Sojusz Lewicy Demokratycznej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sojusz Lewicy Demokratycznej
Logo SLD.jpg
Skrót SLD
Lider Leszek Miller
Data założenia 15 kwietnia 1999[a]
Adres siedziby ul. Złota 9 lok. 4,
00-019 Warszawa[1]
Deklarowana
ideologia polityczna
socjaldemokracja, socjalliberalizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
społeczna gospodarka rynkowa, flexicurity
Liczba członków ok. 36 tys. (2012)[2]
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna,
Partia Europejskich Socjalistów
Europejska Grupa
Parlamentarna
Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim
Młodzieżówka Federacja Młodych Socjaldemokratów
Barwy      czerwony
Obecni posłowie
31 / 460
[3][4]
Obecni senatorowie
0 / 100
Obecni eurodeputowani
3 / 51
strona oficjalna
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Siedziba Sojuszu Lewicy Demokratycznej w latach 1999–2012, przy ul. Rozbrat w Warszawie
Obecna siedziba Sojuszu Lewicy Demokratycznej przy ul. Złotej w Warszawie

Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD) – polska lewicowa partia polityczna, założona 15 kwietnia 1999 (zarejestrowana sądownie 17 maja 1999) przez działaczy większości organizacji wchodzących w skład koalicji SLD. Koalicja ta była skupiona wokół partii Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej i zawiązana została w 1991. W latach 1993–1997 tworzyła rząd większościowy z Polskim Stronnictwem Ludowym, a premierami z jej ramienia byli Józef Oleksy (1995–1996) i Włodzimierz Cimoszewicz (1996–1997). Partia SLD tworzyła rząd w latach 2001–2005 (do 2003 większościowy, koalicyjny z PSL i Unią Pracy; od 2003 rząd mniejszościowy wraz z niektórymi ugrupowaniami lewicowymi). Premierami z nadania partii byli Leszek Miller (2001–2004) i Marek Belka (2004–2005). Od 2005 SLD znajduje się w opozycji parlamentarnej. Sojusz Lewicy Demokratycznej jest członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej. W Parlamencie Europejskim należy do Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów. Ideologia partii wywodzi się z nurtu socjaldemokratycznego.

Historia SLD[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Sojuszu Lewicy Demokratycznej wywodzili się w przeszłości głównie ze środowisk związanych z Socjaldemokracją Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą. W latach 1991–1999 SLD funkcjonował jako koalicja partii skupiona wokół SdRP. Pierwszym politykiem, który zaproponował przekształcenie koalicji SLD w partię polityczną, był Marek Borowski[5]. Podczas kongresów SdRP w 1998 i 1999 pojawiły się postulaty przekształcenia SLD w partię polityczną. Doszło do tego w maju 1999, a w grudniu tego samego roku pod hasłem "Nowy wiek – nowy Sojusz Lewicy Demokratycznej. Socjaldemokratyczny program dla Polski" odbył się I kongres ugrupowania[6]. W latach 2000–2001 poparcie dla SLD razem z Unią Pracy kształtowało się na poziomie 40–50%[7][8].

Koalicja Sojusz Lewicy Demokratycznej[edytuj | edytuj kod]

Logo koalicji SLD
Włodzimierz Cimoszewicz – premier z ramienia SLD w latach 1996–1997
Józef Oleksy – premier z ramienia SLD w latach 1995–1996

Po samorozwiązaniu PZPR część działaczy podjęła decyzję o założeniu dwóch nowych partii socjaldemokratycznych. 9 lipca 1991 podczas spotkania organizacji młodzieżowych z Aleksandrem Kwaśniewskim i Włodzimierzem Cimoszewiczem podjęto decyzję o utworzeniu koalicji wyborczej[9]. 16 lipca do porozumienia wyborczego przystąpiły Polska Partia Socjalistyczna (PPS), Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP), Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ), Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP), Demokratyczna Unia Kobiet, Komitet Obrony Bezrobotnych i organizacje lokalne. Głównymi siłami tworzącymi koalicję spośród nich były SdRP i OPZZ[5]. Pod koniec lipca został zarejestrowany blok wyborczy. Hasło wyborcze koalicji SLD brzmiało: "Tak dalej być nie może".

W wyniku wyborów parlamentarnych koalicja zdobyła 11,98% poparcia, otrzymując 60 mandatów poselskich i 4 senatorskie. Uzyskała drugi po Unii Demokratycznej wynik wyborczy. W parlamencie pełnił funkcję ugrupowania antysystemowego[9] i pozostawał w opozycji wobec kolejnych rządów postsolidarnościowych: Jana Olszewskiego[10] i Hanny Suchockiej[11], krytykując ich postawę społeczną i gospodarczą, która prowadziła zdaniem SLD do degradacji warunków życia. Niektóre inicjatywy rządu Hanny Suchockiej były jednak przez Sojusz popierane. SLD krytykował również wprowadzenie do szkół lekcji religii, projekt ustawy o ochronie życia poczętego oraz ustawę odbierającą prawo do korzystniejszej emerytury osobom zatrudnionym w latach 1944–1956 w prokuraturze, Urzędzie Bezpieczeństwa i Komitecie do spraw Bezpieczeństwa Publicznego[9]. SLD popierał wnioski o wotum nieufności dla obydwu tych rządów. Pod koniec kadencji klub Sojuszu liczył o jednego posła mniej niż na początku (w trakcie kadencji opuściło go trzech posłów, a zasiliło dwóch), był jednak największym klubem sejmowym.

1993–1997[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Koalicja SLD-PSL.

Przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi 7 lipca 1993 została zawarta koalicja przez 29 sygnatariuszy. SLD prowadził kampanię pod hasłem: "Tak dalej być nie musi"[12]. Koalicja SLD wygrała wybory, zdobywając 20,4% głosów i 171 mandatów[13].

Po wygranych wyborach Sojusz Lewicy Demokratycznej przystąpił do rozmów o koalicji rządowej z Polskim Stronnictwem Ludowym. W pierwszych rozmowach o utworzeniu koalicji rządowej 21 września uczestniczyła także Unia Pracy. Decyzją prezydium UP nie weszła do koalicji SLD-PSL. 13 października podpisano 10-punktową umowę koalicyjną między SLD a PSL[14]. Po podpisaniu umowy koalicyjnej SLD utworzył rząd z PSL, który na początku kadencji miał większość w Sejmie (303 z 460 mandatów)[9]. Koalicja SLD zrezygnowała z wystawienia kandydata na premiera. Premierem został prezes koalicyjnego PSL Waldemar Pawlak[14]. Marszałkiem Sejmu został kandydat SLD Józef Oleksy. Marszałkiem Senatu został kandydat PSL Adam Struzik[15].

Pierwszy konflikt między koalicjantami miał szeroki charakter. Dotyczył m.in. obsadzenia funkcji komisji sejmowych przez polityków Unii Demokratycznej (m.in. Bronisława Geremka)[15]. Spór dotyczył także ograniczenia roli Marka Borowskiego oraz prób pozbycia się z rządu Wiesława Kaczmarka[16]. Pomimo konfliktów 25 października podpisana została umowa koalicyjna pomiędzy ugrupowaniami[16].

