Bagno zwyczajne
| Bagno zwyczajne | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | wrzosowate |
| Rodzaj | bagno |
| Gatunek | bagno zwyczajne |
| Nazwa systematyczna | |
| Ledum palustre L. Sp.Pl.391. 1753 |
|
| Synonimy | |
|
Ledum tomentosum Stokes, Rhododendron palustre (L.) Kron & Judd[2] |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Bagno zwyczajne (Ledum palustre L.), zwane też bagnem pospolitym, bagniakiem, dzikim rozmarynem, rozmarynem leśnym – gatunek rośliny z rodziny wrzosowatych. Według nowszych ujęć taksonomicznych gatunek ten został włączony do rodzaju Rhododendron i prawidłowa jego nazwa to Rhododendron tomentosum Harmaja Sp. pl. 1:391. 1753[2].
Spis treści |
Rozmieszczenie geograficzne [edytuj]
Występuje w stanie dzikim w środkowej i północnej Europie, w północno-wschodniej Azji[2]. W Polsce jest rozpowszechniony na całym niżu, z wyjątkiem Kujaw i Wielkopolski gdzie jest rzadki[3]. W górach jest rzadki. W Karpatach najliczniej występuje na torfowiskach Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, poza tym w Tatrach na kilku stanowiskach (Toporowy Staw Wyżni, na Ornaku poniżej Iwaniackiej Przełęczy, Molkówka, Kondrackie Rówienki)[3]. W Karpatach stwierdzono też jego występowanie na pojedynczych stanowiskach w Wyskówce poniżej Brzezin, na Hurchocim Wierchu, w Paśmie Lubania (Tokarnia), na polanie Cioski, na Pogórzu Dynowskim, Pogórzu Wiśnickim i w Bieszczadach Zachodnich (torfowisko w Wołosatym, Tarnawie, Dźwiniaczu, Litmirz)[3].
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Wyprostowany, zimozielony krzew, wysokości 1–1,5 m, o gęsto, rudawo owłosionych pędach[4].
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe. Liście skórzaste, wąskoeliptyczne lub lancetowate, długości do 5 cm, brzegiem podwinięte, krótkoogonkowe. Z wierzchu ciemnozielone i połyskujące, spodem pokryte rudawym kutnerem[4].
- Kwiaty
- Obupłciowe, promieniste, pięciokrotne, białe, zebrane na końcach ubiegłorocznych pędów w główkowate baldachy[4]. Wyrastają na szypułkach o długości do 2,5 cm i są szeroko otwarte. Mają 5-działkowy kielich, 5 białych, odwrotnie jajowatych płatków korony o długości 5-8 mm i 10 pręcików dłuższych od płatków[4].
- Owoc
- Torebka pękająca aż do nasady pięcioma klapami[4]. Nasiona liczne, drobne, spiralnie skręcone.
-
Kwiatostan
-
Liść
-
Owoce
Biologia i ekologia [edytuj]
Krzew, nanofanerofit, chamefit. Kwitnie w maju i czerwcu. Cała roślina wydziela silny zapach. Roślina trująca. Liście i pędy zawierają olejek eteryczny o silnym, charakterystycznym zapachu, porażający układ nerwowy i działający odurzająco.
Występuje na terenach podmokłych, zacienionych i zakwaszonych (mokre lasy sosnowe, torfowiska wysokie, bory bagienne). W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Vaccinio-uliginosi-Pinetum i gatunek wyróżniający dla Ass. Ledo-Spaghetum[5].
Zagrożenia i ochrona [edytuj]
- Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Podlega ochronie od 2004 r. Występuje licznie w niektórych parkach narodowych, np. w Białowieskim, Bieszczadzkim, Poleskim, Tatrzańskim, Słowińskim i w rezerwatach przyrody, np. w rezerwacie przyrody Bór na Czerwonem czy rezerwacie przyrody Dury.
- Zagrożeniem dla gatunku jest eksploatacja torfu i osuszanie torfowisk, na których występuje, a także masowy zbiór jego gałązek, które są sprzedawane jako środek przeciwko molom[4].
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina używana jest jako środek przeciw molom, a niegdyś jako roślina lecznicza[4]. Surowcem zielarskim są przede wszystkim młode pędy i liście zawierające olejki eteryczne, arbutynę, flawanoidy, trójterpeny oraz garbniki.
- W medycynie ludowej znane jest jako środek wykrztuśny i przeciwgośćcowy. Działa łagodząco w zapaleniu stawów, bólach pleców, reumatyzmie. Olejki eteryczne zawarte w roślinie mogą jednak podrażniać przewód pokarmowy oraz powodować uszkodzenia nerek[potrzebne źródło].
- W homeopatii wykorzystywana do produkcji tabletek mających działać kojąco[potrzebne źródło] po ukąszeniu owadów.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-13].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-01].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: PWN, 2011, s. 426. ISBN 978-83-01-15369-4.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Bibliografia [edytuj]
- Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
