Dezubekizacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dezubekizacja (czasem niepoprawnie zwana deubekizacją lub deesbekizacją[1]) — postulat zgłaszany przez różne ugrupowania określające się jako antykomunistyczne dotyczący pozbawienia przywilejów byłych funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa PRL. Dezubekizacja jest elementem szeroko rozumianej dekomunizacji.

Zgłaszane pomysły dotyczyły:

  • obniżenia wysokości emerytury;
  • pozbawienia możliwości sprawowania funkcji publicznych[2].

Próby w latach 90.[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. próby przeprowadzenia dezubekizacji podejmowane były dwukrotnie – obie wiązały się z obniżeniem świadczeń emerytalnych byłym funkcjonariuszom aparatu represji[3]. Pierwszą z ustaw Sejm przegłosował w grudniu 1992, lecz została ona zawetowana przez prezydenta Lecha Wałęsę. Z kolei drugą ustawę, z grudnia 1997, zawetował prezydent Aleksander Kwaśniewski[3].

Ustawa z 2009 roku[edytuj | edytuj kod]

Projekt dezubekizacji powrócił we wrześniu 2008, gdy wstępne założenia do ustawy przedstawili politycy Platformy Obywatelskiej[4]. Wersja proponowana przez PO zakładała likwidację tzw. przywilejów emerytalnych byłych funkcjonariuszy SB oraz członków WRON[5]. Idea spotkała się z akceptacją prezydenta Lecha Kaczyńskiego[5], poparciem ze strony Prawa i Sprawiedliwości oraz krytyką Lewicy[6][7].

W listopadzie 2008 projekt ustawy został skierowany do prac w specjalnej podkomisji. Według obecnych założeń zmiany dotyczyć będą ok. 30 tysięcy byłych funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa[8]. Przyjęcie ostatecznej wersji ustawy[9] spotkało się ze sprzeciwem Lewicy, SdPl-NL oraz DKP, które złożyły do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją[10]. Ustawa weszła w życie 16 marca 2009[3], nie obejmując funkcjonariuszy Wojskowych Służb Informacyjnych i Informacji Wojskowej[11]. Wbrew wcześniejszym zapowiedziom ustawą zostali objęci funkcjonariusze SB pozytywnie zweryfikowani w 1990[12].

W kwietniu 2009 Instytut Pamięci Narodowej poinformował o napłynięciu 80 tys. wniosków od organów emerytalno-rentowych w sprawie obniżenia uposażeń emerytalnych byłych oficerów służb specjalnych PRL[3]. Emerytury według nowych zasad (0,7% uposażenia za każdy rok pracy w okresie 1944–1989) wypłacane są od 1 stycznia 2010[3]. 24 lutego 2010 Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niezgodności z Konstytucją ustawy z 15 marca 2009, uznając za niekonstytucyjne obniżenie świadczeń dla członków WRON, podtrzymując jednocześnie decyzję ustawodawcy o zmniejszeniu świadczeń na rzecz byłych funkcjonariuszy SB[13]. Pięcioro z sędziów złożyło zdania odrębne.

Przyjęta ustawa stworzyła też możliwość zachowania przywilejów dla funkcjonariuszy, którzy współpracowali z opozycją. W publicystyce określa się ten wyjątek jako lex Hodysz od nazwiska Adama Hodysza, który podczas swojej pracy w SB podjął się współpracy m.in. z "Solidarnością"[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Agnieszka Niesłuchowska: Dezubekizacja czy deubekizacja? Która wersja poprawna. wp.pl, 2007-05-07. [dostęp 28 września 2008].
  2. Jakub Parnes: Rusza dezubekizacja?. Polska.pl, 2007-05-04. [dostęp 28 września 2008].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 IPN ma 80 tys. wniosków w sprawie obniżenia emerytur służb PRL. rp.pl, 2009-04-19. [dostęp 20 kwietnia 2009].
  4. Spór o esbeckie przywileje. rp.pl, 2008-09-08. [dostęp 28 września 2008].
  5. 5,0 5,1 Grażyna Zawadka: Mniej dla esbeków. rp.pl, 2008-09-08. [dostęp 25 września 2008].
  6. SLD staje w obronie przywilejów esbeków. Dziennik.pl, 2008-09-08. [dostęp 28 września 2008].
  7. Lewica: PO chce odebrać przywileje emerytalne peerelowskim żołnierzom. rp.pl, 2008-09-27. [dostęp 28 września 2008].
  8. Prace nad zmniejszeniem emerytur dla funkcjonariuszy służb PRL. rp.pl, 2008-11-19. [dostęp 19 listopada 2008].
  9. Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2009 r. Nr 24, poz. 145)
  10. Lewica broni emerytur esbeków. rp.pl, 2009-02-26. [dostęp 27 lutego 2009].
  11. Kurtyka: dezubekizacja powinna objąć nie tylko esbeków, wprost.pl z 25 lutego 2010
  12. Pozytywnie zweryfikowani dostaną wyższe emerytury, wprost.pl z 9 listopada 2008, Milczanowski: zmniejszenie emerytur pozytywnie zweryfikowanym – to skandal, gazetaprawna.pl z 19 grudnia 2008
  13. Ewa Siedlecka, TK: Dezubekizacja jest OK, gazeta.pl z 24 lutego 2010
  14. Cezary Gmyz, Jarosław Stróżyk: Tajny informator Wałęsy. rp.pl, 2010-12-21. [dostęp 21 grudnia 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]