Rząd Waldemara Pawlaka uzyskał wotum zaufania głosami SLD, PSL i części posłów Unii Pracy. W czerwcu 1994 UP przeszła do opozycji[17]. Do opozycji należały w tamtej kadencji Sejmu: Unia Pracy (od czerwca 1994), Unia Demokratyczna i Unia Wolności, Bezpartyjny Blok Wspierania Reform, Konfederacja Polski Niepodległej, Mniejszość Niemiecka, Koło Nowa Demokracja oraz Polska Partia Socjalistyczna.

Korzystna dla prezydenta interpretacja małej konstytucji spowodowała obsadzenie przez Lecha Wałesę stanowisk szefów: MON, MSZ i MSW[18].

W pierwszym okresie rządów koalicji miały miejsce również konflikty pomiędzy rządem i prezydentem dotyczące m.in. kandydatury Dariusza Rosatiego na stanowisko ministra finansów, a także kontroli nad armią bez pośrednictwa MON[19]. Najpoważniejszym skutkiem konfliktu z Lechem Wałęsą był brak nominacji na stanowisko ministra obrony do czasu rekonstrukcji rządu w 1995[20].

Pierwszy kryzys wewnątrz w koalicji rządowej związany był z prywatyzacją Banku Śląskiego. Na skutek konfliktu doszło do dymisji Stanisława Kawalca i Marka Borowskiego[21]. W lipcu 1994 premier Waldemar Pawlak zablokował program powszechnej prywatyzacji. Kolejnym polem konfliktu między koalicjantami było stanowisko wobec kwestii światopoglądowych. Do czasu uchwalenia konstytucji odłożono ratyfikację konkordatu. Na skutek sprzeciwu PSL nie udało się Sojuszowi zliberalizować ustawy aborcyjnej[22].

2 lutego 1994 koalicja podjęła decyzję o przystąpieniu do programu "Partnerstwo dla Pokoju"[14]. 8 kwietnia tego samego roku rząd Waldemara Pawlaka złożył wniosek o przyjęcie do Unii Europejskiej[14].

Za rządów SLD-PSL przyjęto w czerwcu 1994 dokument "Strategia dla Polski".

Przed wyborami prezydenckimi w 1995 28 przedstawicieli partii i stowarzyszeń poparło kandydaturę lidera SLD Aleksandra Kwaśniewskiego na urząd prezydenta Polski[23]. Kandydat SLD wygrał obydwie tury wyborów (w pierwszej otrzymał 35,11% głosów[24], zaś w drugiej 51,72%[25], pokonując Lecha Wałęsę) i objął urząd prezydenta. Zwycięstwo Aleksandra Kwaśniewskiego zakończyło konflikty pomiędzy parlamentem a prezydentem.

W wyniku zmian w ustaleniach koalicyjnych 7 marca 1995 premierem został Józef Oleksy[26], który – po oskarżeniu przez członka własnego rządu, ministra spraw wewnętrznych Andrzeja Milczanowskiego o szpiegostwo – zrezygnował 26 stycznia 1996 z pełnionego urzędu[27]. 7 lutego 1996 Józefa Oleksego na stanowisku premiera zastąpił Włodzimierz Cimoszewicz który pełnił tę funkcję do 17 października 1997[28]. Za rządów koalicji SLD-PSL Zgromadzenie Narodowe uchwaliło projekt konstytucji[29]. Podczas kampanii przed wyborami w 1997 SLD był przez dłuższy czas liderem sondaży przedwyborczych. Koalicja prowadziła kampanię pod hasłami: "Dotrzymaliśmy Słowa" i "Dobre dziś", "Lepsze jutro"[30].

Przewodniczącym Krajowego Komitetu Wyborczego SLD w 1997 był Włodzimierz Cimoszewicz. W skład koalicji SLD wchodziły następujące organizacje (po dwukropkach podano ich szefów):

1997–2001[edytuj | edytuj kod]

Kampania przedwyborcza skupiała się na porównaniu okresu rządów koalicji SLD-PSL z krytycznymi ocenami rządów i kryzysem ekonomicznym początku lat dziewięćdziesiątych. SLD prezentował dane dotyczące m.in. stopy bezrobocia, inflacji i płac realnych[30]. Według sondaży zarówno SLD, jak i Akcja Wyborcza Solidarność, cieszyły się poparciem 25–30% wyborców[30]. Natomiast poparcie dla potencjalnych koalicjantów (Unii Wolności i PSL) wynosiło od 7–15%[30].

W wyborach parlamentarnych w 1997 SLD startował pod hasłami: Dobre dziś – lepsze jutro, i Polska wierzy we własną przyszłość". Bezpośrednią przyczyną porażki koalicji SLD-PSL była tzw. powódź tysiąclecia, która miała miejsce w lipcu 1997. Ujawniła nieprzygotowanie państwa i nieudolność do zwalczania skutków kataklizmu. Premier Włodzimierz Cimoszewicz skrytykował pomoc ofiarom powodzi, mówiąc:

Quote-alpha.png
Potwierdza się, że trzeba być przezornym i trzeba się ubezpieczać, a ta prawda jest ciągle mało powszechna.

Nieprzemyślane wypowiedzi premiera, nieudolna pomoc oraz niefortunne wypowiedzi polityków koalicji rządowej dotyczące nierealistycznych obietnic odbudowy zniszczeń w ciągu kilku miesięcy spowodowały spadek poparcia dla SLD i PSL oraz w następstwie porażkę w wyborach[31].

Mimo wyborczej porażki SLD zdobył 27,13% głosów. Wynik ten dał ugrupowaniu 164 mandaty w Sejmie[32] i 28 mandatów w Senacie[33]. SLD stał się największym ugrupowaniem opozycyjnym i krytykował rząd Jerzego Buzka za jego zdaniem pochopne i źle przygotowane reformy. Domagał się podniesienia składki zdrowotnej do 10%, zmiany liczby i granic województw oraz reform edukacji i wymiaru sprawiedliwości. Klub złożył wnioski o wotum nieufności dla ministrów edukacji (Mirosława Handkego) i sprawiedliwości (Hanny Suchockiej)[23]. Sojusz wystąpił z propozycją debaty na temat sytuacji w kraju, proponując wicepremierowi ministrowi finansów Leszkowi Balcerowiczowi debatę i przedstawiając program "Powrót na ścieżkę wzrostu gospodarczego". SLD przedstawił również propozycję zmian w kodeksie karnym oraz opracowanie pt: Czy obywatele muszą być bezbronni wobec przestępców[23]. Na koniec kadencji III kadencji Sejmu Sojusz był największym klubem parlamentarnym (liczył 162 posłów[34] i 31 senatorów[35]).

Partia Sojusz Lewicy Demokratycznej[edytuj | edytuj kod]

W związku z wejściem w życie nowej Konstytucji RP, która prawo do zgłaszania kandydatów na posłów i na senatorów przyznała partiom politycznym i wyborcom, wykluczając organizacje społeczne, w dniu 15 kwietnia 1999 koalicja SLD przekształciła się w partię polityczną[36].

