina, Łodzi, Opola, Poznania, Przemyśla, Rzeszowa, Warszawy, Wrocławia, Zakopanego i Jastrzębiej Góry. Jak również do Brna, Wiednia i miast włoskich: Galatina, Mestre (Wenecja), Bolonia, Foggia, Taranto, Brindisi, Lecce, Racale[18].

Komunikacja kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy w Ostrowcu Świętokrzyskim

Przez Ostrowiec Świętokrzyski przebiega linia kolejowa nr 25, łącząca Łódź Kaliską ze stacją Dębica.

Kolej doprowadzono do Ostrowca w 1884[19]. W 1885 ukończono budowę dworca kolejowego i miało miejsce uroczyste otwarcie linii. Swoje własne bocznice kolejowe posiadały w Ostrowcu Cukrownia "Częstocice" i Zakłady Ostrowieckie. W późniejszym okresie linia została przedłużona do Zakładów Metalowych w Bodzechowie. W 1915 Rosjanie przedłużyli linię kolejową do Sandomierza[19]. W 1907 podróż ze Skarżyska do Ostrowca trwała około 2 godzin[19].

W latach 60. XX wieku planowano wybudowanie linii kolejowej łączącej Kielce z Lublinem, która miała przebiegać przez Ostrowiec. Planów tych jednak nie zrealizowano[19].

W latach 70. XX wieku na trasie ze Skarżyska do Sandomierza wybudowano drugi tor kolejowy. Do tego czasu pociągi mijały się na stacjach na trasie[19]. W 1987 linia została zelektryfikowana[19].

Ostrowiec jest obecnie stacją końcową pociągów Regio ze Skarżyska-Kamiennej. Od grudnia 2011 roku spółka PKP Intercity uruchomiła pociąg TLK relacji Przemyśl – Sandomierz – Skarżysko Kamienna – Warszawa Wschodnia. W Ostrowcu ma swój przystanek początkowy pociąg relacji Ostrowiec–Skarżysko-Kamienna–Kielce–Kraków.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Ostrovia Ostrowiec – pierwszy klub piłkarski w Ostrowcu Świętokrzyskim. Został założony przez braci Paliszewskich oraz Bronisława Jokiela. Najbardziej prawdopodobna wersja głosi, że klub powstał na przełomie 1923/24, ponieważ pierwszy zorganizowany mecz odbył się w 1924 roku[c]. W roku 1926, po tragicznej śmierci Bronisława Jokiela klub Ostrovia został rozwiązany[20]

  • KSZO Ostrowiec Świętokrzyski – klub wielosekcyjny
  • KSZO 1929 Ostrowiec Świętokrzyski – piłka nożna
  • Świętokrzyski Klub TAE KWON DO – taekwondo olimpijskie, samoobrona
  • Ostrowiecki Klub Tenisowy SINET – tenis
  • Uczniowski Klub Sportowy CZWÓRKA – lekkoatletyka
  • Uczniowski Klub Sportowy GUMP – futsal, piłka siatkowa mężczyzn
  • Uczniowski Klub Sportowy JEDYNKA – piłka siatkowa kobiet
  • Uczniowski Międzyszkolny Klub Sportowy OSTROWIA – piłka ręczna, judo
  • Klub Szachowy HETMAN[21] – szachy
  • Ostrowiecki Klub Sportów Walki – sporty walki

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[22]:

Osoby związane z Ostrowcem[edytuj | edytuj kod]

Ludzie nauki[edytuj | edytuj kod]

Ludzie sztuki i kultury[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze[edytuj | edytuj kod]

Politycy, działacze państwowi[edytuj | edytuj kod]

