Bitwa nad Sommą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa nad Sommą
I wojna światowa, Front zachodni
British 39th Siege Battery RGA Somme 1916.jpg
Ostrzał niemieckich pozycji przez brytyjskie haubice w okolicach Mametz, sierpień 1916
Czas 1 lipca - 18 listopada 1916
Miejsce nad rzeką Sommą, Pikardia
Terytorium Francja
Przyczyna ofensywa ententy 1916 r.
Wynik pyrrusowe zwycięstwo wojsk Ententy
Strony konfliktu
 Wielka Brytania
(4. Armia i część 3. Armii brytyjskiej)
 Francja
(6. Armia francuska)
 Kanada
 Australia
 Nowa Zelandia
 Związek Południowej Afryki
 Indie Brytyjskie
 Cesarstwo Niemieckie (2. Armia)
Dowódcy
Douglas Haig
Ferdynand Foch
Fritz von Below
Max von Gallwitz
Siły
19 dywizji (początkowo), ostatecznie 51 dywizji 10,5 dywizji (początkowo), ostatecznie 50 dywizji
Straty
401 tysięcy + 199 tysięcy (pierwszego dnia zginęło 20 tys. Brytyjczyków) 450 tysięcy
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Okopy brytyjskie, lipiec 1916
Teren bitwy

Bitwa nad Sommą (1 lipca - 18 listopada 1916) – największa bitwa I wojny światowej, która pochłonęła ponad milion ofiar.

Bitwa rozegrała się między siłami brytyjskimi i niemieckimi nad rzeką Sommą w północnej Francji (Pikardia).

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Na konferencji w Chantilly w grudniu 1915 r. dowódcy sił alianckich zadecydowali, że latem następnego roku należy przeprowadzić ofensywy równocześnie na wszystkich najważniejszych frontach. Na froncie zachodnim nad rzeką Sommą mieli zaatakować Brytyjczycy i Francuzi. Ich plany pokrzyżowało jednak natarcie Niemców pod Verdun. W związku z tym główny ciężar przygotowania operacji nad Sommą spadł na Brytyjczyków.

Brytyjski głównodowodzący gen. Douglas Haig zamierzał zaatakować siłami swojej 4. Armii (d-ca gen. Henry Rawlinson) i częścią 3. Armii (d-ca gen. Edmund Allenby) pozycje niemieckiej 2. Armii (d-ca gen. Fritz von Below) na odcinku Serre-Curlu – dalej wspierać miało Brytyjczyków natarcie francuskiej 6. Armii (d-ca gen. Marie Émile Fayolle). Brytyjczycy planowali w ciągu kilkudniowego bombardowania artyleryjskiego zniszczyć niemieckie umocnienia, które potem – jak sądzono – zajęłaby bez większego oporu piechota. Oczekiwane przełamanie pozycji przeciwnika miała następnie wykorzystać kawaleria, nacierając na Cambrai i Douai. Jednym z celów bitwy było też „wykrwawienie” przeciwnika i odciągnięcie jego sił z innych frontów.

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

Ostatecznie ze względu na trudną sytuację sojuszników gen. Haig przyspieszył ofensywę. 24 czerwca 1916 r. Brytyjczycy rozpoczęli ostrzał artyleryjski pozycji niemieckich (wystrzelono ponad 1,5 miliona pocisków). Ośmiodniowe bombardowanie okazało się jednak niewystarczająco skuteczne. Fortyfikacje niemieckie były mocniejsze i lepiej zamaskowane niż przypuszczali to Brytyjczycy, ponadto pojawiały się problemy z zaopatrzeniem, a sprzęt (amunicja) był niejednokrotnie wadliwy. Przede wszystkim jednak utracono element zaskoczenia. 1 lipca wysadzono kilkanaście min pod niemieckimi umocnieniami a ostrzał został przesunięty na dalsze linie. Tymczasem Niemcy opuścili ocalałe schrony i zajęli stanowiska bojowe. Siły brytyjskie, które rozpoczęły szturm na pierwszą linię, zostały zdziesiątkowane ogniem broni maszynowej. W czasie pierwszego dnia szturmu Brytyjczycy stracili blisko 60 tys. ludzi (zwłaszcza z jednostek ochotniczych sformowanych w Wielkiej Brytanii na fali wojennego entuzjazmu). Bardziej skuteczny okazał się atak francuskiej 6. Armii (w okolicy Peronne), która zdołała osiągnąć większość celów.

Pomimo niepowodzenia w pierwszym dniu natarcie było kontynuowane. Kolejne miesiące przyniosły szereg ciężkich walk dających atakującym jedynie nieznaczne zyski terenowe. Niemcy zmuszeni zostali do reorganizacji swoich sił i ściągnięcia posiłków m.in. spod Verdun. Haig mimo braku znaczących sukcesów zamierzał wywierać stałą presję na Niemców, licząc na to, że w końcu wyczerpią oni swoje rezerwy. W lipcu Brytyjczycy opanowali Poziéres, Contalmaison i las Mametz, w sierpniu ich postępy były jeszcze mniejsze, mimo zażartych walk m.in. pod Guillemont.

Włączenie czołgów do walki[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja zaczęła się poprawiać we wrześniu. 15 września po raz pierwszy w wojnie użyto czołgów (po stronie brytyjskiej). Wtedy też szala zwycięstwa w walkach pod Courcelette, Martinpuich i Flers przechyliła się na stronę Brytyjczyków, Niemcy zostali zdziesiątkowani przez silny brytyjski ostrzał artyleryjski jak również przez czołgi. Raz jeszcze nową broń zastosowano w bojach o Thiepval, Combles i Gueudecourt. Kolejne ataki podejmowane w październiku i w pierwszej połowie listopada (głównie nad rzeką Ancre) nieznacznie tylko zmieniły linię frontu. Pogarszająca się pogoda wymusiła na gen. Haigu wstrzymanie ofensywy.

Wynik bitwy i straty[edytuj | edytuj kod]

Bitwa skończyła się 18 listopada 1916 r. Po ponad czterech miesiącach walk wojska ententy przesunęły front o 12 km na odcinku 40 km. Straty po obu stronach były ogromne: Brytyjczycy – ponad 400 tys. ludzi, Francuzi – ok. 200 tys., Niemcy – ponad 400 tys. Cel ofensywy – wykrwawienie armii niemieckiej i odciążenie sojuszników – został częściowo osiągnięty, ale za cenę wysokich strat własnych.

Najdłużej żyjącym weteranem bitwy był Henry Allingham zm. 18 lipca 2009.