Zapowiedź przekształcenia SLD w partię polityczną padła 7 kwietnia 1999. Na spotkaniu parlamentarzystów lewicy Leszek Miller powiedział:

Quote-alpha.png
Chcemy być silniejsi skuteczniejsi i otwarci. Chcemy rewizji programowej. To są główne przesłanki naszych działań, a w ich tle jest konieczność dostosowania się do wymogów konstytucyjnych.

15 kwietnia 1999 29 osób będących podmiotami SLD (27 z 32 wchodzących w skład starej koalicji – z wyjątkiem PPS; Ruchu Ludzi Pracy; Krajowego Przedstawicielstwa Emerytów, Rencistów i Inwalidów; Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i Towarzystwa Nauk Społecznych)[37] podpisało deklarację założycielską partii. Jedenaście dni później sąd zarejestrował SLD jako nową partię polityczną. 17 maja 1999 decyzja sądu się uprawomocniła[38]. Do dnia 22 czerwca członkami KP SLD zostało 179 ze 192 posłów ugrupowania[39].

W dniach 18–19 grudnia 1999 odbył się I kongres SLD. Hasłem kongresu brzmiało: "Nowy wiek, nowy SLD, socjaldemokratyczny program dla Polski". Przewodniczącym partii został Leszek Miller, a sekretarzem generalnym Krzysztof Janik[40].

W wyborach prezydenckich w 2000 SLD nie wystawił kandydata, ale poparł Aleksandra Kwaśniewskiego, którego w 1995 wysunęła SdRP. Aleksander Kwaśniewski wygrał w I turze, uzyskując 53,9% głosów[41]. Zwycięstwo to pierwszym było przejawem ponownego wzrostu popularności lewicy postkomunistycznej.

17 grudnia tego samego roku SLD, Unia Pracy, Krajowa Partia Emerytów i Rencistów, Stronnictwo Demokratyczne oraz Partia Ludowo-Demokratyczna zawarły koalicję Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy[42].

W kwietniu 2001 Sejm głosami AWS, UW i PSL uchwalono nową ordynację wyborczą zmieniającą metodę liczenia głosów z Metody d'Hondta na metodę Sainte-Laguë[43]. Na miesiąc przed wyborami parlamentarnymi koalicja SLD-UP miała 45–50% poparcia[44].

2001–2005[edytuj | edytuj kod]

Leszek Miller – premier z ramienia SLD w latach 2001–2004 oraz przewodniczący partii w latach 1999–2004 i od 2011

Rosnące notowania lewicy w sondażach sprawiły, że koalicja SLD-UP pod hasłem: Przywrócmy normalność, wygrajmy przyszłość wygrała wybory parlamentarne w 2001 z wynikiem 41,04%[45], uzyskując 196 (koalicja ogółem 216) mandatów poselskich[46] i 75 (wraz z UP) senackich[47]. Zmiana ordynacji wyborczej sprawiła że koalicja SLD-UP nie zdobyła bezwzględnej większości głosów[46]. Początkowo prezydent Aleksander Kwaśniewski sugerował utworzenie rządu mniejszościowego. Jednak rozmowy z przywódcami PO dotyczące poparcia dla poszczególnych projektów ustaw zakończyły się niepowodzeniem[48]. Przywódca SLD zdecydował się na koalicję z Polskim Stronnictwem Ludowym[46]. 10 października 2001 ogłoszony został skład rządu Leszka Millera[49]. Rząd uzyskał wotum zaufania głosami SLD-UP, PSL oraz Samoobrony RP[50].

Na początku kadencji klub sejmowy SLD liczył 200 posłów (nie przystąpili do niego jedynie posłowie UP, którzy powołali własny klub; w Senacie natomiast klub SLD-UP "Lewica Razem" funkcjonował do końca kadencji w 2005).

Wraz PSL i UP Sojusz współtworzył rząd pod przewodnictwem Leszka Millera[51], który pełnił urząd do 2 maja 2004[52].

W październiku 2002 koalicja SLD-UP wygrała także wybory samorządowe. Koalicja zdobyła 4816 mandatów do rad gmin i 1639 do rad powiatów. W wyborach do sejmików wojewódzkich zdobyła 24,65% głosów, co dało jej łącznie 189 mandatów[53].

Rządy SLD przyczyniły się do ukończenia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską (szczyt w Kopenhadze 13 grudnia 2002)[54] i do wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym znaczącym wzroście zadłużenia państwa i powiększeniu deficytu handlowego. Do dziś nie została wyjaśniona sprawa dostaw gazu do Polski, kiedy to rząd Leszka Millera zerwał negocjacje w sprawie dostaw gazu z Norwegii na rzecz pogłębienia monopolu rosyjskiego.

1 marca 2003 Leszek Miller wykluczył PSL z koalicji rządowej[45]. Od tego momentu do końca kadencji SLD tworzył rząd mniejszościowy wspólnie z innymi lewicowymi partiami (do 2004 z UP, od 2004 z Unią Lewicy III RP – przedstawiciele tych partii zajmowali stanowisko wicepremiera, a także ministrów resortowych; ponadto w 2004 działacz SDPL został ministrem zdrowia).

Spotkanie prounijne SLD (2003), m.in. Andrzej Szejna, Leszek Miller, Józef Oleksy, Marek Dyduch
Marek Belka – premier z ramienia SLD w latach 2004–2005

W 2003 odbył się II kongres partii, na którym na przewodniczącego ponownie wybrano Leszka Millera, który otrzymał 625 na 777 głosów delegatów[55] oraz nowe władze partii, przedstawiono strategię warszawską, a także poruszono zagadnienia strategii ekologicznej dla Polski, skutecznego i bezpiecznego państwa obywatelskiego, równego statusu kobiet i mężczyzn oraz integracji europejskiej[56]. Na konwencji w marcu 2004 zmieniono część prezydium SLD, nowym szefem został Krzysztof Janik (zmieniono też dwoje wiceszefów – nowymi zostali wówczas Katarzyna Piekarska i Grzegorz Napieralski)[57].

Pod wpływem narastających konfliktów w łonie partii, 26 marca 2004 grupa działaczy SLD z marszałkiem Sejmu Markiem Borowskim na czele założyła nową partię pod nazwą Socjaldemokracja Polska (SDPL)[58]. Na stanowisku marszałka Sejmu Marka Borowskiego zastąpił Józef Oleksy.

W okresie istnienia rządu Leszka Millera Polska przystąpiła do Unii Europejskiej[59]. Dzień później (2 maja 2004) Leszka Millera na stanowisku premiera zastąpił Marek Belka[60].

W czerwcu 2004 odbyły się wybory do Parlamentu Europejskiego. Sojusz Lewicy Demokratycznej ponownie znajdował się w nich w koalicji z Unią Pracy. Koalicja zdobyła 561 311 głosów (9,3%), co pozwoliło jej na uzyskanie 5 mandatów w PE (w tym 4 dla SLD)[6].