Sportowcy[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystycznyissn=1734-6118, 2012. (pol.)
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Komisja Faunistyczna SO PTZool. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2009. Raport nr 26. „Ornis Polonica”, s. 117-148, 2010 (pol.). 
  4. Andrzej G. Kruszewicz: Żołna w: Ptaki Polski od A do Ż. Warszawa: Multico, 2010, s. 297, 304. ISBN 978-83-7073-810-5.
  5. 5,0 5,1 Marcin Kutera. Motyle dzienne (Lepidoptera: Hesperioidea, Papilionoidea) w okolicach Ostrowca Świętokrzyskiego, Starachowic i Skarżyska Kamiennej w Krainie Gór Świętokrzyskich (w trakcie recenzji i redagowania). „Parki Narodowe i rezerwaty przyrody”, s. 1-19, 2008. 
  6. Bogusław Sępioł. Nowe stanowisko modliszki zwyczajnej "Mantis religiosa" (Linneaus 1758) na północy krainy Gór Świętokrzyskich. „Kulon 10 (1-2)”, s. 77-79, 2005. 
  7. Anna Liana. Nadobnik włoski (Calliptamus italicus) w: Zbigniew Głowaciński, Janusz Głowacki (red.). Polska Czerwona Księga Zwierząt - Bezkręgowce (red.). „PAN, AR”, s. 447, 2004 (pol.). 
  8. "Dziś" 6/2000 str. 91
  9. Waldemar Brociek, Ostrowiec Świętokrzyski i okolice. Część I, Agencja JP Kielce 1997, ISBN 83-902201-6-4, s. 103.
  10. http://www.territorial.de/gg/opatow/kreish.htm Territoriale Veränderungen in Deutschland und deutsch verwalteten Gebieten 1874 - 1945:Rolf Jehke, Herdecke.Zuletzt geändert am 20. 8. 2009.]
  11. Waldemar Frańczak, "Nekropolia w Szewnie", "Tam gdzie kończy się droga..." Wiadomości Świętokrzyskie, 30.10.2006.]
  12. Waldemar Frańczak, "Cmentarz w Szewnie ma ponad 200 lat", dostęp 30 października 2009
  13. Urząd miasta w Ostrowcu Świętokrzyskim. Rady osiedlowe.
  14. Kościół Ewangelikalny w Ostrowcu Świętokrzyskim. [dostęp 2014-07-10].
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  16. Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta, Ostrowiec Świętokrzyski 1997, str 242, 275.
  17. Oficjalna Strona Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacji w Ostrowcu Świętokrzyskim.
  18. http://www.pksostrowiec.pl/
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 Waldemar Brociek, Ostrowiec Świętokrzyski i okolice. Część I, Kielce 1997, s. 72-73.
  20. Waldemar Frańczak: Piłkarskie potyczki ostrowieckiego klubu. 80 lat KSZO. Starachowice: 2009. ISBN 978-83-61347-84-2.
  21. Strony www klubu.
  22. Miasta partnerskie i bliźniacze Ostrowca Świętokrzyskiego (pol.). um.ostrowiec.pl. [dostęp 2011-10-19].
  23. Grzybowski Stanisław: Tomahawki i muszkiety. Z dziejów Ameryki Północnej XV-XVIII w.. Warszawa: 1965, s. 180-181.
  24. Honorowy obywatel Zbigniew Pacelt. echodnia.eu, 23 czerwca 2009.
  25. Przemysław Gosiewski Honorowym Obywatelem Ostrowca. echodnia.eu, 30 kwietnia 2010.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Pawlikowski, Syn Ziemi Radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr. Władysława Chrzanowskiego 1886-1933, Strzałków 2011, ISBN 978-83-933262-0-4.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Dane ornitologa, przyrodnika – Bogusław Sępioł (prowadzona dokumentacja).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Dane entomologa, przyrodnika – Marcin Kutera (prowadzona dokumentacja).
  3. Klub posiadał aż 13 drużyn, które nie tylko rozgrywały spotkania między sobą, ale i rozgrywały mecze z drużynami z Warszawy, Radomia i Tarnobrzega. m.in. w 1925 roku piłkarze Ostrovii podejmowali drużynę Varsovii. Spotkania rozgrywane były na terenach Rawszczyzny, a następnie na boisku przy ul. Żabiej. Postacią w klubie był jeden z jego współzałożycieli – Bronisław Jokiel. Był on nie tylko zawodnikiem i kapitanem pierwszego zespołu, ale i trenerem, prezesem klubu i nawet gospodarzem stadionu. Działacze Ostrovii otrzymywali nieznaczna pomoc finansową z ówczesnego magistratu oraz z doraźnych datków rzemiosła i kupiectwa. Natomiast główną formą finansowania klubu były składki członkowskie, z których kupowano sprzęt, organizowano zawody.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]