Farerowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Farerowie (Farerczycy, Farerzy)
William HeinesenJóannes EidesgaardHelena PaturssonRasmus Rasmussen i Símun av SkarðiJákup DahlHeri Joensen
William Heinesen, Jóannes Eidesgaard, Helena Patursson, Rasmus Rasmussen i Símun av Skarði, Jákup Dahl, Heri Joensen
Liczebność ogółem
80-90 tysięcy
Regiony zamieszkania
 Wyspy Owcze:
48 370 (2007)[1]
 Dania:
21 687 (2006)[2]

 Norwegia:
ok. 500-1000
 Islandia:
ok. 330
Ziemia Reszta świata:
ok. 8,5-20 tysięcy

Języki
Farerski, Duński
Główne religie
luteranizm
Pokrewne grupy etniczne
Norwegowie, Szwedzi, Duńczycy, Islandczycy, Niemcy

Farerowie (lub Farerczycy, Farerzy) – naród skandynawski zamieszkujący Wyspy Owcze (ok. 40 tysięcy), a w diasporze zwłaszcza Danię (około 20 tysięcy), Norwegię, Islandię, a także m.in. USA. Posługują się językiem farerskim, większość zna też duński.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Farerczycy to potomkowie Normanów z zachodniej Norwegii, którzy na początku IX wieku zajęli archipelag Wysp Owczych, asymilując niewielką populację pochodzenia celtyckiego. Chrystianizacja nadeszła dwa wieki później, niewiele po władającego wtedy archipelagiem Królestwa Norwegii. Od XVI wieku Wyspy zostały przejęte przez Królestwo Danii, dzięki czemu do folkloru weszło także kilka obyczajów z tamtego państwa. Farerczycy bardzo późno weszli w okres świadomości narodowej, bo dopiero w XIX wieku, za sprawą takich pisarzy jak: Símun av Skarði, Rasmus Rasmussen oraz Helena Patursson. W późniejszym okresie do kontynuacji budzenia owej świadomości przyczynił się także William Heinesen. Od tamtej pory zaczęło powstawać wiele dzieł sztuki i literatury, opierających się na starych, ludowych pieśniach i balladach.

Język[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Język farerski.

Język farerski jest jednym z północnogermańskich, używany wyłącznie przez Farerów, ale zrozumiały także dla Islandczyków. Jest jednym z najstarszych, współczesnych języków Europy, który od ery wikingów zmienił się tylko nieznacznie. Rozwój języka pisanego nastąpił w XIX wieku, do czego w dużej mierze przyczynił się filolog Christian Svabo, przez opracowanie prowizorycznego zapisu oraz Venceslaus Ulricus Hammershaimb, który ów zapis zmodernizował.

Obyczajowość[edytuj | edytuj kod]

Symbole narodowe[edytuj | edytuj kod]

Kobiecy, farerski strój ludowy

Farerskie symbole narodowe powstały dosyć późno, choć barwy w nich się znajdujące istniały w farerskiej kulturze już od dłuższego czasu. Chodzi o kolory niebieski i czerwony, szczególnie dostrzegalne w stroju żeńskim. Czasami pojawia się również kolor czarny.

Information icon.svg Osobny artykuł: Flaga Wysp Owczych.
Flaga Wysp Owczych

Barwy te zainspirowały dwóch, studentów, którzy stworzyli Merkið. Zostało ono wprowadzone w 1919 r. do powszechnego użycia. Proporcje zaczerpnięto z flagi Norwegii, barwy czerwoną i niebieską z farerskiej kultury ludowej, natomiast biel symbolizuje czyste niebo nad Wyspami oraz pianę morską uderzającą o ich brzegi.

Information icon.svg Osobny artykuł: Herb Wysp Owczych.
Herb Wysp Owczych

Kolejnym aspektem farerskiej symboliki, nawiązującym do tradycyjnych barw jest herb. Aktualny powstał w 2004 r., na niebieskim tle widoczny jest biały baran ze złotymi racicami i rogami. Jest to oczywiste nawiązanie do nazwy Wysp. Wcześniejsze godło było znacznie mniej okazałe, stworzono je na początku XIX wieku, do dziś używane jest przez niektóre urzędy archipelagu.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Jørgen-Frantz Jacobsen
Information icon.svg Osobny artykuł: Farerska literatura.

Farerska literatura zaczęła się rozwijać dość późno, bo w XIX wieku. Początkowo utwory miały charakter ballad i pieśni, jednak szybko się rozwinęły i dziś można mówić o wyjątkowo dużym, jak na tak małe państwo, dorobku literackim, w dodatku rozwiniętym w wielu odmianach twórczości. Ważnymi poetami byli bracia Janus i Hans Djurhuusowie, zajmujący się utworami lirycznymi. Kilku, ważnych pisarzy poruszało też bliską Farerczykom fantastykę, między innymi William Heinesen oraz Jørgen-Frantz Jacobsen, najsłynniejszy, farerski pisarz, twórca powieści romantycznej "Barbara", która doczekała się przekładu na wiele języków oraz dwóch ekranizacji. Kolejnym ważnym autorem, posiadającym wyjątkowo duży zbiór dzieł jest Hans Jacob Jacobsen poruszający problemy społeczne, takie jak szczególnie bliska Farerczykom walka między tradycją, a postępem.

Na Wyspach powstają także do dziś utwory sceniczne, pierwszy taki stworzyła Súsanna Helena Patursson w 1889 roku i nazwała "Veðurføst".