W dniach 18–19 grudnia 2004 odbył się III kongres SLD. Na funkcję przewodniczącego wybrany został Józef Oleksy. Pokonał on przewodniczącego Krzysztofa Janika stosunkiem głosów 485:383. Na kongresie podjęto uchwałę dotyczącą referendum w sprawie traktatu konstytucyjnego[61] i statusu polskich wojsk w Iraku[62]. 5 stycznia 2005 na funkcji marszałka Sejmu Józefa Oleksego zastąpił Włodzimierz Cimoszewicz[63].

Kontynuacją konfliktu wewnątrz SLD było odejście w 2005 kolejnych działaczy (w tym posła i dotychczasowego ministra Jerzego Hausnera) do nowo utworzonej Partii Demokratycznej[64]. Skutkiem III kongresu było utworzenie przez Socjaldemokrację Polską i Unię Pracy porozumienia wyborczego (w ramach niezależnego od SLD komitetu)[38]. 21 maja 2005 kierownictwo SLD (przewodniczący, wiceprzewodniczący oraz przewodniczący klubu parlamentarnego) podało się do dymisji. Na konwencji partii 29 maja 2005 członkowie wybrali nowe władze z dotychczasowym ministrem rolnictwa w rządzie Marka Belki, Wojciechem Olejniczakiem na czele[65]. Pod koniec IV kadencji Sejmu klub Sojuszu liczył 148 posłów[66]. W Senacie V kadencji wspólny klub SLD i UP miał 58 senatorów[67].

Od 2005[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Olejniczak – przewodniczący SLD w latach 2005–2008

Przed wyborami do Sejmu i Senatu, które odbyły się 25 września 2005, SLD podpisał porozumienie wyborcze z OPZZ, Unią Lewicy III RP i Ruchem Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka, w wyniku czego kandydaci na posłów i senatorów z tych organizacji i partii kandydowali z list wyborczych SLD w całym kraju. W wyborach do Sejmu na Sojusz zagłosowało 1 335 257 ludzi, co stanowiło 11,31% głosów ważnych. Pozwoliło to na zdobycie 55 miejsc w tej izbie parlamentu i zajęcie 4. miejsca[68]. W Senacie SLD nie uzyskał żadnego mandatu (przedstawiciela w tej izbie Sojusz uzyskał jednak w wyborach uzupełniających 28 stycznia 2007 w okręgu elbląskim – został nim Władysław Mańkut, startujący z komitetu koalicyjnego LiD[69]).

Jesienią 2005 w wyborach prezydenckich SLD poparł kandydaturę Włodzimierza Cimoszewicza, który ostatecznie wycofał się przed głosowaniem[70]. Ostatecznie, pomimo krytyki, Sojusz poparł kandydaturę szefa SDPL Marka Borowskiego, który uzyskał 1 544 642 głosów (10,33%)[71]. W drugiej turze formalnie SLD nie poparł żadnego z kandydatów.

5 lutego 2006 Sojusz Lewicy Demokratycznej i Unia Pracy podpisały porozumienie wyborcze zakładające wspólny start w wyborach samorządowych w tym samym roku. 6 kwietnia podobne porozumienie z SLD podpisały następujące organizacje i partie: OPZZ, Unia Lewicy III RP, Związek Nauczycielstwa Polskiego, Polska Partia Socjalistyczna, Ruch Społeczny NIE, Ruch Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka, Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, Stowarzyszenie Ordynacka i Związek Żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego. 3 września z kolei Sojusz Lewicy Demokratycznej wraz z Partią Demokratyczną – demokraci.pl, Socjaldemokracją Polską i Unią Pracy oficjalnie wszedł w skład koalicji samorządowej Porozumienie Lewicy i Demokratów – Wspólna Polska[68]. Współpracę tych czterech partii kontynuowano po wyborach, Wojciech Olejniczak został jednym z przewodniczących powołanego 18 stycznia 2007 Komitetu Porozumiewawczego koalicji.

W marcu 2007 były przewodniczący partii Józef Oleksy odszedł z ugrupowania po ujawnieniu przez "Dziennik" tzw. taśm Oleksego – podsłuchanej rozmowy polityka z biznesmenem Aleksandrem Gudzowatym[72]. We wrześniu tego samego roku partię opuścili kolejny jej były przewodniczący Leszek Miller i były sekretarz generalny Marek Dyduch[73] (Leszek Miller utworzył następnie partię Polska Lewica[74]).

Grzegorz Napieralski – przewodniczący SLD w latach 2008–2011

W wyborach 21 października 2007 SLD brał udział w ramach koalicji Lewica i Demokraci, która uzyskała łącznie 13,15% głosów – otrzymała 53 mandaty w Sejmie (kandydatom SLD przypadło 40 z nich)[75]. Do Senatu LiD nie wprowadził żadnego kandydata. Mandat w tej izbie uzyskał natomiast startujący z własnego komitetu członek SLD Włodzimierz Cimoszewicz, który do końca kadencji pozostał senatorem niezrzeszonym.

29 marca 2008 Wojciech Olejniczak poinformował o zakończeniu ścisłej współpracy z PD, po czym posłowie związani z tą partią, a następnie posłowie SDPL, opuścili klub (pomimo braku takiego oczekiwania SLD wobec obydwu partii). 22 kwietnia 2008 powstał w Sejmie nowy klub poselski o nazwie "Lewica", który utworzyło dotychczasowych 40 posłów SLD oraz 2 dotychczasowych posłów Socjaldemokracji Polskiej[76]. Współpracę z SLD kontynuowała UP.

IV kongres ugrupowania miał miejsce w dniach 31 maja–1 czerwca 2008. Pierwszego dnia kongresu nowym przewodniczącym Sojuszu został Grzegorz Napieralski[77], pokonał w głosowaniu dotychczasowego szefa partii Wojciecha Olejniczaka. Otrzymał 231 na 450 oddanych ważnych głosów, a Wojciech Olejniczak 210 głosów[78].

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 SLD odrzucił ofertę współpracy z Porozumieniem dla Przyszłości Dariusza Rosatiego i zdecydował się reaktywować koalicję Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy, z listy której oprócz SLD i UP startowali również kandydaci Krajowej Partii Emerytów i Rencistów (SLD podpisał także porozumienie z Polską Lewicą, jednak ostatecznie działacze tej partii nie znaleźli się na listach wyborczych). Komitet SLD-UP uzyskał 908 765 głosów (12,34%), zajmując 3. miejsce i wprowadzając do PE 7 deputowanych (w tym 6 z SLD)[79].

Na początku 2010 byli premierzy i byli przewodniczący partii Leszek Miller oraz Józef Oleksy powrócili do SLD[80].

10 kwietnia doszło do katastrofy samolotu rządowego, którym polska delegacja z prezydentem Lechem Kaczyńskim na czele leciała na uroczystości upamiętniające zbrodnię katyńską. Zginęli wówczas także parlamentarzyści Lewicy: dwoje wiceprzewodniczących SLD – Jolanta Szymanek-Deresz i ogłoszony jako kandydat partii w wyborach prezydenckich w 2010 wicemarszałek Sejmu Jerzy Szmajdziński, a także współpracująca z SLD bezpartyjna posłanka klubu Izabela Jaruga-Nowacka[81]. Po śmierci Jerzego Szmajdzińskiego Kandydatem na urząd prezydenta został Grzegorz Napieralski. W I turze przedterminowych wyborów uzyskał on 2 299 870 głosów (13,68%), zajmując 3. miejsce spośród 10 kandydatów i nie przeszedł do II tury[82], w której nie udzielił oficjalnego poparcia żadnemu z kandydatów[83].

Pod koniec września tego samego roku Klub Poselski Lewica przyjął nazwę KP SLD, a w jego skład wszedł kolejny były polityk SDPL Marek Balicki[84].

Przed wyborami samorządowymi w 2010 SLD podpisał porozumienie z wieloma organizacjami, m.in. OPZZ oraz partiami (Unią Pracy, Partią Kobiet, Zielonymi 2004 i Partią Regionów), których przedstawiciele znaleźli się na listach wyborczych Sojuszu. W wyborach do sejmików województw komitet SLD uzyskał 15,20% głosów. Uzyskał tym samym czwarty wynik spośród wszystkich komitetów. Najwyższy wynik Sojusz uzyskał w województwie lubuskim (26,09% głosów)[85]. W województwach dolnośląskim, opolskim i podkarpackim SLD wszedł w koalicję rządzącą z PO i PSL (w podkarpackim utraciła ona władzę w 2013). Kandydaci komitetu SLD wygrali wybory na prezydentów m.in. Częstochowy, Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Zielonej Góry, Włocławka i Konina. Członkowie SLD zostali również prezydentami m.in. w Rzeszowie, Legnicy i Słupsku.

Przed końcem kadencji parlamentu do klubu poselskiego SLD dołączyli kolejni byli lub ówcześni członkowie SDPL (niektórzy opuścili klub jeszcze przed końcem kadencji). Pod koniec kadencji w klubie SLD zasiadało po dwoje członków Unii Pracy i SDPL.

Politycy SLD podczas konferencji prasowej w Sejmie RP (2012)

Na wybory parlamentarne zaplanowane na 9 października 2011 SLD powołał samodzielny komitet wyborczy, na którego listach znaleźli się także działacze Krajowej Partii Emerytów i Rencistów, Unii Pracy, Partii Kobiet, Zielonych 2004, częściowo Socjaldemokracji Polskiej i Partii Demokratycznej, a ponadto kilka osób z Partii Regionów, Polskiej Partii Socjalistycznej, Ruchu Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka, Komunistycznej Partii Polski, Samoobrony RP oraz Racji PL. Hasło wyborcze SLD brzmiało "Jutro bez obaw"[86]. W wyborach do Sejmu SLD uzyskał 8,24% głosów, co było 5. wynikiem spośród wszystkich komitetów i pozwoliło na uzyskanie 27 mandatów[87]. W Senacie mandat uzyskał ponownie startujący z własnego komitetu Włodzimierz Cimoszewicz (który zasiadł w Kole Senatorów Niezależnych), jednak już 17 grudnia tego samego roku został on skreślony z listy członków partii[88]. Po wyborach SLD ponownie znalazł się w opozycji wobec rządu, stracił także możliwość samodzielnego zgłaszania wniosków o wotum nieufności. 10 grudnia tego samego roku Grzegorz Napieralski zrezygnował z funkcji przewodniczącego partii, a na jego następcę został wybrany Leszek Miller, który zdobył 320 głosów delegatów. Jego kontrkandydaci uzyskali: Marek Balt 50 głosów, Joanna Senyszyn 28 głosów i Artur Hebda 17 głosów[89].

V kongres ugrupowania miał miejsce 28 kwietnia 2012. W wyniku ogłoszonych wówczas rezultatów głosowania, do którego upoważnieni byli wszyscy członkowie partii, przewodniczącym Sojuszu pozostał Leszek Miller (jedyny kandydat na to stanowisko)[90].

7 grudnia 2012 SLD opuścił eurodeputowany Marek Siwiec[91], który podjął potem współpracę z Ruchem Palikota (podobnie jak wcześniej dwaj posłowie SLD, którzy przeszli do klubu poselskiego tej partii). 8 kwietnia tego samego roku został wykluczony z partii jeden z jej założycieli Ryszard Kalisz[92].

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014, podobnie jak m.in. w poprzednich eurowyborach, SLD powołał koalicyjny komitet wraz z Unią Pracy (na jego listach znalazło się jednak jedynie 4 członków UP)[93]. Uzyskał on 9,44% głosów, zajmując 3. miejsce i wprowadzając do europarlamentu 5 posłów, w tym 4 reprezentujących SLD[94]. 29 czerwca tego samego roku (jeszcze przed rozpoczęciem nowej kadencji) eurodeputowana Lidia Geringer de Oedenberg wystąpiła z SLD[95].

W sierpniu 2014 SLD zdecydował się na start w wyborach samorządowych w ramach komitetu o nazwie SLD Lewica Razem (nie porozumiawszy się z Twoim Ruchem)[96]. W skład komitetu oprócz SLD weszły m.in. UP i KPEiR, a także szereg organizacji niepartyjnych (na czele z OPZZ). Porozumiano się także z ugrupowaniem Ryszarda Kalisza Dom Wszystkich Polska (będącym w koalicji z SDPL i UL).

W trakcie kadencji parlamentu klub poselski SLD zasiliło kilku byłych posłów Ruchu Palikota i TR.

Program[edytuj | edytuj kod]

Program Sojuszu Lewicy Demokratycznej zawarty jest w dokumencie programowym "Socjaldemokratyczny Program dla Polski". Zapisane jest w nim zbudowanie solidarnego społeczeństwa obywatelskiego, silnego i sprawnego państwa oraz rozwój efektywnej gospodarki, zdolnej do zaspokojenia rosnących potrzeb społecznych, we współpracy ze związkami zawodowymi. W programie Sojuszu jest także zrównanie poziomu życia w Polsce z najbardziej rozwiniętymi krajami Unii Europejskiej oraz modernizacja państwa i społeczeństwa polskiego przy pomocy demokracji opartej na stałym dialogu i poszukiwaniu porozumienia. Zgodnie z deklaracją programową Polska ma być państwem gwarantującym prawa i wolności obywatelskie, w tym zgodnie ze standardami Unii Europejskiej równouprawnienie i neutralność światopoglądową państwa. SLD chce zapewnić obywatelom równy dostęp do służby zdrowia i edukacji[97].

Zagadnienia ustrojowe[edytuj | edytuj kod]

W kwestii ustroju Sojusz Lewicy Demokratycznej opowiada się za jednoizbowym parlamentem oraz premierem wybieranym przez parlament. Prezydent z kolei ma pełnić rolę gwaranta ciągłości władzy państwowej, który aktywnie uczestniczy w sprawowaniu władzy w roli arbitra sporów politycznych[98]. W przeszłości SLD opowiadał się również za bezpośrednimi wyborami wójtów, burmistrzów i prezydentów miast[99], postulat ten został zrealizowany.