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Ingálvur av Reyni
Information icon.svg Osobny artykuł: Farerskie malarstwo.

Malarstwo rozwinęło się nieco później niż sztuka i jest to dominujący aspekt farerskiej sztuki. Pierwszym, znaczącym malarzem był Sámal Joensen Mikines, w którego twórczości dominowały motywy przyrody i pełne smutku wizerunki życia codziennego. Niewiele po nim malować zaczęła Ruth Smith uważana dziś za najwybitniejszą żeńską malarkę na Wyspach. Zajmowała się pejzażem, podobnie jak kolejny, ważny autor Ingálvur av Reyni, żyjący do dziś, a także jego rówieśnika Hansa Hansena. Za jednego z najwybitniejszych uznaje się Zachariasa Heinesena, kolejnego speca od pejzażu. Najsłynniejszą reprezentantką współczesnego malarstwa jest Hansina Maria Ivensen, zajmująca się głównie światem abstrakcji. Wszystkie, najważniejsze dzieła przechowywane są w Thorshavn, stolicy kraju.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Katedra św. Magnusa, a za nią Kirkjubøargarður

Na Wyspach Owczych dominuje prosta, drewniana zabudowa, która łatwo ulega zniszczeniu przez trudne warunki panujące na archipelagu. Do dziś z czasów wikingów w stanie niemal nienaruszonym powstała jedna chata rybacka, najstarsza tego typu budowla w Europie, znajdująca się w miejscowości Kirkjubøur. Pochodzi z ok. 1100 roku i jest dziś jednym z trzech pokoi domu Kirkjubøargarður. W tej samej miejscowości istnieje kościół św. Olava pochodzący z XII wieku. Bardzo stary jest także budynek Munkastovan na Tinganes, starówce stołecznego miasta Thorshavn, pochodzi z XIII wieku i jest jednym z niewielu ocalałych obiektów po pożarze na początku XVII wieku. Jedną z niewielu kamiennych budowli jest Katedra Magnusa, a dokładniej to, co po niej zostało. Zbudowana jest w stylu gotyckim, co dziwnie komponuje się z pozostałymi zabytkami archipelagu. Kolejnymi, drewnianymi, wartymi uwagi budynkami jest 10 kościołów, z których najstarszy pochodzi z 1829 roku.

Charakterystycznym elementem bardzo wielu domów, podobnie jak na Islandii, jest trawa na dachu, służąca za izolację. Występuje ona od czasów wikińskich na dachach wielu zabudowań, nie tylko mieszkalnych, ale także muzeach oraz zabudowaniach administracyjnych.

Kuchnia farerska[edytuj | edytuj kod]

Skerpikjøt
Information icon.svg Osobny artykuł: Kuchnia farerska.

Kuchnia farerska nie postąpiła wiele naprzód od czasów kiedy po raz pierwszy wikingowie postawili nogę na archipelagu. Nadal dawnym zwyczajem poluje się tu na ptactwo oraz wieloryby, a także łowi się ryby. Częstym przysmakiem jest tam też jagnięcina. Jednym z najpopularniejszych dań jest skerpikjøt, czyli suszone, owcze mięso. Warzywa i owoce nie odgrywają większej roli w diecie mieszkańców archipelagu, najpopularniejszymi są: ziemniaki, buraki, rzepa, rabarbar, porzeczki oraz kapusta. Cytrusy i jabłka wprowadzono dopiero po II wojnie światowej. Również słodycze nie są zbyt popularne na Wyspach.

Taniec narodowy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Taniec farerski.

Farerczycy są bardzo muzykalnym narodem, lubią też spędzać czas z rodziną i przyjaciółmi. Wyrazem tych dwóch cech jest farerski taniec narodowy, zwany po farersku Slaið Ring. Polega on na tańcu wkoło trzymając się za ręce przy akompaniamencie wyłącznie pieśni śpiewanej przez przewodnika oraz refrenach dośpiewywanych przez pozostałych uczestników. Najstarsze pieśni pochodzą jeszcze z czasów wikińskich inne zaś wymyślone zostały w XIX i XX wieku.

Sporty narodowe[edytuj | edytuj kod]

Mecz HB Tórshavn - TB Tvøroyri (1909 rok)

Na Wyspach Owczych są dwa sporty narodowe. Jednym z nich jest piłka nożna, w którą zaczęto grać znacznie wcześniej niż w Danii, a już w 1892 powstał pierwszy klub piłkarski (TB Tvøroyri). Dziś mecze reprezentacji, choć nie stoją na wysokim poziomie światowym, są traktowane niemal na równi ze świętem narodowym przez wielu mieszkańców archipelagu.

Zawody łodzi wiosłowych, mimo że dziś nieco mniej popularne od piłki nożnej, nadal są bardzo ważne dla Farerczyków. Wioślarstwo urosło na znaczeniu umiejętności pływania łodzią dla niemal każdego mieszkańca Wysp. Ważne regaty urządza się na wiele świąt narodowych. Mają one bardzo różne odmiany, zależące od ilości wioślarzy i płci. Każda łódź ma swą, specyficzną nazwę, na przykład kiedy jest w niej 10 zawodników oraz sternik zwie się ją Tíggjumannafar.

Przypisy

  1. Statystyki Wysp Owczych [1]
  2. Duńskie pismo Politiken [2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]