Program gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

Partia opowiada się za ingerencją w życie gospodarcze w charakterze inwestora w kapitał społeczny oraz jako regulator społecznej gospodarki rynkowej, stróża prawa i porządku ekonomicznego oraz stratega gospodarczego[100]. Partia opowiada się za progresywnym podatkiem od dochodów osobistych. Mniejsze podatki przysługiwałyby przedsiębiorcom więcej inwestujacym w gospodarkę. W swoim programie gospodarczym partia proponuje również, aby celem nadrzędnym państwa było realne dobro społeczne i realne dobro jednostki mechanizmy rynku i państwa. W konfliktach na linii pracownik-pracodawca partia staje po stronie pracownika, gdyż "praca ma być zabezpieczeniem bytu socjalnego, a nie upokorzeniem człowieka"[101].

Początkowo SLD głosił częściowo liberalne poglądy gospodarcze, szczególnie dla nowych i małych podmiotów, przy jednoczesnej krytyce prywatyzacji i poparciu dla interwencjonizmu państwa[102].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Na pierwszym kongresie partii polityce zagranicznej poświęcono rozdział Polska w Świecie i integrującej się partnerskiej Europie. Głównym celem SLD było zapewnienie Polsce silnej i stabilnej pozycji w międzynarodowym układzie sił, a zwłaszcza w partnerskiej i integrującej się Europie[100].

Do podstawowych zadań państwa polskiego powinno należeć wg SLD umacnianie niepodległości i suwerenności państwa oraz wykorzystanie współpracy międzynarodowej dla rozwoju gospodarczego kraju, wykorzystanie Polski do zbliżenia kulturowego i cywilizacyjnego narodów, eliminację zagrożeń zewnętrznych oraz uczestnictwo w rozwiązywaniu problemów globalnych. SLD zwraca także uwagę na ochronę praw mniejszości polskiej poza granicami i podtrzymanie więzi Polonii z Polską[100].

Po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych jesienią 2001 partia promowała integrację europejską oraz zaangażowała się w kampanię referendalną na rzecz wejścia Polski do Unii Europejskiej[103]. Partia zarówno w latach 90., jak i po 2001 kładła duży nacisk na umocnienie pozycji Polski w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego oraz sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej, czego wyrazem był udział polskich Sił Zbrojnych w interwencjach zbrojnych w Afganistanie (2002) i Iraku (2003) w okresie premierostwa Leszka Millera i prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego.

Kwestie społeczne[edytuj | edytuj kod]

W kwestiach światopoglądowych SLD prezentuje liberalne stanowisko. Głosi rozdzielenie państwa i Kościoła oraz laicyzację prawa. Zdaniem działaczy księża nie powinni wpływać na prawo i decyzję wyborców[104]. W kwestiach społecznych partia opowiada się za zrównoważeniem statusu kobiet i mężczyzn w społeczeństwie m.in. poprzez wprowadzenie do szkół edukacji seksualnej, powszechne wdrożenie programów profilaktyki i ochrony zdrowia kobiet oraz dostępu do antykoncepcji i zabiegów in vitro[105] oraz możliwością dokonania aborcji z ważnych przyczyn społecznych[97] (te ostatnie deklaracje znalazły potwierdzenie m.in. w głosowaniu z października 2012, gdy klub SLD poparł projekt Ruchu Palikota rozszerzający możliwość legalnego dokonywania aborcji[106]). SLD domaga się również wprowadzenia w życie krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, a także powołania na szczeblu województw i powiatów pełnomocników ds. równego statusu kobiet i mężczyzn[97].

Inne zagadnienia[edytuj | edytuj kod]

Partia deklarowała również chęć zachowania przywilejów byłych funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpieczeństwa – efektem tego było głosowanie przeciwko projektowi ustawy dezubekizacyjnej w 2009. Opowiada się też za zakończeniem lustracji[107]. Rząd SLD-PSL-UP podjął również działania w dziedzinie ochrony zdrowia, zastępując 16 kas chorych Narodowym Funduszem Zdrowia[108]. W okresie trwania rządów koalicja SLD-UP postulowała wprowadzenie winiet na budowę dróg ekspresowych i autostrad, jednak pomysł nie zyskał poparcia większości (sprzeciwiło mu się będące w koalicji rządowej PSL) i upadł[109].

Platformy programowe SLD[edytuj | edytuj kod]

  • Rada Ekologiczna SLD "Środowisko i Rozwój"
  • Platforma "Porozumienie dla Zdrowia"
  • Forum Równych Szans i Praw Kobiet
  • Forum Dialogu Światopoglądowego
  • Platforma Programowa ds. Wsi i Rolnictwa
  • Forum "Rozwój i Praca"
  • Platforma Socjalistyczna SLD
  • Platforma samorządowa
  • Platforma Międzynarodowa
  • Platforma Programowa "Nowoczesna Lewica"
  • Platforma Programowa SLD "Socjaldemokratyczna Przyszłość"
  • Platforma Programowa "Prawo – Demokracja – Solidarność"

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Symbolem SLD jest uproszczony zarys konturowej mapy Polski w kolorach flagi narodowej. Nazwa, skrót nazwy i symbol graficzny SLD korzystają z ochrony prawnej, przewidzianej dla dóbr osobistych[110].

Struktura i działacze[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też kategorię: Politycy SdRP i SLD.
Prezydent z rekomendacji SLD Aleksander Kwaśniewski

W Sojuszu Lewicy Demokratycznej działają politycy zaliczani do różnych nurtów lewicowych i centrolewicowych. Z SLD związało się wielu dawnych działaczy PZPR (m.in. Leszek Miller, Józef Oleksy, Włodzimierz Cimoszewicz, Krzysztof Janik, Jerzy Jaskiernia, Tadeusz Iwiński, Włodzimierz Czarzasty czy Jacek Piechota) oraz działaczy OPZZ. Wśród liderów SLD znaleźli się również działacze młodszego pokolenia, którzy karierę zaczynali w SdRP (m.in. Grzegorz Napieralski) bądź nie funkcjonowali wcześniej w żadnej partii (np. Wojciech Olejniczak). Działaczami Sojuszu zostali również politycy nurtu postsolidarnościowego, wywodzący się z ROAD, UD i UW (Katarzyna Piekarska i Marek Balicki, w przeszłości w SLD działał także Andrzej Celiński). SLD przez część publicystów postrzegana jest jako partia postkomunistyczna, czyli wywodząca się ze środowiska PZPR[111].

Zarząd Krajowy[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący:

Wiceprzewodniczący:

Sekretarz generalny:

  • Krzysztof Gawkowski

Rzecznik prasowy:

Pozostali członkowie:

Źródło: Skład Zarządu Krajowego na stronie SLD

Skarbnikiem partii jest Ewa Popowska. Organizacja młodzieżowa SLD to Federacja Młodych Socjaldemokratów.

Przewodniczący SLD[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący klubu parlamentarnego[edytuj | edytuj kod]

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Poparcie SLD w wyborach parlamentarnych
Wyniki w wyborach parlamentarnych
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty (Sejm) Zmiana Mandaty (Senat) Zmiana
1991 11,91% 60 4
1993 20,41% Green Arrow Up Darker.svg 8,50 171 Green Arrow Up Darker.svg 111 37 Green Arrow Up Darker.svg 33
1997 27,13% Green Arrow Up Darker.svg 6,72 164 Red Arrow Down.svg 7 28 Red Arrow Down.svg 9
2001[112] 41,04% Green Arrow Up Darker.svg 13,91 216[113] Green Arrow Up Darker.svg 55 75[114] Green Arrow Up Darker.svg 47
2005 11,31% Red Arrow Down.svg 29,73 55 Red Arrow Down.svg 162 0 Red Arrow Down.svg 75
2007[115] 13,15% Green Arrow Up Darker.svg 1,84 53[116] Red Arrow Down.svg 2 1[117] Green Arrow Up Darker.svg 1
2011 8,24% Red Arrow Down.svg 4,91 27 Red Arrow Down.svg 26 0 Red Arrow Down.svg 1
Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego (wspólnie z UP)
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana L. miejsc dla Polski
2004 9,35% 5[118] 54
2009 12,34% Green Arrow Up Darker.svg 3,04 7[119] Green Arrow Up Darker.svg 2 51 (50)
2014 9,44% Red Arrow Down.svg 2,90 5[120] Red Arrow Down.svg 2 51
Wyniki w wyborach prezydenckich
Wybory Kandydat Głosowanie Poparcie Uwagi
1995
Aleksander Kwaśniewski I tura 35,11% Przejście do II tury
II tura 51,72% Wygrana z Lechem Wałęsą
2000
Aleksander Kwaśniewski I tura 53,90% Wygrana w I turze
2005
Włodzimierz Cimoszewicz
(Marek Borowski)[121]

I tura
(10,33%)[122] Kandydat wycofał się
(Kandydat nie przeszedł do II tury)
2010
Grzegorz Napieralski I tura 13,68% Kandydat nie przeszedł do II tury
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Sojuszu Lewicy Demokratycznej
Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Sojusz Lewicy Demokratycznej

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. jako partia polityczna; koalicja pod nazwą SLD funkcjonowała w latach 1991–1999


Przypisy

  1. Pozycja 9075. Monitor Sądowy i Gospodarczy nr 128/2012, 27 kwietnia 2012. [dostęp 20 września 2013].
  2. Tomasz Skory: Polskie partie to fikcja. rmf24.pl, 11 grudnia 2012. [dostęp 11 grudnia 2012].
  3. Kluby i Koła. sejm.gov.pl. [dostęp 22 grudnia 2013].
  4. Miller potwierdza: Dwóch b. posłów TR w klubie SLD. interia.pl, 27 września 2014.
  5. 5,0 5,1 Tomczak 2006 ↓, s. 58.
  6. 6,0 6,1 Tomczak 2006 ↓, s. 61.
  7. Sondaże przedwyborcze – SLD nadal prowadzi. interia.pl, 18 maja 2001. [dostęp 29 grudnia 2010].
  8. OBW: SLD/UP prowadzi z poparciem 48%. bankier.pl, 27 sierpnia 2001. [dostęp 29 grudnia 2010].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Paszkiewicz 2004 ↓, s. 240–241.
  10. Dudek 2013 ↓, s. 193.
  11. Dudek 2013 ↓, s. 233.
  12. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 241.
  13. Dudek 2013 ↓, s. 286.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Dudek 2013 ↓, s. 290.
  15. 15,0 15,1 Dudek 2013 ↓, s. 292.
  16. 16,0 16,1 Dudek 2013 ↓, s. 293.
  17. Dudek 2013 ↓, s. 294.
  18. Dudek 2013 ↓, s. 240.
  19. Dudek 2013 ↓, s. 304.
  20. Dudek 2013 ↓, s. 307.
  21. Dudek 2013 ↓, s. 296.
  22. Dudek 2013 ↓, s. 300.
  23. 23,0 23,1 23,2 Paszkiewicz 2004 ↓, s. 243.
  24. Dudek 2013 ↓, s. 341.
  25. Dudek 2013 ↓, s. 347.
  26. Rząd Józefa Oleksego. premier.gov.pl. [dostęp 30 października 2010].
  27. Dudek 2013 ↓, s. 350.
  28. Dudek 2013 ↓, s. 353–354.
  29. Dudek 2013 ↓, s. 358.
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 Dudek 2013 ↓, s. 369.
  31. Dudek 2013 ↓, s. 367.
  32. Dudek 2013 ↓, s. 374.
  33. Dudek 2013 ↓, s. 375.
  34. Posłowie III kadencji. Stan na koniec kadencji. Kluby i koła poselskie. sejm.gov.pl. [dostęp 6 listopada 2013].
  35. Klub Parlamentarny Sojuszu Lewicy Demokratycznej. senat.pl. [dostęp 6 listopada 2013].
  36. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 161–162.
  37. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 162.
  38. 38,0 38,1 Tomczak 2006 ↓, s. 59–60.
  39. Polska scena polityczna. Vademmecum partii i ugrupowań politycznych. Fakty-Wydarzenia-Opinie. , s. 30, III/VI 1999. 
  40. Krzysztof Janik w serwisie "Ludzie Wprost".
  41. Serwis PKW – Wybory 2000. [dostęp 1 listopada 2013].
  42. Wyniki wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Część I. Warszawa: Państwowa Komisja Wyborcza, 2001. ISBN 83-911109-5-8.
  43. Dudek 2013 ↓, s. 437.
  44. Dudek 2013 ↓, s. 439.
  45. 45,0 45,1 Paszkiewicz 2004 ↓, s. 164.
  46. 46,0 46,1 46,2 Dudek 2013 ↓, s. 441.
  47. Dudek 2013 ↓, s. 442.
  48. Dudek 2013 ↓, s. 444.
  49. Dudek 2013 ↓, s. 445.
  50. Dudek 2013 ↓, s. 446.
  51. Tomczak 2006 ↓, s. 62.
  52. Leszek Miller: Biografia. Strona Leszka Millera. [dostęp 19 września 2012].
  53. Samorządy dla Lewicy. wprost.pl, 7 listopada 2002. [dostęp 10 listopada 2013].
  54. Dudek 2013 ↓, s. 450.
  55. Tomczak 2006 ↓, s. 65.
  56. II Kongres 2003. sld.org.pl. [dostęp 30 grudnia 2010].
  57. Janik nowym szefem SLD, czyli dość złudzeń. rmf24.pl, 7 marca 2004. [dostęp 1 października 2013].
  58. Dudek 2013 ↓, s. 501.
  59. Dudek 2013 ↓, s. 454.
  60. Dudek 2013 ↓, s. 504.
  61. Uchwała w sprawie Traktatu Konstytucyjnego. sld.org.pl, 19 grudnia 2004. [dostęp 30 grudnia 2010].
  62. Stanowisko SLD w sprawie obecności polskiego kontyngentu wojskowego w Iraku. sld.org.pl, 19 grudnia 2004. [dostęp 30 grudnia 2010].
  63. Dudek 2013 ↓, s. 520.
  64. Dudek 2013 ↓, s. 524.
  65. Olejniczak szefem SLD. wyborcza.pl, 29 maja 2005. [dostęp 30 października 2010].
  66. Posłowie IV kadencji. Stan na koniec kadencji. Kluby i koła poselskie. sejm.gov.pl. [dostęp 6 listopada 2013].
  67. Klub Senacki Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy "Lewica Razem". senat.pl. [dostęp 6 listopada 2013].
  68. 68,0 68,1 Dudek 2013 ↓, s. 536.
  69. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 29 stycznia 2007 r. o wynikach wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 28 stycznia 2007 r.. pkw.gov.pl. [dostęp 18 maja 2012].
  70. Dudek 2013 ↓, s. 533.
  71. SLD: Kwaśne poparcie dla Borowskiego. wyborcza.pl, 29 września 2005. [dostęp 29 stycznia 2012].
  72. Taśmy Oleksego: Czy to koniec lewicy?. money.pl, 22 marca 2007. [dostęp 30 października 2010].
  73. Miller i Dyduch odchodzą z SLD. gazeta.pl, 15 września 2007. [dostęp 5 marca 2013].
  74. Miller wybrany na przewodniczącego Polskiej Lewicy. wp.pl, 25 maja 2008. [dostęp 25 grudnia 2013].
  75. Dudek 2013 ↓, s. 598.
  76. Powstał Klub Poselski Lewicy. wprost.pl, 22 kwietnia 2008. [dostęp 31 października 2010].
  77. Grzegorz Napieralski został szefem SLD. rp.pl, 31 maja 2008. [dostęp 30 października 2010].
  78. SLD ma nowego Przewodniczącego. kongressld.pl. [dostęp 30 grudnia 2010].
  79. Dudek 2013 ↓, s. 615.
  80. Józef Oleksy oficjalnie powrócił w szeregi SLD. www.polskieradio.pl, 1 lutego 2010. [dostęp 30 października 2010].
  81. Katastrofa samolotu prezydenta w Smoleńsku – pełna oficjalna lista ofiar (MSZ). dziennikwschodni.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 4 listopada 2010].
  82. Serwis PKW – Wybory 2010. [dostęp 13 października 2011].
  83. Dudek 2013 ↓, s. 627.
  84. Lewica zmienia nazwę na SLD. Powrót Balickiego. wprost.pl, 24 września 2010. [dostęp 20 września 2013].
  85. Wyniki głosowania do sejmików województw według komitetów wyborczych i województw. pkw.gov.pl. [dostęp 18 grudnia 2010].
  86. Sojusz zaprezentował swoje hasło wyborcze. onet.pl, 20 sierpnia 2011. [dostęp 20 sierpnia 2011].
  87. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 11 października 2011 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 9 października 2011 r. (wyciąg). pkw.gov.pl. [dostęp 11 października 2011].
  88. Paweł Kołodziejski: Oświadczenie w sprawie wypowiedzi Włodzimierza Cimoszewicza w programie Fakty po faktach TVN24. sld.org.pl, 27 marca 2013. [dostęp 20 września 2013].
  89. Leszek Miller nowym szefem SLD. gazeta.pl, 10 grudnia 2011. [dostęp 10 grudnia 2011].
  90. Wyniki wyborów na przewodniczącego SLD – prezentacja multimedialna. sld.org.pl, 30 kwietnia 2012. [dostęp 8 maja 2012].
  91. Marek Siwiec odchodzi z SLD. wp.pl, 7 grudnia 2012. [dostęp 12 lutego 2013].
  92. Ryszard Kalisz wyrzucony z SLD. wprost.pl, 8 kwietnia 2013. [dostęp 9 kwietnia 2013].
  93. Serwis PKW – Wybory 2014. [dostęp 17 kwietnia 2014].
  94. Serwis PKW – Wybory 2014. [dostęp 28 maja 2014].
  95. Postkomuniści słabsi o jednego europosła. Lidia Geringer de Oedenberg odchodzi z SLD. wpolityce.pl, 29 czerwca 2014. [dostęp 1 lipca 2014].
  96. Twój Ruch i SLD do wyborów pójdą oddzielnie. portalsamorzadowy.pl, 21 sierpnia 2014. [dostęp 29 sierpnia 2014].
  97. 97,0 97,1 97,2 Uchwała nr 3 IV Kongresu SLD – Jakiej Polski chcemy?. [dostęp 28 grudnia 2010].
  98. Tomczak 2006 ↓, s. 72.
  99. Tomczak 2006 ↓, s. 75.
  100. 100,0 100,1 100,2 Nowy wiek – nowy Sojusz Lewicy Demokratycznej. Socjaldemokratyczny program dla Polski. . s. 93. 
  101. Konstytucja Programowa SLD – 2007. [dostęp 23 grudnia 2010].
  102. Krzysztof Knyżewski: Partie i systemy partyjne w Polsce w okresie transformacji ustrojowej. Warszawa: Scholar, 1998, s. 148. ISBN 83-87367-32-X.
  103. "Mazowsze na tak" – ruszyła kampania mazowieckiego SLD przed referendum unijnym. 5 kwietnia 2003. [dostęp 20 października 2013].
  104. Krzysztof Knyżewski: Partie i systemy partyjne w Polsce w okresie transformacji ustrojowej. Warszawa: Scholar, 1998, s. 149. ISBN 83-87367-32-X.
  105. Biuletyn programowy po konwencji SLD, 2007
  106. Głosowanie nad przyjęciem wniosku o odrzucenie w pierwszym czytaniu poselskiego projektu ustawy o świadomym rodzicielstwie, zawartego w druku nr 562. sejm.gov.pl, 10 października 2012. [dostęp 10 listopada 2013].
  107. Komisja sejmowa przeciw uchwale SLD, by zakończyć w Polsce lustrację. onet.pl, 21 lutego 2013. [dostęp 2 listopada 2013].
  108. Kto na szefa NFZ?. interia.pl, 17 marca 2003. [dostęp 2 listopada 2013].
  109. Winiet nie będzie. rp.pl, 28 lutego 2003. [dostęp 2 listopada 2013].
  110. Zasady gospodarowania majątkiem i finansami partii oraz zaciągania zobowiązań majątkowych. sld.org.pl, 6 września 2008. [dostęp 1 stycznia 2011].
  111. SLD chce fetować Gierka. "Postkomunistyczna partia jedzie na sentymentach, bo nic oryginalnego nie potrafi powiedzieć". tokfm.pl, 2 stycznia 2013. [dostęp 28 listopada 2013].
  112. koalicja SLD-UP
  113. sam SLD 196
  114. wraz z Unią Pracy
  115. koalicja Lewica i Demokraci
  116. sam SLD 40
  117. wybrany jako kandydat niezależny
  118. sam SLD 4
  119. sam SLD 6
  120. sam SLD 4
  121. poparty przez SLD po wycofaniu kandydatury Włodzimierza Cimoszewicza
  122. wynik popartego przez SLD po wycofaniu kandydatury Włodzimierza Cimoszewicza Marka Borowskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2130-7.
  • Krystyna Anna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004. ISBN 83-22924933.
  • Łukasz Tomczak: Sojusz Lewicy Demokratycznej – od koalicji do partii, od rządu do opozycji. W: Krzysztof Kowalczyk, Jerzy Sielski: Partie i ugrupowania parlamentarne III RP. Toruń: Dom wydawniczy DUET, 2006, s. 58–95. ISBN 83-89706-84-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]